ەل ەكونوميكاسىن ٶركەندەتۋدە ٶنەركەسٸپتٸڭ الاتىن ورىنى ەرەكەشە. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدە بەرٸك ەكونوميكالىق ٶنەركەسٸپتٸ قالىپتاستىرۋ ٷشٸن ٷكٸمەتكە ناقتى مٸندەتتەر جٷكتەگەن بولاتىن. سول سەبەپتٸ قازٸر اتقارۋشى بيلٸك ٶڭدەۋ سەكتورىنا باسا كٶڭٸل بٶلٸپ وتىرعانىن ايرىقشا اتاپ ٶتۋگە بولادى. قازٸر ەلەمٸزدە بەسەكەگە قابىلەتتٸ, ەكسپورتقا باعىتتالعان ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن قۇرۋ ساياساتى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىپ جاتىر. Dalanews.kz اقپاراتتىق اگەنتتٸگٸنٸڭ تٸلشٸلەرٸ وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستارعا تالداۋ جاساعان ەدٸ. ەندٸ سوعان نازار اۋدارساڭىزدار.
تاياۋدا ورتالىق كوممۋنيكاتسييالىق قىزمەتٸندە جۋرناليستەردٸڭ باسىن قوسىپ بريفينگ بەرگەن قر ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس ۆيتسە-مينيسترٸ ولجاس ساپاربەكوۆ ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەركەسٸپ قۇرىلىمىندا ٶڭدەۋ سەكتورىنىڭ ٷلەسٸ 47,4%-دى قۇراعانىن ايتتى.
– سوڭعى جىلدارى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە ٶندٸرٸستٸڭ وڭ ديناميكاسى بايقالۋدا. بۇل – كٶرسەتكٸش ەكونوميكاعا جاعىمدى ەسەر ەتۋدە. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 4%-عا ٶسٸپ, 22 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى. بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا ٶندٸرٸستٸڭ ٶسۋٸ 4,8%-دى قۇرادى, – دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
وسى رەتتە ەلٸمٸزدە ٶنەركەسٸپ سالاسىنىڭ قانداي سالالارى قانات جايىپ كەلەدٸ دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. ٶز كەزەگٸندە ۆيتسە-مينيستر سوڭعى جارتى جىلدىقتا جيھاز ٶنەركەسٸبٸ – 17,9%-عا, حيمييا ٶنەركەسٸبٸ – 9,5%-عا, مەتاللۋرگييا – 8,3%-عا, ماشينا جاساۋ سالاسى – 4,2%-عا ٶسكەنٸن العا تارتتى.
وسى اتالعان سالالاردىڭ اراسىندا ەلٸمٸزدٸڭ جيھاز ٶنەركەسٸبٸ جوعارى كٶرسەتكٸشكە يە بولدى. سوڭعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە جيھاز ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٶركەندەۋٸنٸڭ ٶزٸنە تەن سەبەپتەرٸ بار. قازاقستاندا جيھاز ٶنەركەسٸبٸمەن نەگٸزٸنەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶكٸلدەرٸ اينالىساتىنى بەلگٸلٸ. سوندىقتان بۇل سالا نارىق زاڭدىلىعىنا ساي جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايرىقشا اتاپ ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلەرٸندە اشىلعان ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتاردا جيھاز ٶندٸرۋ ٸسٸمەن اينالىساتىن كەسٸپورىندار پايدا بولۋدا. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە جيھاز ٶنەركەسٸبٸن مەملەكەت تاراپىنان ناقتى قولداۋلار جوق.
بٸراق جيھاز ٶندٸرٸسٸمەن اينالىساتىن كەسٸپورىندار ٶزدەرٸنٸڭ ٶندٸرٸستٸك بازالارىن ەركٸن ەكونوميكالىق ايماقتىڭ بازاسىندا ورنالاستىرىپ, سول جەردەگٸ مەملەكەتتٸك كەسٸپكەرلەرگە كٶرسەتٸپ وتىرعان قولداۋىن بارىنشا پايدالانىپ وتىر. بٸر سٶزبەن ايتساق, جيھاز ٶندٸرۋشٸلەر ٷكٸمەتتٸڭ جالىپى كەسٸپكەرلٸك سالاعا كٶرسەتكەن قولداۋلارىن پايدالانىپ, كەسٸبٸن دٶڭگەلەتٸپ وتىر.
