ەركەعالي راحماديەۆ: «برۋسيلوۆسكيي تالاي تالانتتى قۋعىننان الىپ قالدى»
مۇنىڭ سىرىن اتاقتى كومپازيتور بىلاي دەپ تٷسٸندٸرگەن ەدٸ. «شىن مەنٸندە, 1930 جىلى 1 تامىزدا دٷنيەگە كەلٸپتٸم. سوعىس سوزىلىپ كەتسە ارميياعا الىپ كەتە مە دەپ, مەنٸڭ جاسىمدى كٸشٸرەيتٸپ جٸبەرگەن عوي. ٶيتكەنٸ ول كەزدە 1926-27 جىلدارى تۋىلعانداردى سوعىسكا الا باستاعان. ونى كەيٸن بٸلدٸم, كەنجە اعامنان كانشا سۇراسام دا ايتپاي قويعان. ٶز ويىمشا, تۋىستارىم «سوعىستان ەشكٸم قايتپاسا تۇقىمسىز قالمىز با» دەپ ويلاعان بولۋى كەەرك» دەيدٸ ەرەكەڭ ٶز ەستەلٸگٸندە
ەرەكەڭنٸڭ ٶمٸر جول تاقتايداي تەگٸس بولادى دەپ ەشكٸم ايتا الماسى انىق. 1932 جىلداعى اشارشىلىق جىلدارى اناسى ەركەعاليدى ارقالاپ جٷرٸپ ٶسٸردٸ. سول بٸر زقلمات جايىندا «1934 جىلى اشارشىلىق بٸتتٸ. سوندا مەن جولدا بالاسىن قۇشاقتاپ ەلiپ جاتقان قازاقتىڭ ەيەلدەرٸن كٶردٸم, ەلi ەسٸمدە» دەيدٸ.
ەركەڭٸنٸڭ ەكەم اقىن بولعان. ال 13-ٸنشٸ اتاسى ورمان دەگەن كiسiگە قاتىستى بٸر اڭىز بار. ورمان اتاسى ۇيىقتاپ جاتقاندا تٷسٸندە اق شالمالى ادامدار كەلٸپ ايان بەرٸپتٸ: «ورەكە, مال الاسىڭ با, ٶلەڭ الاسىن با?» دەپ سۇراعاندا, تەنتەك شال: «مالدى نە قىلايىن, بوق-بوق بولىپ مالعا مالىنىپ جٷرەمٸن بە, بەرسەڭ ٶلەڭٸڭدٸ بەر» دەپتٸ.
سودان بەرٸ ەركەعالي راحماديەۆتٸڭ تۇقىمدا نە بiر اقىن ەنشٸلەر ٶمٸرگە كەلگەن عوي. بٸراق ەرەكەڭنٸڭ ٷش بالاسىنىڭ بٸرەۋٸ دە مۋزىكاعا بارماعان. ورتانشى قىزىم رەجيسسەرلٸككە تٷسكەن. ال ۇلىم – مٷسٸنشٸ. ەنشٸ بولماسا دا ەرەكەڭنٸڭ ۇل-قىزدارى ٶنەردٸڭ اينالاسىندا ەڭبەك ەتٸپ كەلەدٸ.
كەڭەس ٶكٸمەتٸ كەزٸندە ەرەكەڭ «قۇدايسىزدار كوعامعا» مٷشە قىلىپ كابىلدايدى. بالا ەركەعالي ٷيگە كەلسە, ەكەسٸ ناماز وقىپ وتىردى.
– اعا, مەن «قۇدايسىزدار كوعامىنا» مٷشە بولدىم, – دەپ كٸتاپشاسىن كٶرسەتەدٸ. بٸراق ەكەسٸ نامازدان باسىن الماي, ٷندەمەي وتىردى. سودان بٸر ۋاقىتتا ناماز وقىپ بولىپ, كەرەگەگە جاينامازىن iلدi, سوسىن كامشىنى الدى دا:
– بالام, نە دەدiن جاڭا? – دەگەندە ەرەكەڭ ماقتانىشپەن «كۇدايسىزدار قوعامىنا» مٷشە بولىپ كەلدٸم» دەيدٸ. سودان ەكەسٸ كيiز ٷيدٸڭ ەسٸگٸن جاۋىپ, شىقپىرتىپ سابايدى. ارى قاشىپ, بەرٸ قاشىپ, بٸر ۋاقىتتا ەيتەۋٸر كۇتىلىپقۇتىلادى.
