سوڭعى جىلدارى تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋ بەلسەندٸ ٶسٸمدٸ كٶرسەتٸپ, سوڭعى ٷش جىلدا بانك سەكتورىنداعى ورتاشا جىلدىق ٶسٸمٸ 33%-دى, ميكروقارجى سەكتورىندا 45%-دى قۇرادى. 2024 جىلعى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر 24,7%-عا, ياعني 12,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن, ال مقۇ-دا 5,8%-عا, ياعني 1,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ (قنردا) مەلٸمەتٸنشە, پروبلەمالىق كرەديتتەردٸڭ ٷلەسٸ قالىپتى دەڭگەيدە قالىپ وتىر: بانكتەردە – 5,2%, ال مقۇ-دا – 12,3%.
ازاماتتاردىڭ شامادان تىس كرەديت الۋ تەۋەكەلدەرٸن بولدىرماۋ, سونداي-اق قارجىلىق قىزمەتتەردٸ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن كٷشەيتۋ ٷشٸن 2024 جىلى بٸرقاتار رەتتەۋشٸلٸك جەنە زاڭنامالىق شارالار قابىلداندى.
"بٸرٸنشٸدەن, قارىز الۋشىلاردىڭ كرەديت قابٸلەتتٸلٸگٸن تيٸستٸ باعالاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بورىش جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸن ەسەپتەۋ تەرتٸبٸ قاتاڭداتىلدى, بۇل كرەديتتەر بويىنشا تٶلەمدەردٸڭ قارىز الۋشى كٸرٸسٸنٸڭ 50%-ى دەڭگەيٸندەگٸ جيىنتىق مٶلشەرٸن شەكتەيدٸ. اتاپ ايتقاندا, اعىمداعى جىلعى سەۋٸردەن باستاپ بورىش جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸن ەسەپتەۋ جٶنٸندەگٸ تالاپ بارلىق قارىز الۋشىعا جەنە بارلىق قارىزعا (تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناقتارى شەڭبەرٸندە بەرٸلەتٸن قارىزداردى قوسپاعاندا) قولدانىلادى. بۇرىن بورىش جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸن ەسەپتەۋ كەپٸلدٸ قارىزدارعا, سونداي-اق كٸرٸسٸ ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ ەكٸ ەسەلەنگەن مٶلشەرٸنەن جوعارى قارىز الۋشىلارعا قولدانىلماعان", دەلٸنەدٸ حابارلامادا.
بۇدان باسقا, قارىز الۋشىنىڭ كٸرٸسٸن باعالاۋ ٶلشەمشارتتارىنان كٸرٸستٸڭ ٷش جاناما ٶلشەمشارتى (كوممۋنالدىق قىزمەتتەر, ينتەرنەت-دٷكەندە ساتىپ الۋ, مٷلٸكتٸڭ بولۋى) الىپ تاستالدى. بۇل شارالار قارىزدارعا قىزمەت كٶرسەتۋ ٷشٸن كٸرٸسٸ جەتكٸلٸكتٸ ەمەس ادامدارعا كرەديتتەر بەرۋگە جول بەرمەۋگە باعىتتالعان.
ەكٸنشٸدەن, تۇتىنۋشىلىق كرەديت بەرۋ نارىعىن رەتتەۋگە جەنە قارجىلىق قىزمەتتەردٸ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كٷشەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى جٷيەلٸ شارا اعىمداعى جىلعى 19 ماۋسىمدا مەملەكەت باسشىسى قول قويعان "قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە كرەديت بەرۋ كەزٸندە تەۋەكەلدەردٸ بارىنشا ازايتۋ, قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, قارجى نارىعىن رەتتەۋدٸ جەنە اتقارۋشىلىق ٸس جٷرگٸزۋدٸ جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى" زاڭنىڭ قابىلدانۋى بولدى.
بۇل – تۇتىنۋشىلىق كرەديت بەرۋدٸڭ بارلىق اسپەكتٸلەرٸن قامتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جٷيەلٸك زاڭ. اتاپ ايتقاندا, زاڭ مىناداي نەگٸزگٸ جاڭالىقتاردى كٶزدەيدٸ:
- پروبلەمالىق قارىزدارى بار ازاماتتاردىڭ بورىش جٷكتەمەسٸن ازايتۋ ماقساتىندا بانكتەر مەن مقۇ ٷشٸن كرەديتتەر بويىنشا 90 كٷننەن اسا مەرزٸمٸ ٶتكەن ازاماتتارعا كرەديتتەر بەرۋگە تىيىم سالىندى, سونداي-اق بارلىق قولدانىستاعى (ٶتەلمەگەن) تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر بويىنشا 90 كٷننەن اسا مەرزٸمٸ ٶتكەننەن كەيٸن سىياقى ەسەپتەۋگە تىيىم ەنگٸزٸلدٸ.
