«تەرەڭ بٸلٸم – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ تٸرەگٸ» دەپ ەلباسى ايتقانداي, ەر وقۋشى بٸلٸمٸن ودان ەرٸ جوعارى وقۋ ورنىندا جالعاستىرۋ ٷشٸن, ەڭ بٸرٸنشٸ, سىناقتان سٷرٸنبەي ٶتۋٸ تيٸس. ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋدٸڭ وڭاي بولماسى انىق. بيىلعى ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋدٸڭ قانشالىقتى ٶزگەرگەنٸ جايلى الماتى وبلىسىنىڭ بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى دەۋرەن جٷنٸسوۆ ەگجەي-تەگجەيلٸ بايانداپ بەردٸ.
– دەۋرەن حابدولدانۇلى, ۇبت-نىڭ ٶتۋ ۋاقىتى تۋرالى, وبلىس بويىنشا قانشا تٷلەك باق سىنايتىن بولعانى جايىندا قىسقاشا ايتا وتىرساڭىز.
– بيىل ۇبت 15-رەت ٶتەتٸن بولادى. 2004 جىلدان باستاپ, 14 جىلدىڭ ٸشٸندە وعان 1 ملن 600 مىڭ وقۋشى ۇبت-عا قاتىسىپ, سىناق تاپسىرعان. بيىلعى سىناق 2018 جىلدىڭ 20-ماۋسىمى مەن 1-شٸلدە ارالىعىندا وبلىس بويىنشا 15 پۋنكتٸندە ٶتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. اعىمداعى جىلى وبلىس مەكتەپتەرٸن بٸتٸرۋشٸلەردٸڭ سانى 17033 وقۋشىنى قۇراپ وتىر. ولاردىڭ 9752-ٸ قازاق سىنىبىن تەمامداسا, 1617-سٸ ورىس تٸلٸندە بٸلٸم العان. ۇلتتىق بٸرىڭعاي تەستٸلەۋگە 11369 (66,7%) تٷلەك قاتىسۋعا نيەت بٸلدٸرگەن.
– ۇبت فورماتى قانشالىقتى ٶزگەردٸ, تەست تاپسىرۋدىڭ جاڭا تالاپتارى قانداي بولماق?
– جىلدار ٶتە كەلە تەستٸلەۋ جٷرگٸزۋ تەحنولوگيياسى ٷنەمٸ جەتٸلدٸرٸلٸپ وتىرادى.ۇبت فورماتىندا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸس جوق. ەڭ باستىسى, بيىلعى جىلى ۇبت فورماتى ٶزگەرتٸلمەيدٸ. دەگەنمەن وسى جٷيەنٸ جاقسارتۋ ماقساتىندا كەيبٸر جاڭاشىلدىقتار ەنگٸزٸلدٸ. ايتالىق, تەست سۇراقتارى 50 پايىزعا جاڭارتىلعان.
بىلتىر ۇبت فورماتىندا ٷلكەن ٶزگەرٸستەر بولعان. 2017 جىلعا دەيٸن ۇبت ەكٸ فۋنكتسييانى اتقارعان ەدٸ. بٸرٸنشٸسٸ, ول – مەكتەپتەگٸ قورىتىندى اتتەستاتتاۋ, ەكٸنشٸسٸ, جوو-عا تٷسۋ. بٸتٸرۋشٸ تٷلەكتەر بىلتىرعى فورمات بويىنشا بٸلٸمدەرٸن سىنايتىن بولادى.
ياعني بٸتٸرۋشٸ تٷلەك قاي تٸلدە بٸلٸم السا, سول تٸلدە ۇبت تاپسىرۋى مٸندەتتٸ. ال جاڭا فورمات بويىنشا تەست تاپسىرۋ تٸلٸن بٸتٸرۋشٸنٸڭ ٶزٸ تاڭدايدى. بيىل دا بەس پەننەن بٸلٸمٸن سىنايدى. تەك, قازاقستان تاريحى, وقۋ ساۋاتتىلىعى, ماتەماتيكا ساۋاتتىلىعى پەندەرٸنەن مٸندەتتٸ, ال ەكٸ پەن بەيٸندٸك پەن بولىپ تابىلادى.
شىعارماشىلىق ەمتيحان تاپسىراتىندار تەك وقۋ ساۋاتتىلىعى مەن قازاقستان تاريحىن عانا تاپسىرادى. ايتا كەتەتٸن مەسەلە, بۇرىن ەر پەننەن 4 بالل, بەيٸندٸك پەندەردەن كەمٸ 7 بالل جيناۋى تيٸس بولسا, جاڭا فورمات بويىنشا ەر پەننەن كەمٸ 5 بالل, بەيٸندٸك پەندەردەن كەمٸ 15 بالل جيناۋى كەرەك. تەستٸلەۋ بەس پەن بويىنشا ٶتەدٸ. ولار – ٷش مٸندەتتٸ جەنە ەكٸ بەيٸندٸ پەن. بارلىعى 120 تاپسىرما, ال ەڭ جوعارى بالل – 140.
