اشىق نقا سايتىندا ەكٸ قۇجات پايدا بولدى. اتاپ ايتقاندا, ٷكٸمەتپەن, سونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸمەن كەلٸسە وتىرىپ, ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ ەزٸرلەگەن بۇيرىق جوبالارى. وندا جانار-جاعارماي ماتەريالدارى - بەنزين, ديزەل وتىنى جەنە سۇيىتىلعان مۇناي گازى باعالارىن رەتتەۋ جەنە تەجەپ ۇستاۋ تەسٸلٸنەن بٸرتٸندەپ باس تارتۋ جايى قامتىلعان. ساراپشىلار قاۋىمى قىمباتشىلىقتان حابار بەرەتٸن بۇل ٶزگەرٸستٸ تاريحي شەشٸم دەپ باعالاپ, ونى جاقسىلىققا بالاپ وتىر. ونىڭ سەبەبٸن Dalanews.kz سايتىنان وقىپ-بٸلە وتىرىڭىزدار.
اتالعان قۇجاتتاردا وسى سالالاردى رەفورمالاۋ مەن ىرىقتاندىرۋ مەسەلەسٸنٸڭ پٸسٸپ-جەتٸلگەنٸن ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ بىلايشا تٷسٸندٸرٸپ, كەلەسٸ فاكتٸلەردٸ العا تارتادى:
"قازاقستاندا اي-92 جانار-جاعارمايىنىڭ بٸر ليترٸ 205 تەڭگە بولسا, رەسەي فەدەراتسيياسىندا – 288 تەڭگە, قىرعىزستاندا – 385 تەڭگە, ٶزبەكستاندا – 489 تەڭگە. قازاقستاندا ديزەل وتىنىنىڭ بٸر ليترٸ 295 تەڭگە بولسا, رەسەي فەدەراتسيياسىندا – 355 تەڭگە, قىرعىزستاندا – 427 تەڭگە, ٶزبەكستاندا 528 تەڭگە تۇرادى. وسى جاعىنان العاندا, اي-92 بەنزينٸ باعاسىنداعى ايىرماشىلىق 40%-دان 138%-عا دەيٸن, ديزەل وتىنى 20%-دان 79%-عا دەيٸن جەتەدٸ. بۇل, ٶز كەزەگٸندە تاپشىلىقتى, سالانى جاڭعىرتۋدىڭ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن, وتىندى ەرتٷرلٸ زاڭسىز سحەمالار ارقىلى شەتەلگە تاسۋدى تۋدىرادى. وسىعان بايلانىستى ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ باعانى قالىپتاستىرۋدىڭ تۇراقتى مودەلٸنٸڭ ساياساتىنا كٶشەدٸ. ول سۇرانىس پەن ۇسىنىس اراسىنداعى نارىقتىق تەڭگەرٸمدٸ قۇرۋعا, وتىن تاپشىلىعىن جويۋعا, مۇناي ٶڭدەۋ سالاسىن جاڭعىرتۋدى ىنتالاندىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالاردى تارتۋعا باعىتتالعان".
ەكٸنشٸدەن, سۇيىتىلعان گازدىڭ 1 تونناسىنىڭ اعىمداعى قۇنى 65-تەن 75 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن, ال ٶندٸرۋشٸ زاۋىتتار ٷشٸن شەكتٸ كٶتەرمە باعا تونناسىنا 45,2 مىڭ تەڭگە دەڭگەيٸندە بەلگٸلەنگەن. وسىنداي شىعىندى باعالارعا بايلانىستى جىل سايىنعى جوسپارلى كٷردەلٸ جٶندەۋ جەنە جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە قاجەتتٸ قاراجاتقا كەلگەندە تاپشىلىق تۋىنداپ جاتادى. كەرٸسٸنشە, سۇيىتىلعان مۇناي گازى تۇتىنىسى جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدٸ: 2022 جىلى 1,8 ملن توننا بولسا, بۇل كٶلەم 2024 جىلى 2,4 ملن تونناعا دەيٸن ٶستٸ.
"بۇيرىق جوباسىنا سەيكەس, كٶتەرمە ساۋداداعى سۇيىتىلعان گازدىڭ 1 تونناسىنىڭ شەكتٸ باعاسى 45,2 مىڭ تەڭگەدەن 52 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە بٶلشەك ساۋداداعى شەكتٸ باعا ٶڭٸرلەرگە بايلانىستى 6 تەڭگەدەن 21 تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايادى. بۇل شارا ٸشكٸ نارىق سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, گاز ٶڭدەۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييالار تارتۋ ٷشٸن جاعداي تۋدىرادى".
