قازاقستاننان مينەرالدى شيكٸزات ەكسپورتى مەسەلەسٸ سوڭعى ايلاردا تازا تەحنيكالىق ديسكۋرستان شىعىپ, قوعامدىق جەنە ساياسي دەڭگەيدەگٸ تالقىلاۋعا اينالدى. پارلامەنت پەن مەديا كەڭٸستٸگٸندە ەل اۋماعىنان شىعارىلاتىن رۋدا مەن كونتسەنتراتتىڭ ناقتى قۇرامىن باقىلاۋ مەسەلەسٸ كٶتەرٸلگەننەن كەيٸن, بۇل تاقىرىپ مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸمەن تٸكەلەي بايلانىستى كٷردەلٸ سۇراققا اينالدى. ەسٸرەسە, ٸلەسپە كومپونەنتتەردٸڭ, ۇلتتىق ەكونوميكا ٷشٸن ستراتەگييالىق ماڭىزى بار سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردىڭ تولىق ەرٸ دەل ەسەپكە الىنباي قالۋى مٷمكٸن دەگەن مەلٸمدەمەلەر قوعام نازارىن ٶزٸنە اۋداردى.
پٸكٸرتالاستىڭ ۋشىعۋىنا بيىل «اق جول» فراكتسيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ازات پەرۋاشەۆتٸڭ ۋەكٸلەتتٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارعا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالى تٷرتكٸ بولدى. وندا پرينتسيپتٸ مەسەلە كٶتەرٸلدٸگەن ەدٸ. مەملەكەت ەكسپورتقا جٶنەلتٸلەتٸن مينەرالدى شيكٸزاتتىڭ ناقتى قۇرامىن قانشالىقتى تيٸمدٸ باقىلاپ وتىر جەنە تالداۋ مەن ەسەپكە الۋ جٷيەسٸندەگٸ ولقىلىقتار سالدارىنان بيۋدجەت ايتارلىقتاي كٸرٸستەن قاعىلىپ وتىرعان جوق پا?
وسى سۇراقتاردىڭ اياسىندا ەلدەگٸ ٸرٸ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ بٸرٸ - «قازاقمىس» كورپوراتسيياسى قوعامدىق نازاردىڭ ورتاسىنا شىقتى. تالقىلاۋعا كومپانييانىڭ حيمييالىق زەرتحانالارىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى باقىت ەدٸلوۆانىڭ «گيپەربورەي» YouTube-ارناسىندا جاساعان اشىق مەلٸمدەمەلەرٸ سەبەپ بولدى.
ەدٸلوۆانىڭ ايتۋىنشا, مەسەلە كەسٸبي ورتادا جەدەل تەحنولوگييالىق باقىلاۋ ٷشٸن قولدانىلاتىن, جارتىلاي ساندىق سيپاتتاعى رەنتگەن-سپەكترلٸك تالداۋ ەدٸسٸنە تٸرەلٸپ وتىر. بۇل ەدٸس ٶندٸرٸستٸك پروتسەستەردٸ وپەراتيۆتٸ باقىلاۋعا قولايلى بولعانىمەن, ماماننىڭ سٶزٸنشە, ۇلتتىق جەنە مەملەكەتارالىق ستاندارتتار ەكسپورتتىق وپەراتسييالار, ٶزارا ەسەپ ايىرىسۋ جەنە كەدەندٸك رەسٸمدەر كەزٸندە تولىققاندى حيمييالىق تالداۋدى تالاپ ەتەدٸ. ياعني, مەسەلە ەدٸستەمەلٸك ايىرماشىلىقتا عانا ەمەس, ەسەپتٸڭ دۇرىستىعى مەن مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق مٷددەسٸن قورعاۋدا جاتىر.
باقىت ەدٸلوۆا 2019 جىلدان باستاپ بالقاش ٶڭٸرٸندەگٸ ورتالىق حيمييالىق زەرتحانالاردىڭ اۋتسورسينگكە بەرٸلۋٸنە ەرەكشە نازار اۋدارادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, دەل وسى كەزەڭنەن باستاپ باقىلاۋ جٷيەسٸنٸڭ اشىقتىعى ەلسٸرەي باستاعان. مىس كونتسەنتراتى تەك مىس قانا ەمەس. ونىڭ قۇرامىندا ەلەمدٸك نارىقتا سۇرانىسى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان باعالى جەنە سيرەك كەزدەسەتٸن ەلەمەنتتەر بار. ەگەر وسى ٸلەسپە كومپونەنتتەر تولىق ەرٸ دەل ەسەپكە الىنباسا, مەملەكەت ەكسپورتتالاتىن رەسۋرستىڭ ناقتى قۇنىن باعالاي المايدى.
ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا اتالعان مەسەلە رەسمي تٷردە پارلامەنت الاڭىنا شىقتى. مەجٸلٸستە ازات پەرۋاشەۆتٸڭ دەپۋتاتتىق ساۋالى جولدانىپ, وندا باسپاسٶزدە جارييالانعان ماتەريالدار مەن «گيپەربورەي» ارناسىندا ايتىلعان دەرەكتەرگە تٸكەلەي سٸلتەمە جاسالدى.2025 جىلدىڭ قازان ايىندا قر ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸ قوسىمشا باقىلاۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ قاجەتتٸگٸن ٸس جٷزٸندە مويىندادى. ۆەدومستۆو «ەكسكليۋزيۆ» باسىلىمىنىڭ ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدارعا قاتىستى باقىلاۋدى كٷشەيتۋ جوسپارلارىن جارييا ەتتٸ. اتاپ ايتقاندا, حالىقارالىق قاتىسۋشىلارمەن بٸرلەسٸپ مامانداندىرىلعان زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ, سونداي-اق اككرەديتتەلگەن زەرتحانالار تٸزٸمٸن قالىپتاستىرۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىنداردا مەتالدىق باقىلاۋدىڭ كٶزدەن تاسا جاسالۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى. بۇل مەملەكەتتٸڭ ەسەپكە ٸلٸنبەي قالعان بايلىعىن ۇرلاۋ سىندى پروتسەستەر تۋعىزۋى مٷمكٸن.
