«دايديداي-اۋ» ەنٸنٸڭ اۆتورى – سەگٸز سەرٸ
بٸرتۋار, دارىندى, التىن ايدارلى ەنشٸمٸز ديماش قۇدايبەرگەننٸڭ ورىنداۋىنداعى جٸبەكتەي ەسٸلگەن «دايديداي-اۋ» ەنٸ قۇدٸرەتتٸ ەۋەنٸمەن دٷيٸم ەلەۋمەتتٸ تەنتٸ ەتكەنٸ سونشالىق, تٸپتٸ دٷنيەجٷزٸنٸڭ كونتسەرت زالدارىندا ديماشتىڭ ەنٸنە قوسىلىپ, تەڭٸزدەي تولقىعان حالىقتى كٶرٸپ جٷرمٸز.
ەرينە, ميلليونداعان تىڭداۋشىلار اراسىندا وسى «دايديداي-اۋ» ەنٸنٸڭ اۆتورى كٸم, قاشان پايدا بولعان دەگەن سۇراقتىڭ تۋىنداۋى ەبدەن مٷمكٸن.
ال, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ «مۋزارۋبكانىڭ» جٷرگٸزۋشٸسٸ بۇل ەننٸڭ اۆتورى ماعجان جۇماباەۆ پەن بەيٸمبەت مايلين دەگەنٸ تٸپتٸ شىندىققا جاناسپايدى. بۇل اسا كٶرنەكتٸ اقىن, جازۋشىلارىمىز 1937-38 جىلدارعى ستاليندٸك قاندى قۋعىن-سٷرگٸننٸڭ قۇرباندارى بولدى.
ماعجاننىڭ كومپوزيتور ەمەستٸگٸنەن بەيحابار كەيبٸر «بٸلگٸشتەر» «ياپىراي», «دايديداي-اۋ» ەندەرٸنٸڭ سٶزٸ مەن ەنٸن ماعجانعا تەلٸپ, ونىڭ «سەن سۇلۋ», «سٷي, جان سەۋلەم» ٶلەڭدەرٸنە ەن قوسىپ جازعانى قازاق ەندەرٸنٸڭ جيناعىندا بار (1990 ج. «ٶنەر» باسپاسى, الماتى ق.).
قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيگٸ سەبيت مۇقانوۆ ۇلى اقىنىمىز ابايدى – دانالىق پەن پاراساتتى, ال ماعجاندى – سەزٸم قاسيەتٸن جىرلاۋشى اقىندار دەپ اتاعانى بار.
سونىمەن, «دايديداي-اۋ» ەنٸنٸڭ سٶزٸ مەن ەۋەنٸ كٶرنەكتٸ اقىنىمىز ماعجان جۇماباەۆتىڭ شىعارمالارىنا ەش قاتىسى جوق.
بۇل ەندٸ كٶپشٸلٸك حالىق اۋىز ەدەبيەتٸنە تەڭەگەنٸمەن, ونىڭ اۆتورى, سازدى ەۋەنٸنٸڭ يەسٸ ەرٸ ورىنداۋشىسى – مۇحامەتقاناپييا باحرامۇلى شاقشاقتەگٸ. ونىڭ جاس كەزٸنەن اقىندىق تالانتىن, تانىم-تابيعاتى مەن قۇرالايدى كٶزگە اتقان مەرگەندٸگٸنە سٷيسٸنگەن حالقى وعان «سەگٸز سەرٸ» دەپ ات قويعان. ول 1818 جىلى سولتٷستٸك قازاقستاننىڭ ورماندى القابى, كٶكجاسىل تابيعاتى جايقالعان گٷلتٶبە-ماماناي اۋىلىندا دٷنيەگە كەلٸپ, 1854 جىلى 36 جاسىندا تۋعان جەرٸندە قايتىس بولدى. ونىڭ ەكەسٸ باحرام ٶز زامانىنا ساي بٸلٸمدٸ, جان-دٷنيەسٸ تەرەڭ, دارا مٸنەزدٸ كٸسٸ بولسا كەرەك.
