عاسىرلار بويى قازاق ەيەلدەرٸ وتباسى مەن وشاق قاسىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ, ۇرپاق تەربيەسٸن باستى مٸندەت ساناپ كەلدٸ. الايدا قازٸرگٸ زامانعى جاھاندانۋ مەن ەلەۋمەتتٸك ٶزگەرٸستەر ەيەلدەردٸڭ قوعامداعى رٶلٸن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەردٸ. بٷگٸندە عىلىم, ٶندٸرٸس, ەكونوميكا, ساياسات, بيزنەس جەنە باسقا دا سالالاردا ٶز ورنىن تاپقان قازاق ەيەلدەرٸنٸڭ سانى ارتىپ كەلەدٸ.
ەيەلدەردٸڭ تەك وتباسى شەڭبەرٸندە عانا ەمەس, ەل دامۋىنا بەلسەنە اتسالىسۋى – پروگرەسسيۆتٸ قوعامنىڭ بەلگٸسٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا ەيەلدەر عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قاتىسىپ, تەحنولوگييالىق جاڭالىقتار اشىپ, كەسٸپكەرلٸك پەن مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارۋدا. بۇل – مەملەكەت جٷرگٸزٸپ وتىرعان تيٸمدٸ ساياساتتىڭ نەتيجەسٸ. ەلٸمٸزدە ەرلەر مەن ەيەلدەردٸڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. ەل كونستيتۋتسيياسى مەن ارنايى زاڭنامالار ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋعا كەپٸلدٸك بەرەدٸ. سونداي-اق, مەملەكەت گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ دامىتۋعا, ەيەلدەردٸ ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق تۇرعىدا قولداۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋدە. قازٸرگٸ قوعامداعى ەيەلدەردٸڭ رٶلٸ, قازاقستاندا انالاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋ مەن قورعاۋ, ەلٸمٸزدە ەيەلدەردٸڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن قانداي شارالار جاسالىپ جاتقانى جٶنٸندە پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ەۋرازييا تەحنولوگييالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مٷشەسٸ, الماتى قالاسىنداعى دٷنگەن ەتنومەدەني ورتالىعىنىڭ انالار كەڭەسٸنٸڭ تٶرايىمى ماسىروۆا ريمما رامازانقىزىمەن سۇقباتتاسقان ەدٸك.
– ريمما رامازانقىزى, سۇقباتىمىزدى قازٸرگٸ قوعامداعى ەيەلدەردٸڭ رٶلٸنەن باستاساق. بٷگٸندە ەيەلدەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك, ساياسي جەنە ەكونوميكالىق ٶمٸرگە ارالاسۋ دەڭگەيٸ قالاي ٶزگەردٸ?
– قازاقستاندا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە ولاردىڭ قوعامداعى رٶلٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار شارالار ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر. ولار, قوعامنىڭ بارلىق سالالارىندا بەلسەندٸ رٶل اتقارادى: ساياساتتا, ەكونوميكادا, مەدەنيەتتە, عىلىمدا, بٸلٸم بەرۋ مەن مەديتسينادا جەتەكشٸ ورىندارعا يە.
– قازاقستاندا ەيەلدەرگە قانداي جاعداي جاسالعان?
– بۇل مەسەلە بويىنشا بٸرقاتار مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن زاڭنامالىق اكتٸلەر قابىلدانعان. 2024 جىلعى 15 سەۋٸر – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» جەنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسٸنە ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭدارىنا قول قويدى.
بٷگٸندە مەملەكەت ەيەلدەرگە بٸرقاتار جاعدايلاردى جاساپ وتىر. مەسەلەن, بٸلٸم بەرۋ جەنە ەڭبەك نارىعىنا توقتالساق, ەيەلدەرگە بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸ تەڭدەي قاراستىرىلعان, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەردٸڭ جارتىسىنان استامى – ەيەلدەر. ەڭبەك نارىعىندا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا ارنايى نورمالار بار. قازاقستاندا قىزداردىڭ بٸلٸم الۋىنا تولىق مٷمكٸندٸك جاسالعان, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەردٸڭ 60%-دان استامى – ەيەلدەر.
عىلىم مەن يننوۆاتسييا سالاسىندا ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ ارتىپ كەلەدٸ, ولار عىلىمي جوبالار مەن زەرتتەۋلەرگە بەلسەندٸ قاتىسادى.