- پروبلەمالىق كرەديتتەردٸ رەتتەۋگە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن ٸسكە اسىرۋ جەنە بانكتەر مەن مقۇ-نىڭ ازاماتتاردىڭ بەرەشەگٸن رەتتەۋ بويىنشا ساپالى جۇمىس جٷرگٸزۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كوللەكتورلارعا ازاماتتاردىڭ قارىزدارىن بەرۋگە ەكٸ جىلدىق موراتوريي (2026 جىلعى 1 مامىرعا دەيٸن) ەنگٸزٸلدٸ. سونداي-اق, كوللەكتورلاردىڭ جەكە تۇلعالاردىڭ ساتىپ الىنعان كرەديتتەرٸ بويىنشا بەرەشەكتٸ رەتتەۋ رەسٸمدەرٸن جٷرگٸزۋ مٸندەتٸ ەنگٸزٸلدٸ.
- 3. زاڭنامالىق تۇرعىدان تۇتىنۋشىلىق كرەديت ۇعىمى ەنگٸزٸلدٸ, سونداي-اق ونىڭ ەڭ جوعارى سوماسى بەلگٸلەندٸ: بانكتەر بويىنشا – 2 200 اەك (8 122 400 تەڭگە), مقۇ بويىنشا – 1 100 اەك (4 061 200 تەڭگە).
- اگەنتتٸك پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ بٸرلەسكەن نورماتيۆتٸك اكتٸسٸمەن بانكتەردٸڭ كەپٸلسٸز تۇتىنۋشىلىق قارىزدارى جەنە مقۇ-نىڭ ميكروكرەديتتەرٸ بويىنشا جتسم شەكتٸ مٶلشەرٸ 56%-دان 46%-عا دەيٸن, بانكتەردٸڭ كەپٸلدٸ قارىزدارى بويىنشا 40%-دان 35%-عا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ, يپوتەكالىق قارىزدار بويىنشا 25% دەڭگەيٸندە ساقتالدى.
- 45 كٷنگە دەيٸنگٸ مەرزٸمگە 50 اەك-كە دەيٸنگٸ سوماعا ميكروكرەديتتەردٸ رەتتەۋدٸڭ ەرەكشە تەرتٸبٸنٸڭ كٷشٸ جويىلدى, بۇعان دەيٸن وعان شەكتٸ جتسم-دٸ ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ تالاپ قولدانىلماعان بولاتىن. ەندٸ 45 كٷنگە دەيٸنگٸ مەرزٸمگە 45 اەك-كە دەيٸنگٸ سوماعا ميكروكرەديتتەر (166 140 تەڭگە) بويىنشا جتسم-نٸڭ شەكتٸ مٶلشەرٸ تەۋلٸگٸنە 0,3%-دان كەم, بٸراق 179%-دان اسپايتىن دەڭگەيدە بەلگٸلەندٸ.
- بارلىق كرەديتتەر بويىنشا جيىنتىق بەرەشەكتٸ شەكتەۋ ٷشٸن جاڭا ماكروپرۋدەنتسييالىق نورماتيۆ – قارىز الۋشىنىڭ كٸرٸسٸنە قاتىستى بورىش كوەففيتسيەنتٸ ەنگٸزٸلدٸ, ول كرەديتتەر بويىنشا جيىنتىق بەرەشەكتٸڭ قارىز الۋشىنىڭ كٸرٸسٸنە قاتىناسى رەتٸندە ەسەپتەلەدٸ.
- ازاماتتار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىن شامادان تىس كرەديت الۋ تەۋەكەلدەرٸنەن قورعاۋ ٷشٸن جەكە تۇلعالاردىڭ جۇبايىنىڭ (زايىبىنىڭ) كەلٸسٸمٸن الۋ قاجەت بولاتىن كەپٸلسٸز قارىزىنىڭ ەڭ از مٶلشەرٸ – 1 000 اەك (3 692 000 تەڭگە) بولىپ بەلگٸلەندٸ, دك ٷشٸن كرەديتوردىڭ تٷرٸنە, دك قىزمەتٸنٸڭ مەرزٸمٸنە جەنە كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتەن تٷسەتٸن اينالىم سوماسىنا قاراي 2 710 اەك-تەن 27 000 اەك-كە دەيٸن شەكتەۋلەر بەلگٸلەندٸ.
كٶرسەتٸلگەن شارالار حالىقتىڭ بورىش جٷكتەمەسٸن ودان ەرٸ ازايتۋعا ىقپال ەتەدٸ جەنە قارجىلىق قىزمەتتەردٸ تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق قورعالۋىن ايتارلىقتاي كٷشەيتەدٸ.