ال سەگٸز سەرٸنٸڭ اتاسى شاقشاق – كەرەي تايپاسىنىڭ اشىمايلى رۋىنان شىققان قادٸر-قاسيەتٸ ارتقان, ەل اۋزىنداعى تۇلعا بولعانى مەلٸم.
ۇلى اتاسى قوجابەرگەن جىراۋ دا جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى كٷرەستە جاۋىنگەر, قولباسشى بولعان. قازاق تايپالارىنىڭ باسىنا تٶنگەن قاسٸرەتٸ مەن اشارشىلىقتى سيپاتتاعان «ەلٸم-اي» ەپيكالىق جىرىنىڭ اۆتورى. «ەلٸم-اي» ەنٸ پاتشالى رەسەيدٸڭ وپاسىزدىعىن سۋرەتتەيدٸ: 1731 جىلى كٸشٸ جٷز قازاقتارىن ٶزٸنە قوسىپ العانىمەن, پاتشا بيلٸگٸقازاق جاساقتارىنا ەشقانداي (ديپلوماتييالىق, ماتەريالدىق)كٶمەك بەرمەي, كەرٸسٸنشە قازاقتار مەن جوڭعارلاردى بٸر-بٸرٸنە قارسى جاۋلاستىرىپ, جوڭعارلارمەن جاسىرىن سٶز بايلاسىپ, ولارعا وق قارۋ مەن زەڭبٸرەكتەرٸن, ت.ب. سوعىس قۇرالدارىن بەرٸپ وتىرعان. ونداعى رەسەيدٸڭ كٶزدەگەنٸ قازاقتاردى بٸرجولاتا قۇرتىپ, ونىڭ شۇرايلى جەرلەرٸن باسىپ الۋ ەدٸ. بٸراق جىمىسقى ويى جٷزەگە اسپاي, قازاق باتىرلارى ٶز جەرلەرٸن قورعاپ قالدى.
سەگٸز سەرٸ ومبى قالاسىنداعى ازييا ەسكەري ۋچيليششەسٸندە (كەيٸن شوقان ۋەليحانوۆ وقىعان سٸبٸر كادەت كورپۋسى دەپ اتالدى) وقىپ جٷرگەندە-اق پاتشا بيلٸگٸنٸڭ قازاق ەلٸنە قارسى جازالاۋشى ەرٸ سالىقپەن قاناۋشى وترياد جاساقتاپ جاتقانىن تٷسٸنەدٸ. قازاق دالا دەموكراتيياسىنىڭ ۇلتتىق تەلٸم-تەربيەسٸندە, ادالدىق پەن ار-نامىس رۋحىندا تەربيەلەنٸپ ٶسكەن سەگٸز سەرٸ ۋچيليششەنٸ بٸتٸرگەن سوڭ-اق گەنەرال-گۋبەرناتور پ.د. گورچاكوۆقا قىزمەت ەتۋدەن باس تارتادى. وسى قارەكەتٸ ٷشٸن ورىس پاتشاسىنىڭ تۇتقىنىنان قاشقان سەگٸز سەرٸ باتىس قازاقستانداعى ناعاشى اعاسى, قازاق تاريحىندا ەسٸمٸ بەلگٸلٸ باتىر, ۇلت كٶتەرٸلٸسشٸلەرٸنٸڭ جەتەكشٸ كٶسەمٸ سىرىم داتۇلىنا بارىپ باس ساۋعالايدى. (پ. ۆياتكين – اكادەميك, «باتىر سىرىم», «موسكۆا-لەنينگراد» باسپ., 1947 ج.).