كەسٸپكەرلٸك قولداۋ بويىنشا ايتسام, مەملەكەت ەيەلدەر كەسٸپكەرلٸگٸن دامىتۋعا گرانتتار مەن جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەلەر بٶلەدٸ. «اتامەكەن» ۇكپ ارقىلى ەيەلدەرگە ارنالعان بيزنەس-كۋرستار ۇيىمداستىرىلادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ بويىنشا انا مەن بالانى قورعاۋ سالاسىندا تەگٸن مەديتسينالىق قىزمەتتەر ۇسىنىلادى. ەيەلدەرگە جٷكتٸلٸك جەنە بوسانۋعا بايلانىستى اقىسى تٶلەنەتٸن دەمالىس بەرٸلەدٸ.
– ەيەلدەردٸ ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ جاعى قالاي قاراستىرىلعان?
– ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ – ادام قۇقىعى. مىسالى, ەيەلدەردٸ ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مٷمكٸندٸگٸنشە بارلىق جاعدايدا قاراستىرىلىپ كەلەدٸ. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك قۇقىقتارى بويىنشا قازاقستان زاڭناماسىنا سەيكەس, جٷكتٸ ەيەلدەر مەن بالالى انالارعا جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلعان. انالار ٷشٸن جۇمىس ورنىن ساقتاپ قالۋ كەپٸلدٸگٸ بار. وتباسى جەنە بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى كٶپبالالى انالارعا مەملەكەتتٸك جەردەماقىلار تٶلەنەدٸ. «التىن القا» جەنە «كٷمٸس القا» يەگەرلەرٸ ٷشٸن قوسىمشا ەلەۋمەتتٸك جەڭٸلدٸكتەر بار. ال, وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقپەن كٷرەس باعىتىندا 2023 جىلى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى زاڭ كٷشەيتٸلدٸ. سونىمەن قاتار, ەيەلدەردٸ قورعاۋ ماقساتىندا ارنايى داعدارىس ورتالىقتارى جۇمىس ٸستەيدٸ.
– قازاقستاندا ەيەلدەردٸڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن قانداي ٶزگەرٸستەر قاجەت دەپ ويلايسىز?
– مەنٸڭ ويىمشا, قازاقستان ەيەلدەرٸنٸڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ٷشٸن مەملەكەت تاراپىنان جەنە قوعامدىق ۇيىمدار دەڭگەيٸندە كەلەسٸ ٶزگەرٸستەر قاجەت. ەكونوميكالىق قولداۋ جەنە ەڭبەك نارىعىنداعى تەڭدٸك:
ەيەلدەرگە ارنالعان كەسٸپكەرلٸك باعدارلامالارىن كەڭەيتۋ, گرانتتار مەن تٶمەن پايىزدى نەسيەلەر سانىن ارتتىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸن. گەندەرلٸك ەڭبەكاقى تەڭدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەيەلدەردٸڭ ەر ادامدارمەن تەڭ دەرەجەدە قىزمەتتٸك ٶسۋٸنە جاعداي جاساۋ. دەكرەتتٸك دەمالىسقا شىققان انالاردىڭ جۇمىسقا قايتا ورالۋىنا كٶمەكتەسۋ ٷشٸن ارنايى باعدارلامالار ەزٸرلەنسە قۇبا-قۇپ بولار ەدٸ.
ەلەۋمەتتٸك جەنە وتباسىلىق قولداۋ:
بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى جەردەماقىلار ەلٸ دە كٶبەيتٸلسە, ەر ٶڭٸردە بالاباقشا سانىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ قولجەتٸمدٸ بولسا, سونىمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك وسال توپتاعى ەيەلدەرگە ارنالعان قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى ارتسا دەگەن ۇسىنىسىم بار.
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقپەن كٷرەس:
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا ارنالعان داعدارىس ورتالىقتارىنىڭ سانىن كٶبەيتۋ, ولاردىڭ جۇمىسىن كٷشەيتۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى ٸستەردٸ قاراۋ مەحانيزمدەرٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە جازانى قاتاڭداتۋ, بۇدان ٶزگە حالىق اراسىندا گەندەرلٸك تەڭدٸك پەن ەيەلدەرگە دەگەن قۇرمەت مەدەنيەتٸن ناسيحاتتاۋ, مەكتەپتەر مەن جوو-دا ارنايى تەربيە كۋرستارىن ەنگٸزۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸن.