ەرتەنiندە مەنi مەكتەپكە جەتەكتەپ الىپ باردى. ول ۋاقىتتا بەرٸ رۋلاس, اۋىلداس, قانداس بولاتىن. مەكتەپتٸڭ ديرەكتورى دا ٶزٸمٸزدٸڭ ەلدٸڭ ازاماتى بولۋ كەرەك. ەكەم وعان: «مەنٸڭ مولدا ەكەنiمدi بiلەسiڭ, بالامدى ٶزiمە قارسى قويعانىڭ نە, ەندٸ بۇل مەكتەپتە وقىمايدى» دەپ الىپ كەتتٸ.
بiر اي بويى مەنi ٷيگە قاماپ قويدى. سوسىن لەپسٸدەن رايكومنىڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى كەلٸپ ەكەمنەن كەشٸرٸم سۇرادى, «بٸلمەستٸك جاساعان ەكەن, بالانى وقۋدان قالدىرمانىز» دەدٸ. سودان مەكتەپكە قايتا باردىم, – دەيدٸ ەرەكەڭ. .
مۇقان تٶلەباەۆتىڭ تۋعان جەرٸ – ٷلگi كولحوزى. ەكەۋمiز بٸر اۋداننانبىز, كٶرشٸلەس ەكٸ كولحوزدانبىز. جاسىراق كەزٸمدە قالجىنداسقىم كەلگەندە «كەڭەس ٶكٸمەتٸندە ەكٸ بٸردەي «حالىق ەرتٸسٸ» شىققان اۋدان تٷگٸل, وبلىس جوق» دەيتٸنمٸن. سول ٷلگٸدەن كەلiپ وقيمىز, كولحوز ٷش شاقىرىمداي جەردە, كيەتٸن كيiم جوق. سوعىستىڭ كەزٸ. ٷستٸمٸزدە تەرٸ شالبار, تەرٸ تون, سالدىر-گٷلدٸر جٷرەمٸز. ەكەمنٸڭ تەتە iنiسi بار ەدٸ, مەن سولاردىڭ قولىندا تۇردىم, ەكەم كوي باعىپ كەتتٸ. سول ٷيدەگi شەشەم تاڭعى ساعات التىدا تۇرادى دا, ەر قالتاما بٸر ۋىستان جٷگەرٸ سالىپ بەرەدٸ, «مىنا كالتاڭداعىنى بارعانشا جە, ال مىنا قال تانداعىنى قايتقاندا جەيسٸڭ, ەيتپەسە قارنىڭ اشىپ قالادى» دەيتٸن. سول مەكتەپكە جەتكەنشە بٸر ساعاتتان ارتىق ۋاقىت ٶتٸپ كەتەدٸ.
بٸرەۋلەر ٸشكەن-جەگەنٸنە باقىتتى بولادى, بٸرەۋلەر جۇمىستا باقىتتى بولادى. ال ماعان قاي جەردە جٷرسەم دە, قازاقتىڭ بالالارى امانداسىپ جاتادى. ەرتٷرلٸ ادامدار بار, ەرتٷرلٸ مٸنەز-قۇلىق بار, شىندىعىم سول, ەشكiمگە قييانات جاساعانىم جوق. تازا ەڭبەگٸممەن, تازا تالانتىممەن جەتەتiن جەرiمە جەتتٸم. وسى ٶزٸم ٷشٸن ناعىز قۇندىلىق دەپ ويلايمىن.