باتىس قازاقستاننىڭ شەكسٸز قيىر دالاسىندا سەگٸز سەرٸ ٶزٸنٸڭ سەرٸكتەستەرٸمەن ات ٷستٸندە ەلدەن ەلدٸ جاعالاپ 4 جىل بويى پاتشا ٷكٸمەتٸنٸڭ جاۋىز قاراقشىلارى مەن ونىڭ ساياساتىن جٷرگٸزٸپ وتىرعان قازاقتىڭ ساتقىن سۇلتاندارى, سونىڭ ٸشٸندە جەڭگٸر حاننىڭ سويىلىن سوققان جالدامالى جەندەتتەردەن قاشىپ, بوي تاسالاعان. وسى جىلدارى تۋىپ-ٶسكەن جەردەن جىراقتا جٷرگەن سەگٸز سەرٸنٸڭ كەيٸن قازاق حالقىنىڭ مەدەني اسىل مۇراسىنا اينالعان تۋىندىلارى جازىلدى.
سەگٸز سەرٸ تابيعاتىنان باتىر تۇلعالى, سىمباتتى, رۋحى بيٸك, ەنشٸ, كومپوزيتور, مۋزىكا, قول ٶنەر, قارۋ جاساۋدان شەبەر جان-جاقتى بولا تۇرا, قۇرالايدى كٶزگە اتقان مەرگەندٸگٸ دە بار ەدٸ. وسى قۋعىن-سٷرگٸن زاماندا ەڭسەسٸ تٷسكەن ەلدٸڭ ٸشٸنەن ٶزٸ سيياقتى سەرٸكتەس تالانتتى جٸگٸتتەردٸ جيناپ, سەگٸز سەرٸ شاعىن ٶنەرپازدار توبىن قۇرعان. ەر اۋىلعا كەلگەندە ەل جينالىپ, ولاردى قۋانىشپەن قارسى الىپ وتىرعان. جيىندا اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان سالت-دەستٷرٸمٸزگە ساي ٶنەگەلٸ, ٶمٸرشەڭ ٷردٸسٸ, تانىم-تابيعاتى, قادٸر-قاسيەت, رۋحاني بولمىس-بەينەسٸن جىرلاعان ايتىس, ەندەر, كٷيلەر, جىرلار مەن اڭىزدار ايتىلىپ, پالۋاندار دوداعا تٷسكەندە قىزىققا كەنەلگەن قاۋىمنىڭ جانى كٸرٸپ, جادىراپ قالاتىن ەدٸ.
ەر جەردٸڭ تابيعاتى, ەر ەلدەن كٶرگەن تۇرمىس قارەكەتتەرٸ, بولمىسى بٶلەك قازاق قىزدارىنىڭ بويىنان تابىلاتىن سۇلۋلىق قاسيەتتەرٸ, سوعىسقا كەتكەن ەرلەرٸنٸڭ ورنىن باسىپ,ەلٸن, جەرٸن قورعاپ, جاۋعا قارسى شاپقان قازاق ارۋلارىنىڭ باتىلدىعى – وسىنىڭ بەرٸ سەگٸز سەرٸنٸڭ شىعارماشىلىق شابىتىنىڭ قاينار كٶزٸ بولدى.
سوندىقتان سەگٸز سەرٸ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ ەسٸمدەرٸ: «گاۋحارتاس», «عايني», «اقبەت», «قارعاش», «دايديداي-اۋ» جەنە باسقالارى وسىدان 150 جىل بۇرىن دٷنيەگە كەلگەن جەنە قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ تەاتر جەنە كونتسەرت زالدارىنىڭ ساحنالارىدا حالىقتىڭ سٷيٸپ تىڭدايتىن ەندەرٸنە اينالعان.
مٸنە, بٷگٸندە كلاسسيكاعا اينالعان ماحاببات جىرلارى «قىز جٸبەك», «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ», پوەتيكالىق دراما «ايمان – شولپان» ەلەمدٸك «رومەو مەن دجۋلەتتا», «لەيلە مەن مەجنٷن», «فارحاد پەن شىرىن» پوەمالارىمەن قاتار ايتىلادى.