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى انالار كەڭەسٸ نەمەن اينالىسادى?
– قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جانىنداعى انالار كەڭەسٸ – وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, انالاردى قولداۋ جەنە جاستاردى تەربيەلەۋ ماقساتىندا قۇرىلعان قوعامدىق ۇيىم. انالار كەڭەسٸ قوعامداعى ەيەلدەردٸڭ رٶلٸن ارتتىرۋ, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ جەنە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ.
انالار كەڭەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ, انا مەن بالا قۇقىعىن قورعاۋ, وتباسىلارعا قۇقىقتىق, پسيحولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتۋ. وتباسىنداعى تەربيەنٸڭ رٶلٸن ارتتىرۋ بويىنشا ٸس-شارالار ٶتكٸزۋ. ەيەلدەردٸ ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق قولداۋ, اتاپ ايتقاندا كٶپبالالى انالارعا, جالعىزباستى انالارعا, ەلەۋمەتتٸك وسال توپتاعى ەيەلدەرگە كٶمەك كٶرسەتۋ, ەيەلدەردٸ كەسٸپكەرلٸككە باۋلۋ جەنە جۇمىسقا ورنالاسۋىنا ىقپال ەتۋ بولىپ تابىلادى. انالار كەڭەسٸ جاستار تەربيەسٸ جەنە ۇلتتىق دەستٷرلەردٸ ساقتاۋعا دا ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, قىز بالا تەربيەسٸنە, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى.ۇلتتىق سالت-دەستٷرلەردٸ ناسيحاتتاۋ, انالاردىڭ قوعامدىق ٶمٸرگە بەلسەندٸ ارالاسۋىن قولداۋعا كٶڭٸل بٶلەدٸ. ۇرپاقتار كەزدەسۋٸ: اعا ۇرپاقتىڭ ەتنوستىڭ مەدەنيەتٸ مەن تاريحى تۋرالى ەڭگٸمەلەرٸ جەنە ت. ب.
انالار كەڭەسٸنٸڭ اتقارىپ جاتقان ٸس-شارالارىنا توقتالار بولسام, ٷلگٸلٸ وتباسىلاردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا «مەرەيلٸ وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىن ۇيىمداستىرۋعا اتسالىسادى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بٸرلەسكەن جوبالار ٶتكٸزەدٸ. كٶپبالالى جەنە جالعىزباستى انالاردى قولداۋ شارالارىنا جەردەمدەسەدٸ. قىز تەربيەسٸنە ارنالعان كەزدەسۋلەر مەن فورۋمدار, جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ وقۋشىلارىمەن, كوللەدج جەنە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرٸمەن جامان ەدەتتەردەن بويىن اۋلاق ۇستاۋ تۋرالى ەڭگٸمە, دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتكٸزٸپ تۇرادى.
– دٷنگەن ەتنومەدەني ورتالىعى انالار كەڭەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ قىزمەت ماقساتىن جٷزەگە اسىرۋداعى جۇمىس فورمالارى مەن ەدٸستەرٸنە توقتالساڭىز.
– دٷنگەن ەتنومەدەني ورتالىعى انالار كەڭەسٸنٸڭ نەگٸزگٸ قىزمەت ماقساتى – قازاقستان حالقىنىڭ پاتريوتيزمٸن, ازاماتتىق جەنە رۋحاني-مەدەني بٸرلٸگٸن قالىپتاستىرۋعا جەنە تەربيەلەۋگە جەردەمدەسۋ; ۇلتارالىق كەلٸسٸمدٸ جەنە جالپىۇلتتىق بٸرلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ; تاريحتى, مەدەنيەتتٸ جەنە ۇلتتىق دەستٷرلەردٸ ساقتاۋ; وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ, نەكە مەن وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ; قيىن ٶمٸرلٸك جاعدايعا تاپ بولعان بالالار مەن وتباسىلارعا كٶمەك كٶرسەتۋ جەنە قولداۋ.
