قازٸر عالامنىڭ اقيقاتقا دەن قويعان تاريحشىلارى «ازييا – بارشا ادام¬زات¬تىڭ وتانى» دەگەن پٸكٸرگە امالسىزدان توقتاسىپ وتىر. ەۋرازييا قۇرلىعىن ەركٸن جايلاعان كٶنە تٷركٸلەر ادامزات اتاۋلىعا الدىمەن ٶركەنيەت سەۋلەسٸن شاشتى. ۇلى دالامىزدا تۇڭعىش جازۋ مەدەنيەتٸ, قالا تۇرعىزۋ ٶنەرٸ پايدا بولدى.
مەتاللۋرگييانىڭ وتانىنا اينالدىق, جىلقى باستاعان جابايى مالداردى تۇڭعىش قولعا ٷيرەتتٸك, التىن ادامدى مٷسٸندەدٸك. ب.ە.د. ٷشٸنشٸ مىڭجىلدىقتا قوسٶزەندە ەلەم ٶركەنيەتٸنٸڭ التىن بەسٸگٸنە اينالعان شۋمەرلەر عالاماتىن قولدان جاساعاندار – وسى ۇلى دالادان ىعىسىپ بارعان بٸزدٸڭ داڭقتى بابالارىمىز!
دەمەك, كٶنە تٷرٸك تٸلٸ ب.ە.د. ٷشٸنشٸ مىڭجىلدىقتا شۋمەر تٸلٸمەن قاتار قولدانىلعاندىعىن, تٸپتٸ شۋمەر تٸلٸ دەپ جٷرگەنٸمٸزدٸڭ ٶزٸ ناعىز تٷرٸك تٸلٸ ەكەن¬دٸگٸ ايعاقتالدى دەل بٷگٸن. ٶركەنيەت اتاۋلى, مٸنە, وسى ارادان مىسىرعا جەنە ەۋرازييا قۇرلىعىنىڭ ٶزگە ٶڭٸرلەرٸنە جەتتٸ ەمەس پە! ال كٶرشٸلەس قىتايىڭىزدا ٶركەنيەت وشاعى ب.ە.د. ەكٸنشٸ مىڭجىلدىقتىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا عانا پايدا بولعاندىعىن ەسكەرسەڭٸز, ەركٸندٸكتٸ ەنشٸلەگەن ەرلەر ٸسٸنە ەسٸڭٸز كەتە تاڭداناسىز دا!
ىقىلىم زامانالاردان بەرٸ تاعدىر تەلكەگٸنە باتىلدىعى مەن بايىبىن, اقىل پاراساتىن قالقان ەتە بٸلگەن باھادٷر بابالارىمىز انا سٷتٸمەن دارىعان تۋعان تٸلٸمٸزدٸ, مىناۋ ۇلى دالانى ميراس ەتٸپ قالدىرا بٸلدٸ.
تاريح تەجٸريبەسٸنە قاراپ وتىرساق, بٸزدٸڭ بابالارىمىز تۋعان تٸلٸمٸزگە, سول تٸل ارقىلى جاسالىناتىن رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزعا جەتە كٶڭٸل بٶلگەن. وسىلايشا, ۇلتتىڭ باستى بەلگٸسٸ – تٸلدٸڭ قامىن كٷنٸبۇرىن قامداعان. بٷگٸندە ەلەم عالىمدارىنىڭ ٶزٸ جەر بەتٸندە الدىمەن كٶنە تٷركٸ تٸلٸ پايدا بولعاندىعىن مويىنداپ جاتىر.
الياسكا بەتكە العاش 30-40 مىڭ جىلداي بۇرىن ٶتكەن ادامداردىڭ تٸكەلەي ۇرپاقتارى رەتٸندە سانالىپ, بٷگٸندەرٸ ورتالىق جەنە وڭتٷستٸك امەريكانى جايلايتىن ماييا, استەك, كەچۋا حالىقتارىنىڭ سٶزدٸك قورلارىندا تٷرٸك تٸلٸنە جاقىن مىسالداردىڭ كەزدەسۋٸ ولاردىڭ تٷپ-تەك تٶركٸنٸنٸڭ تاريحى تىم ەرٸدە, ازييالىق اتامەكەندەردە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ەجەلدەن جازۋ, سىزۋ, ەدەبيەت, ٶنەر, تاريحى, ەگٸن ەگۋ, قالا سالۋ ارناسىنىڭ بار ەكەندٸگٸ قازٸرگٸ تاڭدا اق ەلەمگە ەيگٸلٸ بولىپ وتىر.