حٸح عاسىردىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىنداعى مۋزىكالىق-پوەتيكالىق شىعارمالاردى تۋدىرعان كٶرنەكتٸ تۇلعا, پاتشالىق رەسەي وتارلاۋشىلارىنا قارسى كٷرەسكەر سەگٸز سەرٸ تۋرالى جازىلعان كٸتاپتار, عىلىمي ەڭبەكتەر, ماقالالار قازاقستاننىڭ گازەت-جۋرنالدارىندا كٶپتەپ جارييالانعان. وسى جازباشا دەرەككٶزدەردە «دايديداي-اۋ» ەنٸنٸڭ سٶزٸ, ەنٸ, ورىنداۋشىسى سەگٸز سەرٸ ەكەنٸ ايتىلعان.
قارامەندٸ ت.س. «قازاق ەدەبيەتٸ» گاز., 13.08.2010 ج.
قارامەندٸ ت.س. «قازاق ەدەبيەتٸ» گاز., 20.10.2006 ج.
«سەگٸز سەرٸ شىعارمالارى», 2 تومدىق, «جالىن» باسپاسى, 2013 ج.
سەگٸز سەرٸنٸڭ تاڭدامالى شىعارمالارى, 2 تومدىق, «دەۋٸر» باسپ., 2014ج.
دەركەنباەۆا گ.ك. «سەگٸز سەرٸ شىعارمالارى – قازاق حالقىنىڭ اسىل قازىناسى», «دەۋٸر» باسپاسى, 2014 ج.
وسپانوۆ س.ك. «سەگٸز سەرٸ. ٶمٸرٸ مەن مۋزىكالىق مۇراسى». «بالاۋسا» باسپ. 2020 ج.
بٷگٸنگٸ ساحنا تٶرٸندە ورىندالىپ جٷرگەن سەگٸز سەرٸنٸڭ ەندەرٸن كٶپشٸلٸك اۋىزدان اۋىزعا ايتىلىپ جٷرەتٸن حالىق ەنٸنە تەڭەيدٸ. نەلٸكتەن?
دٷنيە جٷزٸ حالقىنىڭ سٷيٸپ تىڭدايتىن ەنٸنە اينالعان «دايديداي-اۋ» ەنٸنٸڭ, سونداي-اق بٸرنەشە جىر, پوەمالارىنىڭ اۆتورى سەگٸز سەرٸنٸڭ اتى 30 جىل بۇرىن تەۋەلسٸزدٸك دەكلاراتسيياسىن قابىلداعان ەلدە وسى ۋاققا دەيٸن نەگە كٶپشٸلٸك نازارىنان تىس قالىپ وتىر? ٶيتكەنٸ سەگٸز سەرٸ بالا جاسىنان ورىس پاتشاسىنىڭ قازاققا دەگەن زۇلىمدىعىن ارعى اتاسى قوجابەرگەننٸڭ «ەلٸم-اي» جىرىنان ەستٸپ, بٸلٸپ ٶسكەن, كەيٸن ٶزٸنٸڭ اشۋ-ىزاعا تولى شىعارمالارىندا پاتشا بيلٸگٸن, ونىڭ ٶكٸلٸ پ.د. گورچاكوۆتىڭ قازاق اۋىلدارىن تالقانداۋشى قاندى قول قاراقشى ەكەنٸن اشىپ جازادى. («سەگٸز سەرٸ», شىعارمالارى, توم 1, «دەۋٸر» باسپاسى, 2014 ج., 61 بەت). سونداي-اق سەگٸز سەرٸ ۋچيليششە (كادەت كورپۋسىن) بٸتٸرگەننەن كەيٸن پاتشانىڭ جازالاۋشى وتريادىنا قوسىلۋدان, وعان قىزمەت ەتۋدەن باس تارتقانى دا ٶز شىعارمالارىندا ايتىلادى. (وسى شىعارماسىندا).
ورىس پاتشاسىنىڭ وزبىرلىعىنا, وتارلاۋىنا قارسى كٶتەرٸلٸستٸ باستاعان يساتاي تايمانۇلى مەن ەلٸنٸڭ بوستاندىعى ٷشٸن ايانباي كٷرەسكەن اقىن ماحامبەت ٶتەمٸسۇلىنىڭ ساتقىن تۋىستارىنىڭ قولىنان قازا تابۋى دا سەگٸز سەرٸنٸڭ ٶلەڭدەرٸندە سيپاتتالعان. (اتالعان دەرەككٶزدە). پاتشانىڭ اسا جاۋىزدىعىمەن اتى شىققان كۋزمينسكيي مەن دەرىشەۆ وتريادتارى سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ بويىن جايلاعان قازاق اۋىلدارىن قاتىگەزدٸكپەن قىرىپ جويعانى دا سەگٸز سەرٸ ٶلەڭدەرٸندە بار. (اتالعان دەرەككٶزدە, 113 بەت).
