بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? ۋاعىزدى ورىس تٸلٸندە دە ايتۋ ٶزەكتٸ ەكەنٸن اڭعارتادى عوي?
بۇل ورايدا شويكين: «ەرينە, قازاقتٸلدٸ جاماعات جينالعان جەردە ورىس تٸلٸندە ۋاعىز ايتىلماسى بەلگٸلٸ. دەگەنمەن, ۋاعىزدى ورىسشا ايتۋ مەسەلەسٸ وسى ۋاقىتقا دەيٸن شەشٸمٸن تاپپاعاندىقتان قازٸر الدىمىزدان شىعىپ وتىر. سوراقىسى تەرٸس دٸني اعىمداردىڭ ۋاعىزدارى ورىس تٸلٸندە تارايدى. بۇل ارادا كٸتاپتاردى, اۋديو-ۆيدەولاردى ايتىپ وتىرمىن. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸزدٸڭ ەل ٷشٸن تەرٸس دٸني اعىمداردان تٶنٸپ وتىرعان قاۋٸپتٸڭ قانشالىقتى ەكەنٸن ٶزدەرٸڭٸز دە بٸلەسٸزدەر», – دەگەن.
دەمەك, دٸن مەسەلەسٸنٸڭ بٸر ۇشىعى تٸلدە جاتىر عوي? انىعى, اقپاراتتىق ساياساتتا. قازاقتٸلدٸگە دە, ورىستٸلدٸگە دە ورتاق دٸني اقپاراتتىق جۇمىس جٷرگٸزٸلە مە وسى? بۇل ساۋالداردى بٸز قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ بٶلٸم مەڭگەرۋشٸسٸ, دٸنتانۋشى ەرشات وڭعاروۆقا قويدىق. ول نە دەيدٸ?
«اداسقاندار» بولسا پٸكٸرلەسەمٸز
– بٸلەسٸزدەر, قمدب شامامەن 2500 مەشٸتتٸ بٸرٸكتٸرٸپ وتىر. باس مٷفتي ەرجان مايامەروۆتٸڭ باستاماسىمەن بۇدان بۇرىن اقپاراتتىق-ناسيحاتتىق جۇمىس جٷرگٸزەتٸن 2 توپ قۇرىلعان. مۇنىڭ بٸرەۋٸ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگٸ توپ. قۇرامىندا اۋزى دۋالى, ەلگە سىيلى دەگەن 33 دٸنتانۋشى-تەولوگ بار. بٸرازى «نۇر-مٷباراك» يسلام ۋنيۆەرسيتەتٸندە دەرٸس وقيدى.
ەكٸنشٸ توپ ايماقتاردا ٸستەيتٸن 300-گە جۋىق دٸني قىزمەتكەرلەر بار.
– بٸراق, ەكەۋٸنٸڭ دە ماقساتى بٸر عوي?
– ەرينە. قوعامدى بٷلدٸرەتٸن, ەل ٸشٸنە ٸرٸتكٸ سالاتىن ەكستەرميستٸك يدەيالاردىڭ وشاعىن تابۋ, ولاردىڭ سٶندٸرۋ. مەشٸتكە كەلەتٸن جاماعاتتىڭ اراسىندا «اداسقاندارى» بولسا پٸكٸرلەسۋ, ويىن ٶزگەرتۋ. سوسىن, بٸز جالعىز ەمەسپٸز. جۇمىستى جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتەرمەن, دٸن ٸستەرٸ بويىنشا باسقارمالارمەن بٸرٸگٸپ اتقارۋدامىز.
– شويكيننٸڭ سٶزٸنە قاتىستى تاعى بٸر ساۋال. دٸني ارباۋعا تٷسكەندەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ شىنىمەن ورىستٸلدٸلەر مە?
– ەندٸ بۇل مەسەلەنٸ ەرٸدەن باستاۋ كەرەك. شەشەنستانداعى سوعىستى الايىق, مىسالى. مۇنداعى سوعىسقا ٸرٸ-ٸرٸ دەگەن تەرروريستٸك توپتار اتسالىسقان. تيٸسٸنشە, تٷرلٸ مەملەكەتتەن كەلگەندەر ٶتە كٶپ بولدى. بۇل قازاقستانعا دا, ونىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ورىستٸلدٸ ٶڭٸرلەرٸنە دە قاتىستى. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر, قازاقى يسلام حالقىمىزدىڭ مەدەني جەنە دەستٷرلٸ قۇندىلىقتارىمەن تىعىز بايلانىسىپ جاتىر.