ماماندار قازاقستاننىڭ جيھاز ٶنەركەسٸبٸ سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي دامۋ قارقىنىن كٶرسەتۋدە. ايتالىق, 2021 جىلى ەلٸمٸزدە 1 491 شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەپ, 10 اي ٸشٸندە 49,3 ملرد تەڭگەگە ٶنٸم ٶندٸرگەن. ال 2024 جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا جيھاز ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ 31,2 ملرد تەڭگەگە جەتٸپ, ٶتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 130,4% ٶسٸم كٶرسەتكەن. سونىمەن قاتار سالاعا 1,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتىلعانىن دا ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
ەلٸمٸزدە جيھاز ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٶسۋٸ كەڭسە جەنە ساۋدا ورىندارىنا ارنالعان جيھاز ٶندٸرٸسٸنٸڭ 1,4 ەسەگە ارتۋىمەن تٸكەلەي بايلانىستى. وتاندىق جيھاز ٶنٸمدەرٸ رەسەي, قىرعىزستان, ٶزبەكستان, تەجٸكستان جەنە بەلارۋس ەلدەرٸنە ەكسپورتتالادى. 2021 جىلدىڭ قاڭتار-قازان ايلارىندا ەكسپورت كٶلەمٸ 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,5 ەسەگە ۇلعايعان. سولتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸمٸز رەسەيدٸڭ باتىس ەلدەرٸ تاراپىنان سانكتسيياعا ۇشىراۋى دا ەلٸمٸزدەگٸ جيھاز ٶندٸرٸسٸنە ٶز ىقپالىن تيگٸزگەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. جالپى, وسى قارقىندى ساقتاساق قازاقستان ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىنداعى جيھاز ٶندٸرٸسٸ بويىنشا كٶشباسى پوزيتسيياسىن جوعالتپايتىنى انىق.
وسى رەتتە ساراپشى ماماندار ەلٸمٸزدە جيھاز ٶنەركەسٸبٸنٸڭ دامۋى تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنىڭ بەلسەندٸلٸگٸمەن دە بايلانىستىرۋعا بولاتىنىن العا تارتتى. سونىمەن قاتار سالاداعى بەسەكەلەستٸكتٸڭ ٶسۋٸ جاڭا كومپانييالار مەن جەكە كەسٸپكەرلەردٸڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتۋدە. قازٸر قازاقستان جيھاز ٶنەركەسٸبٸ ٸشكٸ نارىقتاعى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرىپ قانا قويماي, ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن دە ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك الىپ وتىر.
ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭدەۋ سەكتورىندا سالاسىندا حيمييا ٶنەركەسٸبٸ ماڭىزى زور. سوڭعى ۋاقىتتارى ەلٸمٸزدٸڭ حيمييا ٶنەركەسٸبٸ ايتارلىقتاي دامۋ قارقىنىن كٶرسەتٸپ, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ماڭىزدى سەكتورنا اينالا باستاعانىن بايقاۋعا بولادى. ەندٸگٸ كەزەكتە سالاداعى نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەر مەن جەتٸستٸكتەرگە از-كەم توقتالا كەتسەك. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حيمييا ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 4%-عا ٶسٸپ, 22 ترلن تەڭگەنٸ قۇراعانا ەسٸمٸزدە. ال 2024 جىلدىڭ 9 ايىندا ٶندٸرٸس ٶسٸمٸ 4,8%-دى قۇراعان. بيىل ٷكٸمەت جىل سوڭىنا دەيٸن حيمييا ٶنەركەسٸبٸ سالاسىندا جالپى قۇنى 12,9 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 8 جاڭا كەسٸپورىن اشۋ جوسپارلاعان بولاتىن. اتالعان جوبالارعا سۇيىق ازوت, ناتريي پيروسۋلفيتٸ جەنە حيمييالىق رەاگەنتتەر ٶندٸرٸسٸ كٸرەدٸ.
بۇدان باسقا ەلٸمٸزدٸڭ حيمييا ٶنەركەسٸبٸ مينەرالدى تىڭايتقىشتار, بەيورگانيكالىق حيمييالىق زاتتار, تۇرمىستىق حيمييا ٶنٸمدەرٸ جەنە مۇناي-حيمييا ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋمەن اينالىسادى. سالاداعى ٶندٸرٸستٸڭ نەگٸزگٸ كٶلەمٸن «قازفوسفات» كومپانيياسى, «اقتٶبە حروم قوسپالارى زاۋىتى» اق, «قازازوت» اق جەنە «Talas Investment Company» سيياقتى ٸرٸ كەسٸپورىندار قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
سالاداعى نەگٸزگٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – شيكٸزاتقا قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ شەكتەۋلٸلٸگٸ جەنە بازالىق حيمييالىق ٶنٸمدەرگە (مەتانول, اممياك, ەتيلەن, پروپيلەن, بەنزول, ەتيلەن توتىعى, كاۋستيكالىق سودا) قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ بولماۋى. بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن زاڭنامانى تٷزەتۋ, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردا ٶندٸرٸستەردٸ ۇيىمداستىرۋ جەنە قولجەتٸمدٸ قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىن ۇسىنۋ ۇسىنىلادى.
قورىتا ايتقاندا قازاقستاننىڭ حيمييا ٶنەركەسٸبٸ تۇراقتى دامۋ ٷستٸندە, جاڭا كەسٸپورىندار اشىلىپ, ٶندٸرٸس كٶلەمٸ ارتۋدا. دەگەنمەن, سالاداعى كەيبٸر مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك قولداۋ مەن ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