سەگٸز سەرٸنٸڭ كٶرنەكتٸ اقىن, سازگەر, شىعارماشى تۇلعا عانا ەمەس, پاتشالى رەسەيدٸڭ وتارلىق ەزگٸسٸنە قارسى كٷرەسكەر بولعانىن رەسمي دەرەككٶزدەر راستايدى.
«قازاق سسر تاريحىنان» (1957 ج. الماتى قالاسىندا باسىلعان, 346-347 بب.) ٷزٸندٸدە بىلاي دەپ جازادى: «پودپولكوۆنيك كۋزمينسكيي, دەرىشەۆ جەنە مايور ميحايلوۆتىڭ جازالاۋشى وتريادتارى اسا قاتىگەزدٸگٸمەن كٶزگە تٷستٸ. ولاردىڭ بٸر وتريادى 164 اۋىلدى ەيەل, بالا-شاعا, كەمپٸر-شالىمەن قوسا قىرىپ-جويىپ, قوستارىن ٶرتەپ, مالدارىن ايداپ كەتكەن». بۇل جان تٶزگٸسٸز جاۋىزدىق جايىندا ا.ي. گەرتسەننٸڭ شىعارىپ وتىرعان «كولوكول» گازەتٸندە: «ەجەلدەن جاۋىنگەرلەر اراسىندا كۋزمينسكيي مەن دەرىشەۆ وتريادتارى سيياقتى قانٸشەر زۇلىمدار بولعان ەمەس. بۇل سۇمدىق وقيعانىڭ ەلٸ دە زەرتتەلەرٸ انىق» دەپ جازدى. ەرينە, پاتشالى رەسەي يمپەريياسى كەيٸن ونىڭ ورنىن باسقان كەڭەس وداعى وتارشىلدارعا قارسى كٷرەسكەن قازاق پاتريوتتارى جايىندا ەشتەڭە ايتپادى, جازبادى. مٸنە, ۇلتى, ەلٸ, جەرٸ ٷشٸن كٷرەسكەن سەگٸز سەرٸنٸڭ پاتشا يمپەريياسى, كەڭەس زامانىندا دا ەسٸمٸ اتالماۋى سوندىقتان. سەگٸز سەرٸنٸڭ ەسٸم, ەرلٸگٸ جەنە ونىڭ شىعارمالارى اۋىزشا حالىق اراسىندا ايتىلىپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدٸ.
قازاقستان تاريحىندا ەسٸمٸ جازىلماعان سەگٸز سەرٸنٸڭ (مۇحامەتقاناپييا باحرامۇلى شاقشاقتەگٸ) اتىن اڭىزعا شىعارىپ, ال ونىڭ ايتۋلى شىعارمالارىن كٸشٸ جٷزدەن شىققان ترايباليست-قازاقتار ٶز اتتارىنا جازىپ, يەمدەنگٸسٸ كەلگەندەر دە بولدى. ترايباليزم ەلٸ كٷنگە دەيٸن قازاق حالقىنىڭ تۇتاس ۇلت بولىپ قالىپتاسۋىنا كەسٸرٸن تيگٸزۋدە.