ەرينە وسىنداي ٶركەنيەتٸمٸزدٸ ەزٸرشە تولىق مويىنداي قويماۋشىلار ۇشىراسادى.
الايدا مۇنىڭ بەرٸ – ۋاقىتشا دٷنيە.تٷركٸلٸك سىنا جازۋى - ەلگٸ ايتقان كٶنە ٶركەنيەتتٸڭ بۇلتارتپاس كٶرٸنٸسٸ. وسى ارادا مىسالعا, بٸزدٸڭ ەرامىزعا دەيٸنگٸ 5-4 عاسىرعا تەن ەڭبەكشٸقازاق اۋدانى ەسٸك قالاسى ٸرگەسٸندەگٸ وبادان تابىلعان ٷيسٸن پاتشالىعى حانزاداسىنىڭ التىن بەينەسٸ جەنە سونداعى كٷمٸس زەرەننٸڭ سىرتقى بەتٸنە ەكٸ قاتار ەتٸپ جازىلعان سىنا جازۋىنىڭ مەن-ماعىناسى ەركٸن ەلدٸگٸمٸزبەن قاتار كەلەر ۇرپاق قامىن تەرەڭ تولعانا بٸلەر ەرتەدەن كەلە جاتقان ۇلتجاندىلىعىمىزدى بٸلدٸرەدٸ. دەمەك, مىناۋ ۇلى دالانىڭ يەلەرٸ بۇدان 2500 جىلدان استام مەزگٸلدەن بەرٸ ەلٸپبيٸ بار ٶركەنيەت ٶرٸسٸندە عۇمىر كەشكەن.
ال, يسلام قۇندىلىقتارىنىڭ باستى قاعيداتتارى قۇراندا كٶرٸنٸس تاپقان.
ۇلى دالامىزعا يسلام دٸنٸ كەلگەندە اتا-بابالارىمىز ەتنيكالىق تابيعاتىمىزعا, ەڭ باستىسى دەستٷر-سالتىمىزعا كەرەعار كەلمەيتٸندٸگٸن بٸردەن تٷيسٸندٸ. ەدەپكٸدە توسىرقاي قاراعان حالقىمىز دا بٸرتە-بٸرتە اسىل دٸننٸڭ ٸشكٸ بولمىسىنا دەندەدٸ.
اتا دەستٷرٸ مەن يسلام دٸنٸن قوس قاناتىنا بالاعان جۇرتىمىز كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن وسىناۋ تەمٸرقازىعىنان اينىپ كٶرگەن ەمەس.
سٶيتٸپ, ەر پەندەنٸڭ جان-دٷنيەسٸ, بولمىس[1]بٸتٸمٸن پاش ەتەتٸن مەدەنيەتٸمٸز, ياكي ەدەپتٸلٸك جٷيەمٸز ٶزٸنٸڭ اسىل ارناسىن زامانا اعىمىنا ساي جاڭا ٶلشەمدەرمەن تولىقتىرا تٷستٸ. سالت-دەستٷرٸمٸز ادامگەرشٸلٸك يماندىلىق, ار-ۇيات, كٸسٸلٸك, كٸشٸلٸك, ٸزەتتٸلٸك سىندى ەۋ باستاعى قاسيەتتەرٸمٸز ارقىلى ودان ەرٸ تامىرلاندى.
دٸن مەن مەدەنيەت قاتىناسى, تٷپتەپ كەلگەندە, حالىق رۋحىنىڭ اسقاقتاپ, ەلدٸك, وتانشىلدىق سەزٸمنٸڭ كٷشەيۋٸنە ىقپال ەتۋگە تيٸس! ٶيتكەنٸ, قاي-قايسىمىزعا دا قاسيەتتٸ وتانىمىزدى گٷلدەندٸرٸپ, مىناۋ باعانالى بايتاعىمىزدى ۇرپاققا قالدىرۋدان, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ باياندى ەتۋدەن اسقان بورىش جوق!
مٸنە, سول سەبەپتٸ دە, «مىڭ ٶلٸپ, مىڭ تٸرٸلگەن» حالقىمىز مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ ەلٸمٸزدە ەتەك جايىپ بارا جاتقان يسلام ٸشٸندەگٸ دٸنٸي تەرٸس اعىمدارعا زاڭمىن تىيىم سالۋ كەرەك دەگەن جۋىرداعى مەلٸمدەمەلەرٸن بٸراۋىزدان قولدايدى.
اۆتور: ەمٸرە ەرٸن
2023 جىلعى 4 قىركٷيەكتەگٸ №60
كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى شارتى اياسىندا كەلٸسۋگە ۇسىنىلعان ەكسپەرتتٸك ماتەريال