1957 جىلى كونسەرۆاتورييانى بٸتٸردٸم, ونىڭ الدىندا مۋزىكالىك ۋچيليششەدە وقىعام. لاتيف حاميدي ساباق بەرەتٸن, سول كiسi مەنٸ برۋسيلوۆسكييگە ەرتiپ باردى.
«بۇل تالانتتى بالا, ەدەيٸ ەرتٸپ كەلدٸم, وسىدان بٸردەڭە شىعادى, سەن كلاسىنا ال» دەدٸ. ولار قۇرداس, زامانداس بولاتىن, برۋسيلوۆسكيي دە 1905 جىلى تۋعان. 1932 جىلى لەنينگرادتان كونسەرۆاتورييا بٸتٸرٸپ كەلگەن. 1937 جىلعى جاعدايدا قازاقتار شەتٸنەن اقىن بولىپ, ولاردى تٷندە كەلٸپ تۇتقىنداپ الىپ كەتٸپ جاتتى.
سول كەزدەردە كٷن باتا برۋسيلوۆسكييدٸڭ ٷيٸنە جينالامىز, تٷنٸمەن سوندا بولىپ, تاڭەرتەڭ ٷيگە قايتامىز. بٸزدٸ قۇداي, قۇدايدان كەيٸن برۋسيلوۆسكيي الىپ قالدى عوي دەيتٸنبٸز. ونىڭ قازاققا iستەگەن جامانشىلىعى جوك. برۋسيلوۆسكيي بولماسا, بiزدە وپەرا بولار ما ەدٸ, بولماس پا ەدٸ. ەلٸ كٷنگە دەيٸن ويلايمىن, نەگە ول «قىز جٸبەكتٸ» جازدى, 80 ەن جيناپ, «ەر-تارعىندى» جازدى.
ٶزٸ ورىسشا تەربيەلەنگەن ادام, ريمسكيي-كورساكوۆ, شوستاكوۆيچپەن بٸر ۋاقىتتا بٸتٸرگەن. كەلٸپ الىپ, وپەرانى ەۋروپاداعىداي, ورىستارداعىداي جازدىرتام دەسە, بٸزگە وپەرا سٸڭبەس پە ەدٸ, كايتەر ەدٸ? مىسالى, ٶزبەكتەر مەن تەجٸكتەردە سول جىلدارى وپەرا مٷلدەم قۇرىپ كەتتٸ.
بiزدiن توپىراقتان العاش شىققان حالىق ەرتٸسٸ كٷلەش بايسەيٸتوۆا ول كەزدە 24 جاستا ەدٸ. كٷلەكەڭ كەرەمەت ەنشiلiگiمەن بiرگە ۇلى اكتريسا بولاتىن. كٷلەشتٸڭ كٷلەشتٸگٸ سوندا تۇر. قىز جiبەكتi سومداعاندا تاستان قۇلايتىنى بار, سونداگى جىلاعانىن ەستiگەندە زالدا وتىرعاندار قوسا ەڭكiلدەپ جىلايتىن.
بiر كٷنi جۇمىسكا ەرتەرەك كەلiپ, كلاستاردى تەكسەرٸپ جٷرسەم, بٸر بالا تۇر ەكەن. «مەن اتىراۋدان وقۋعا كەلiپ ەدiم, دومبىرامەن كٷي وينايمىن» دەيدٸ. سودان فاكۋلتەتتٸڭ دەكانى كٶش مۇحيتوۆتى, عابيدوللا داستانوۆتى, باتيما بالعاەۆانى شاقىرتتىم, جاڭاعى بالا دومبىرانى كەرەمەت تارتىپ بەردٸ. «وبالىنا كالماندار, سوناۋ جاقتان كەلگەن بالا ەكەن, ەرتەڭ ەلگە جاقسى ازامات بولىپ, ٶنەرٸن تانىتادى» دەپ كەتەيiن دەپ تۇرعان جەرٸنەن الىپ قالدىم. كەيiن سول قارشىعا احمەدياروۆپەن ماقتانباعان قازاق بولماعان شىعار.