حح عاسىردىڭ اياعىندا سەگٸز سەرٸنٸڭ ٶمٸرٸن, شىعارمالارىن زەرتتەۋشٸ ەكٸ عالىم دٷنيەدەن ٶتٸپ كەتتٸ. بٸرٸ - تٶلەش سٷلەيمەنوۆ, فيلولوگ-عالىم, «سەگٸز سەرٸ» كٸتابىنىڭ اۆتورى, 1991 ج., الماتى, «ٶنەر» باسپاسى. كٸتاپتا گازەت, جۋرنال, ەدەبي مۇرالار مەن قولجازبالار – 279 دەرەككٶزٸ كٶرسەتٸلگەن. ەكٸنشٸسٸ – سەيٸتقالي قارامەندٸتەگٸ (مەنٸڭ ەكەم) – جارتى عاسىردان استام ۋاقىت اۋىز ەدەبيەتٸڭٸڭ فولكلورىن زەرتتەپ, حالىقتىڭ اۋىزەكٸ شىعارمالارىن تٸرنەكتەپ جيناعان. اراب قارپٸن ەركٸن وقيتىن ول, 1929 جىلى قازاقتاندا لاتىن ەلٸپبيٸنە اۋىستىرعانعا دەيٸن سەگٸز سەرٸنٸڭ شىعارمالارىن جيناپ, باستىرىپ شىقتى. ول سەگٸز سەرٸنٸڭ اراب گرافيكاسىندا جازعان «قىز جٸبەك» پوەماسىن تٷپنۇسقادان وقىعان. 1991 ج. 19 شٸلدەدە «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸندە «بەكەجان دا بٸر ارىس» اتتى ەكەمنٸڭ ماقالاسى شىقتى.
1905 جىلى قازان قالاسىندا جٷسٸپبەك شايحۋسلامۇلى سەگٸز سەرٸنٸڭ «قىز جٸبەك» پوەماسىن, بٸرجان سال, تاعى باسقا اقىن-جىراۋلاردىڭ ەڭبەكتەرٸن اشىقتان-اشىق يەمدەنٸپ,ٶز اتىنان باستىرىپ شىعارعان. بۇل پوەمانىڭ كەيٸپكەرٸ تٶلەگەندٸ ٶلتٸرگەن بەكەجاندى ول ورتا جٷزدٸڭ ارعىن رۋىنان دەپ كٶرسەتەدٸ.ال بەكەجان, ول كٸشٸ جٷزدٸڭ باتىرى. سٶيتٸپ, جٷسٸپبەك شىن مەنٸندە تٶلەگەندٸ ٶلتٸرگەن قوجا رۋىنان شىققان ٶزٸنٸڭ جەرلەسٸ قاراقشى كەسكەنتەرەكتٸ جاسىرىپ قالادى. مٸنە, سوندىقتان ەلٸ كٷنگە دەيٸن كينودا, تەاتردا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن مەكتەپ وقۋلىقتارىندا تاريحي مەنٸ بار اقيقات بۇرمالانىپ,حالىقتىڭ نازارىنا تەرٸس اقپارات سٸڭٸپ كەتكەن.
وسىدان كەيٸن 2000 جىلى كٸشٸ جٷزدٸڭ ترايباليستەرٸ باق ارقىلى ت. سٷلەيمەنوۆتٸ – فانتاست, ال مەنٸڭ ەكەمدٸ سەگٸز سەرٸ شىعارمالارىن ٶزٸنٸڭ اتاعىن شىعارۋ ٷشٸن پايدالاندى دەپ ايىپتاعان. («اقتٶبە». «انا تٸلٸ» گازەتتەرٸندە ).
سوعان قاتىستى سوت, جينالىس, تالقىلاۋ, باسىلىمدار ارقىلى قازاق ۇلتىنا سەگٸز سەرٸنٸڭ تاريحي تۇلعا ەكەنٸ, اسىل مۇراسى – دٷيٸم ەلەۋمەتتٸ ۇيىتار مەنٸ بارٶنەگەلٸ دە ٶمٸرشەڭ تٶل تۋىندىلارى تولىق دەلەلدەندٸ.