گرانت بٶلگەن ۋاقىتتا بارلىق تەست تاپسىرماسى بويىنشا الىنعان بالل ەسەپكە الىنادى. ەستەرٸڭٸزدە بولسا, بۇرىن 125 تاپسىرمانىڭ تەك 100-ٸنٸڭ عانا جاۋابى ەسەپكە الىناتىن. شەكتٸ بالل ٶزگەرمەيتٸن-دٸ. ۇلتتىق مەديتسينالىق جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا سەيكەسٸنشە 65 جەنە 60 بالل. باسقالارى ٷشٸن – 50 بالل.
– ۇبت-نى اعىلشىن تٸلٸندە تاپسىرۋ مٷمكٸندٸگٸ ەنگٸزٸلگەنٸ جايلى ايتا كەتسەڭٸز.
– بىلتىرعى جىلدان بەرٸ ۇبت-نى اعىلشىن تٸلٸندە تاپسىرۋعا كٶپ ٶتٸنٸشتەر تٷسكەن. بيىلعى جىلى ۇبت-نى اعىلشىن تٸلٸندە تاپسىرۋعا مٷمكٸندٸك جاسالىنىپ, تەست سۇراقتارى دايىندالدى. 250-گە جۋىق وقۋشى ۇبت-نى اعىلشىن تٸلٸندە تاپسىرۋعا ٶتٸنٸش بٸلدٸرٸپ وتىر. ەشقانداي جەڭٸلدٸك بەرٸلمەيدٸ.
بىلتىر الماتى وبلىسىندا 14 286 تٷلەك مەكتەپ بٸتٸرٸپ, سونىڭ 590-ى «التىن بەلگٸ» تٶسبەلگٸسٸنە, 528 تٷلەك ٷزدٸك اتتەستاتقا يە بولسا, بيىلعى كٶرسەتكٸش بويىنشا «التىن بەلگٸگە» – 82 تٷلەك, ٷزدٸك اتتەستاتقا 40 وقۋشى ٷمٸتكەر.
– رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قانشا گرانت بٶلٸنۋ جوسپارلانىپ وتىر?
– رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ٶتكەن جىلى 34907 بٸلٸم بەرۋ گرانتى بٶلٸنسە, وبلىس بويىنشا جوعارى وقۋعا تٷسكەن 8361 تٷلەكتٸڭ 3864-ٸ بٸلٸم گرانتىنا يە بولدى. 2017 جىلدان باستاپ جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن ٶڭٸرگە قاجەتتٸ ماماندىقتارعا 100 گرانت بٶلٸندٸ. ياعني پەداگوگيكاعا – 83, اگرارلىق سالاعا – 8, مەديتسينا – 7, حالىقارالىق قاتىناستار – 1, ەسترادا ٶنەرٸ – 1.
2018 جىلى رەسپۋبليكادا قوسىمشا 20 مىڭ گرانت بٶلٸنەدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 11 مىڭ گرانت تەحنيكالىق ماماندىقتاردىڭ ەنشٸسٸندە.
– تٶرت جىل مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتتە اقىسىز بٸلٸم العان بٸلٸمگەر جوو بٸتٸرگەننەن كەيٸن ٷش-بەس جىل ارالىعىندا مٸندەتتٸ تٷردە گرانت اقىسىن ٶتەۋگە مٸندەتتٸ مە?
– جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن گرانت ٶڭٸرگە قاجەتتٸ ماماندىقتارعا بٶلٸنەدٸ, وقۋىن اياقتاعان مامان گرانت بٶلگەن جەرگٸلٸكتٸ جەردە بەس جىل جۇمىس ٸستەۋگە مٸندەتتەلەدٸ. ال رەسپۋبليكالىق گرانتپەن بٸتٸرگەندەرگە شەكتەۋ قويىلمايدى.
– دەۋرەن مىرزا, ەلٸمٸزدە قانداي سالاعا كەسٸبي كادرلار تاپشى?
– بۇرىن كٶشتٸڭ باسىن قۇقىقتانۋ, ەسەپ جەنە اۋديت ماماندىقتارى بەرمەي كەلسە, قازٸر «قارا» جۇمىسقا قىزىعۋشىلىق ارتقان. بٸرٸنشٸ ورىندا ەمدەۋ ٸسٸ مەن باستاۋىش سىنىپتارعا بٸلٸم بەرۋ قىزمەتتەرٸ تۇر. قۇقىقتانۋ ٷزدٸك ٷشتٸككە كٸرگەنٸمەن, ونى تاڭداعان جاستار بەس جىل بۇرىنعى كٶرسەتكٸشكە قاراعاندا ەكٸ ەسە از. ەسەپ جەنە اۋديت سالاسى بويىنشا دا جاعداي وسىنداي. ال اۆتوكٶلٸكتەرگە قىزمەت كٶرسەتۋ, جٶندەۋ جەنە پايدالانۋ
ماماندىعى سۇرانىسقا يە بەستٸككە ەنٸپ وتىر. شاماسى, تاڭداۋى كەڭسەدە وتىراتىن «تازا» قىزمەتكە تٷسكەندەردٸڭ جۇمىس تاپپاي تەنتٸرەپ جٷرگەندەرٸن ابيتۋريەنتتەر تٷسٸنسە كەرەك. تاڭنان كەشكە دەيٸن كەڭسەدە وتىرۋ ەندٸ سەندە ەمەس.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
بالجان قايراتقىزى, الماتى وبلىسى.