ەڭ باستىسى, قۇجاتتا ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ بۇل ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپتەرٸ كەز-كەلگەن ٶزگەرٸستەردٸڭ بٸرتٸندەپ جٷرۋٸنە جەنە الدىن الا بولجامدى بولىپ تابىلۋىنا سٷيەنەتٸنٸن ايتادى. "ازاماتتاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋ ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى جالعاستىرىلادى, ال اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸ اشىق سحەمالار مەن قولايلى باعالار بويىنشا ديزەل وتىنىنا كەپٸلدٸ قولجەتٸمدٸلٸككە يە بولا الادى" دەپ ناقتىلايدى مينيسترلٸك.
ەكونوميست-مامان عالىمجان ايتقازينننٸڭ ايتۋىنشا, وسى جاعىنان العاندا, قازاقستان ججم باعالارى مەن مۇناي ٶنٸمدەرٸن رەتتەۋ تۇرعىسىندا ەكونوميكانى ىرىقتاندىرۋ بويىنشا قاتتى كەشٸكسە دە ساياسي شەشٸم قابىلداۋدا تاريحي سەتتٸ باستان كەشٸپ وتىر دەپ سانايدى.
"مۇنىڭ بەرٸ, سايىپ كەلگەندە, وسى سالالاردىڭ قالىپتى دامۋىنىڭ بولاشاعى ٷشٸن ٷلكەن يگٸلٸكتەر مەن جاقسى پەرسپەكتيۆالارعا الىپ كەلەدٸ. بٸراق مۇنداي ٶزگەرٸستٸ مٷمكٸندٸگٸنشە "جۇمساق" جٷرگٸزۋ ٶتە ماڭىزدى, ەسٸرەسە حالىقتىڭ وسال توپتارى مەن تۇتىنۋشىلارى ٷشٸن. راس, مۇنداي تاريحي شەشٸمدەردٸڭ ٶزٸندٸك ارتىقشىلىقتارى مەن كەمشٸلٸكتەرٸ بار: ٶيتكەنٸ بۇل قىسقا مەرزٸمدە شىعىندار مەن ينفلياتسييا تۇرعىسىنان اۋىر بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ۇزاقمەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا فۋندامەنتالدى باعانى نارىق ايقىندايتىنداي ەتٸپ, سونداي-اق ٸشكٸ جەنە سىرتقى ينۆەستورلار ٷشٸن بٸرقاتار سالالاردىڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا نەگٸزٸ بولادى", - دەيدٸ ول.
ەڭ باستىسى, مامان مەملەكەت كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور ارقىلى جىل سايىن وسى باعالاردى ۇستاپ تۇرۋ جەنە شىعىندى ٶندٸرٸستەردٸ قولداۋ ٷشٸن تريلليونداعان تەڭگەنٸ "جاعۋعا" مەجبٷر ەكەنٸن ەسكە سالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسى ارادان جاسالعان وراسان ٷنەم اقشانى بٸزدە ٶزگە قاجەتتٸلٸكتەرگە جۇمساۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋار ەدٸ.
ال Halyk Finance باسقارما تٶراعاسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ مۇرات تەمٸرحانوۆ, تٸپتٸ مەملەكەتتٸك رەتتەۋگە جاتاتىن ججم باعالارىن ىرىقتاندىرۋدى بٸرتٸندەپ ەمەس, بٸر مەزەتتە جٷرگٸزۋ كەرەك دەپ سانايدى.
"ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ ايتقانداي, بٶلشەك ساۋداداعى باعانى بٸرتٸندەپ بوساتاتىن بولسا, وندا وسى كەزەڭدە جەكە ينۆەستيتسييالار تيٸمسٸز بولىپ قالا بەرەدٸ, ال ەلەۋمەتتٸك شيەلەنٸستٸڭ بٸرتٸندەپ ارتۋىنا بايلانىستى باعالاردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ىرىقتاندىرۋ پروتسەسٸ كٸلت توقتاۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى بولادى. ال باستى بەنەفيتسيارلار (وتىن باعاسىن سۋبسيدييالاۋ), كەرٸسٸنشە قالتالى شارۋاشىلىقتارعا اينالادى. وسى جاعىنان العاندا, جۇمسالىپ جاتقان ٷلكەن بيۋدجەت قاراجاتى تيٸمسٸز جۇمسالىپ, ٸس جٷزٸندە كەدەيلەردٸ قولداۋعا باعىتتالمايدى, سۋبسيدييالاردى الىپ تاستاۋ اقشانى ٷنەمدەۋگە جەنە ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ٷشٸن شىنىمەن قاجەتتٸ شارالارعا باعىتتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", - دەيدٸ ول.