مىسالى, سەگٸز سەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ مەن ٶنەرٸن زەرتتەپ, كٶپتەگەن ماقالا جازىپ جٷرگەن قاراتاي بيعوجينگە الماتى قالاسى مەدەۋ اۋدانىنىڭ سوتى شەشٸمٸمەن جالا جابۋشىلار تاراپىنان 2001«انا تٸلٸ» گازەتٸ ارقىلى كەشٸرٸم سۇراپ, 80 000 تەڭگە ايىپپۇل تٶلەندٸ. (سوتتا مەن ونىڭ جاقتاۋشىسى بولدىم). «قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸندە 2006 جىلى 3 جەنە 7 قاراشادا شىققان 43,44 ساندارىندا مەنٸڭ «سەگٸز سەرٸ – حالىقتىڭ ۇلى تۇلعاسى. جالاقورلارعا جاۋاپ» اتتى ماقالام جارىق كٶردٸ.
بٸراق, سوڭعى 20 جىل ٸشٸندە سەگٸز سەرٸ مەن ونىڭ شىعارمالارىنىڭ شىنايىلىعىنا دەيەكتٸ دەلەلدەرگە قاراماستان, ونى جوققا شىعارعان ەكٸجٷزدٸ عالىمدار, جازۋشىلار مەن كومپوزيتورلار ەلٸ تيٸستٸ جازاسىن الماي كەلەدٸ. ەندٸ ولاردى تەك ەكٸمشٸلٸك جازامەن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قىلمىستىق كودەكستٸڭ باپتارىنا سەيكەس قۇرمەتتٸ اتاقتارىنان, ٷكٸمەتتٸك ماراپاتتارىنان ايىرىپ, جاۋاپقا تارتاتىن ۋاقىت جەتتٸ.
ناقتى دەلەلدەر رەتٸندە. كومپوزيتور يليا جاقانوۆ «اققۋلار قونعان ايدىن كٶل» اتتى ٶز كٸتابىندا 1988 جىلى سەگٸز سەرٸنٸ تۇلعا رەتٸندە كٶرسەتسە, 2000 جىلدان باستاپ قازاقتىڭ ەن, مۋزىكا ٶنەرٸندە سەگٸز سەرٸنٸ جوق قىلىپ تاستادى. («جۇلدىز» جۋرنالى №10,2003ج.).
جازۋشى مەرەكە كۇلكەنوۆ «جەنگٸر حان» كٸتابٸندە سەگٸز سەرٸنٸ سۋىرىپ سالما اقىن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ال 2000 جىلدان باستاپ «انا تٸلٸ» گازەتٸندە اقتٶبەلٸك مۇعالٸم بٶرٸباي كارتەننٸڭ ماقالالارىن جارييالاپ, سەگٸز سەرٸ جوق, ويدان شىعارىلعان تۇلعا دەپ اتادى. بۇل مەنٸڭ ماقالامدا «ەۋەزوۆ ۇل-قىزىن نەگە ورىسشا وقىتتى?» («قالا مەن دالا» گازەتٸ№16,4.05.2018ج. )
قازٸرگٸ «جاس الاش» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى قايرات مەترەكوۆ تٸپتٸ رۋحاني قىلمىسقا جول بەرٸپ وتىر. وسى گازەتتٸڭ №69,26.08.2021 جىلى ماڭعىستاۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى, ق.ر. حالىق اعارتۋ ٸسٸنٸڭ ٷزدٸگٸ, «ەڭبەك ارداگەرٸ» مەدالٸڭٸڭ يەگەرٸ ن. ارىقبايۇلىنىڭ «بەكەجان دا بٸر ارىس» ماقالاسىن جارييالاپتى. سوندا بۇل اتاقتارى «جەر جاراتىن» ادام, ايتىپ كەتكەن مەنٸڭ ەكەمنٸڭ ( سەيتقالي قارامەندين) 30 جىل بۇرىن 19.07. 1991 ج. جارييالاعان ماقالاسىنىڭ تاقىرىبىن دا, مەتٸنٸن دە ٶزگەرتپەي كٶشٸرگەن ن. ارىقبايۇلىنىڭ ۇرلىعىن, «جاس الاش» شىعارىپ وتىر.
تٶلەۋبەك قارامەندٸتەگٸ, پروفەسسور, كسرو سەۋلەتشٸلەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ, قر جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ, قوعام قايراتكەرٸ.