دٷنگەن ەتنومەدەني ورتالىعىنىڭ انالار كەڭەسٸ قويىلعان ماقساتتاردى سەتتٸ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ٸستەيدٸ. ٶتكەن جىلى «مەكتەپكە جول» اكتسيياسى اياسىندا انالار كەڭەسٸ الماتى قالاسى مەن وبلىسىندا تۇراتىن 500-دەن استام بالاعا كەڭسە تاۋارلارىن عانا ەمەس, كيٸم-كەشەك تە الىپ بەردٸ. سونىمەن قاتار, قارتتار ٷيلەرٸ مەن مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ جاندارعا ارنالعان ورتالىقتار, بالالار ٷيلەرٸ, حوسپيستەر مەن داعدارىس ورتالىقتارى دا انالار كەڭەسٸنٸڭ نازارىنان تىس قالمايدى. كوماندامدا ون شاقتى جاناشىر ەيەل بار, ولار ەر باستامامدى قولداپ وتىرادى. بٸز قامقورلىعىمىزداعى جاندارعا مەرەكەلٸك داستارحان جايىپ, ولارعا مورالدىق قولداۋ كٶرسەتۋگە تىرىسامىز. ٶيتكەنٸ ەڭ باستىسى – جىلى سٶز بەن قامقورلىق. مىسالى, بالالار ٷيلەرٸندە دٷنگەن تاعامدارىن ەزٸرلەۋ بويىنشا شەبەرلٸك ساعاتتارىن ٶتكٸزەمٸز. بالالارعا الجاپقىش, باس كيٸم, قولعاپ بەرەمٸز. ولار كٶكٶنٸستەردٸ تۋراپ, قۋىرىپ, قايناتىپ, وتباسى جىلۋىن سەزٸنەدٸ. بٸز ٷشٸن بالالارمەن ۋاقىت ٶتكٸزۋ, ولاردى پايدالى ٸستەرگە ٷيرەتۋ جەنە مەيٸرٸمگە بٶلەۋ اسا ماڭىزدى. داعدارىس ورتالىقتارىندا دا ەيەلدەرگە دٷنگەن اسحاناسىنىڭ قىر-سىرىن ٷيرەتەدٸ. سونداي-اق, انالار كەڭەسٸ ٶتكەن كٶكتەمدە سۋ تاسقىنىنان زارداپ شەككەن ٶڭٸر تۇرعىندارىنا كٶمەك كٶرسەتۋ بويىنشا جالپىۇلتتىق باستامادان دا شەت قالعان جوق. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ انالار كەڭەسٸ «سالاۋاتتى سانا» رەسپۋبليكالىق جوباسىنا باستاماشىلىق ەتتٸ. اتالعان جوبا ناشاقورلىق, قۇمار ويىنعا ەۋەستٸك, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, ۆانداليزم, ىسىراپشىلدىق سيياقتى ەلەۋمەتتٸك كەسەلدەرگە قارسى كٷرەسكە باعىتتالعان. جوبا اياسىندا اعا بۋىن ٶكٸلدەرٸ جاستارعا رۋحاني تەربيە بەرٸپ, ۇلتتىق جەنە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتادى. ايتا كەتەيٸك, جۋىردا الماتىدا «وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋداعى ەيەلدەردٸڭ رٶلٸ» اتتى سەمينار-ترەنينگ ٶتكٸزدٸك. بۇل شارا جاس ۇرپاقتى تەربيەلەۋدە دەستٷردٸڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى حاباردارلىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان
– سوڭعى كەزدە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى جاڭالىقتار جيٸ ايتىلىپ جٷر. بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
– تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى جاڭالىقتار بٸرنەشە فاكتورعا بايلانىستى دەپ ەسەپتەيمٸن. باستىسى–مەسەلەنٸڭ اشىق كٶتەرٸلە باستاۋى. بۇرىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق كٶبٸنەسە جابىق تاقىرىپ بولدى, ال قازٸر زارداپ شەككەندەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جيٸ جٷگٸنەدٸ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ٶز وقيعالارىن اشىق ايتادى.
زاڭنامانىڭ ٶزگەرۋٸ جەنە قوعامدىق باقىلاۋدىڭ كٷشەيۋٸ. 2023-2024 جىلدارى قازاقستاندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى زاڭدار كٷشەيتٸلدٸ, جازا قاتاڭداتىلدى. بۇل مەسەلەنٸ باق پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر بەلسەندٸ تٷردە كٶتەرە باستادى.
ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىنىڭ ارتۋى. قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن ەيەلدەر ٶز قۇقىقتارىن جاقسى بٸلەدٸ, زاڭگەرلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارىنا جيٸ جٷگٸنەدٸ.
زورلىق-زومبىلىق دەڭگەيٸنٸڭ شىنىمەن دە ارتۋى تٷرتكٸ بولىپ وتىر دەپ ويلايمىن. ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق قيىندىقتار (جۇمىسسىزدىق, قارجىلىق قيىندىقتار, پاندەمييا سالدارى) وتباسىنداعى جانجالداردىڭ كٶبەيۋٸنە ەسەر ەتتٸ. كەيبٸر ستاتيستيكاعا سٷيەنسەك, پاندەمييا كەزٸندە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق وقيعالارى ەدەۋٸر ارتتى.
– بۇرىنعى جاعدايلار شىنىمەن دە از بولعان با, ەلدە...
– تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ جيٸ ايتىلۋى بۇل مەسەلەنٸڭ بۇرىن بولماعانىن ەمەس, قازٸرگٸ تاڭدا قوعام وعان قارسى اشىق كٷرەسە باستاعانىن كٶرسەتەدٸ. دەگەنمەن, ەڭ ماڭىزدىسى – زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ, حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جەنە وتباسىنداعى تەربيەنٸڭ ماڭىزدىلىعىن ناسيحاتتاۋ كەرەك دەپ سانايمىن.
– قازاقستاندا ەيەلدەردٸڭ قۇقىعى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋ ٷشٸن قانداي قوسىمشا شارالار قاجەت دەپ ويلايسىز?
– قازاقستاندا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا ٷكٸمەت تۇراقتى تٷردە شارالار قابىلداپ كەلەدٸ. بۇل سالادا زاڭنامالىق نەگٸز بار, بٸراق ونى تولىق ٸسكە اسىرۋ جەنە گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ جەتٸلدٸرۋ ەلٸ دە ماڭىزدى مەسەلە بولىپ وتىر. گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ تولىق قامتاماسىز ەتۋ جەنە ەيەلدەرگە ارنالعان ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى كٷشەيتۋ ەلٸ دە ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەدٸ. كەمەلەتكە تولماعان بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان ەيەلدەردٸڭ جۇمىس ۋاقىتىن قىسقارتۋ مەسەلە دە قاراستىرىلسا دەگەن ويىم بار.
– الداعى ماقسات-جوسپارلارىڭىزبەن بٶلٸسسەڭٸز.
– «وتباسى – ۇلت تٸرەگٸ» جوباسى اياسىندا وتباسى قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋ بويىنشا عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييا ٶتكٸزۋ.
ۇلتتىق دەستٷرلەردٸ ساقتاۋ, انالاردىڭ ۇرپاق تەربيەسٸندەگٸ رٶلٸن ارتتىرۋعا ارنالعان دٶڭگەلەك ٷستەلدەر ۇيىمداستىرۋ.
«انالار مەكتەبٸ» باستاماسىن دامىتۋ – جاس انالارعا بالا تەربيەسٸ, وتباسىلىق قارىم-قاتىناس تاقىرىپتارىندا كەڭەس بەرۋ.
ەلەۋمەتتٸك وسال توپتاعى انالارعا (كٶپبالالى, جالعىزباستى, مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالارى بار انالار) قۇقىقتىق جەنە پسيحولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتۋ.
«زورلىق-زومبىلىققا جول جوق!» اتتى اقپاراتتىق ناۋقان جەنە مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە, جوو-دا ارنايى تەربيە ساباقتارىن ٶتكٸزۋ.
«قىز تەربيەسٸ – ۇلت تەربيەسٸ» باعدارلاماسى اياسىندا جاسٶسپٸرٸم قىزدارعا ارنالعان پسيحولوگييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ترەنينگتەر ۇيىمداستىرۋ.
قىز بالالاردى ەرتە تۇرمىسقا بەرۋدٸڭ الدىن الۋ جەنە ولاردىڭ ساپالى بٸلٸم الۋىنا جاعداي جاساۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزۋ, ت. ب.