وسى تۇرعىدان العاندا ورىستٸلدٸ قازاقتار ٶز تٸلٸن بٸلمەۋٸ سەبەپتٸ يسلامنىڭ قازاقي تٷسٸنٸكتەرٸنەن شەت قالدى. مۇنى راديكالدى كٶزقاراستاعى ورىستٸلدٸ ۋاعىزشىلار ٶز ەسەبٸنە پايدالانىپ كەتتٸ.
– بۇل نەنٸ بٸلدٸرەدٸ سوندا?
– انىعى, بٸزدە ورىستٸلدٸ تەولوگتاردىڭ, يمامداردىڭ سانى ٶتە از. ون ساۋساقتى تٷگەل بٷگە المايسىڭ, تٸپتٸ. ورىستٸلدٸ قازاقتارمەن ورىستٸلدٸ يمامدار جۇمىس جاسايتىن بولادى
– يە, ورىستٸلدٸ دٸنتانۋشىلاردىڭ جەتٸسپەيتٸندٸگٸن مينيستر ەرمەكباەۆ تا ايتقان. ال بٸراق وسى مەسەلەنٸ شەشۋ جولىندا نەندەي جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر?
– قمدب ەكٸتٸلدٸ يمامدار مەن يسلامتانۋشىلاردى ەزٸرلەۋگە كٸرٸسكەلٸ بٸراز بولدى. وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن «نۇر مٷبەراك» يسلام ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جانىنان ورىستٸلدٸ توپ اشىلدى. «نۇر استانا» مەشٸتٸنٸڭ جانىنان اشىلعان مەدرەسەدە ورىستٸلدٸ يمامداردى وقىتىپ جاتىرمىز. اينالىپ كەلگەندە, ۋاقىتتىڭ ٶزٸ بٸزگە وسىنى مٸندەتتەپ وتىر.
بىلايشا ايتقاندا, تٸلدٸك كەدەرگٸلەردٸڭ كەسٸرٸنەن بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە اقپاراتتىق ۆاكۋۋم قالىپتاستى. قازٸرگٸ كٷنٸ ورىس تٸلٸندەگٸ دٸني كٸتاپتاردىڭ كٶپتٸگٸ سونشالىق, تٸپتٸ سانىنان شاتاساسىڭ. مۇنداي كٸتاپتار تەك قاعاز كٷيٸندە ەمەس, ەلەكتروندى تٷردە دە جارىق كٶرٸپ جاتىر. بۇلاردى سٷزگٸدەن ٶتكٸزۋ ٷشٸن دٸني ساراپتاما اۋاداي قاجەت.
– تاعى بٸر ساۋال, تەرٸس دٸني اعىمعا تٷسكەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ تٷرمەدە وتىرعاندا-اق «اداسقان» دەيدٸ. وسى راس پا?
– جوق. بۇعان بٸرجاقتى باعا بەرگەن دۇرىس بولماس. ەرينە, ەلدەن وقشاۋلانعان, اباقتىداعىادامنىڭ ەر قيمىلىن اڭدىپ وتىرا الماسىڭ تاعى انىق. مەن بٸلسەم, قازٸر تەرروريستٸك جەنە ەكسترەميستٸك ەرەكەتتەرگە بارعانى ٷشٸن قازاقستانداعى تٷرمەلەردە 400-گە تارتا ادام وتىر. بٸراق...مىسالعا, يمامدارمەن كەزدەسۋگە, ولاردىڭ ۋاعىزىن تىڭداۋعا جازاسىن ٶتەگەندەر دە كەلەدٸ. ولاردىڭ كەيبٸرٸ دەستٷرلٸ ەمەس دٸني اعىمداردىڭ ٶكٸلٸ بولۋى مٷمكٸن. الايدا ولاردىڭ تاراپىنان قانداي دا بٸر راديكالدىلىقتىڭ بەلگٸسٸن بايقاعان جوقپىز.
تٷرمەلەردٸ ارالايتىن 96 يمام بار
– جٷيەلٸ تٷردە. تەرروريزم مەن دٸني ەكسترەميزم بويىنشا سوتتالعاندار جاتقان جالپى سانى 67 كولونييا بار بٸزدە. وسى كولونييالارعا جٷيەلٸ تٷردە بارىپ تۇرامىز.
– مۇنداي كەزدەسۋلەردٸڭ نەتيجەسٸ قانداي? بەتٸ بەرٸ بۇرىلعاندار بار ما?
– بار. مىسالعا, بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكسترەميزم بويىنشا سوتتالعان 400 ادامنىڭ ٸشٸندەگٸ 186-سىن دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزگە قاراي بەت بۇرعىزدىق.
– قايدان بٸلەسٸز, بەلكٸم سىرت كٶزگە سٸزدەر ايتقان ۇستانىمداردى قابىلداعان بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, ٸس جٷزٸندە كٶزبوياۋشىلىق جاساۋى دا مٷمكٸن عوي ولاردىڭ?
– جاسىرارى جوق, ونداي دا بولادى. جالپى تەرروريزم مەن دٸني ەكسترەميزم بويىنشا سوتتالعاندارمەن 96 يمامنان تۇراتىن ارنايى توپ جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇل اۋىر جۇمىس. سەبەبٸ, مۇنداي كەزدەسۋدە جازاسىن ٶتەۋشٸنٸڭ پسيحولوگييالىق جاعدايىنا ەرەكشە مەن بەرۋ كەرەك. ەلگٸ ايتقان 96 يمام جاي عانا دٸن قىزمەتكەرٸ ەمەس, سونىمەن قاتار پسيحولوگتار. ولار وسى ماقساتتا شەبەرلٸگٸن شىڭدايتىن ارنايى ترەنينگتەن ٶتكەن. سوندىقتان سٸز ايتقان, سىرت كٶزگە سٶزٸڭٸزبەن كەلٸسٸپ, ٸس جٷزٸندە ٶزٸنٸكٸن جاسايتىن قىلمىسكەرلەردٸ ولار بٸردەن اڭعارادى.
– ٸلگەرٸدە سٶز ەتتٸڭٸز, بٸزدە رەسمي تٸلدە تارالاتىن تەرٸس اعىمداعى كٸتاپتار كٶپ ەكەن. ولارعا قارسى قانداي كٷرەس جٷرٸپ جاتىر? قاعاز جٷزٸندەگٸسٸ ٶز الدىنا, ينتەرنەتتەگٸ قاپتاعان كٷمەندٸ كونتەنتتٸڭ كٶزٸن قالاي جويۋعا بولادى?
– دٸن ٸستەرٸ مينيسترلٸگٸ, قمدب بولسىن Play ماركەت پەن AppStore-داعى ەلەكتروندى كٸتاپتاردى سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ وتىرامىز. شىنى كەرەك, مۇنداعى قوسىمشالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ شەتەلدە تٸركەلگەن. ولاردى بۇعاتتاۋ بٸزدٸڭ قۇزىرىمىزدا ەمەس, سوندىقتان.
سوندا نە ٸستەيسٸزدەر, انىعى نە ٸستەي الاسىزدار?
– بەلگٸلٸ بٸر رەسۋرستى نەمەسە ەلەكتروندى كٸتاپتى بۇعاتتاۋ تۋرالى ۇسىنىس جٸبەرەمٸز. ونىڭ ورىندالۋى بارىسى ٶز الدىنا, بٸراق...اۆتورلىق قۇقىق دەگەن بار عوي. ەڭ الدىمەن كونتەنتتٸڭ كٷمەندٸ ەكەنٸن دەلەلدەۋگە تىرىسىپ باعامىز.
– نەتيجەسٸ بار ما?
– بار. سوڭعى جىلدارى جالپى سانى 3 مىڭنان اسا كٷمەندٸ سايت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشالار بۇعاتتالدى. دەگەنمەن, ولاردىڭ ورنىنا جاڭاسى پايدا بولاتىنىن دا ەسكەرۋ كەرەك. بۇل بٷگٸن-ەرتەڭ بٸتپەيتٸن كٷرەس, بىلايشا ايتقاندا.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
