– اقمولا وبلىسى, تسەلينينگراد اۋدانى تٶڭكەرٸس اۋىلىندا ٷي ٶرتەنٸپ, سول ٶرتتٸ سٶندٸرگەننەن كەيٸن جينالىپ قايتايىن دەپ جاتقاندا ٶرت سٶندٸرۋ كٶلٸگٸندە تٷسٸرٸلگەن سۋرەت بولاتىن. سۋرەتتٸ ٶزٸمٸزدٸڭ جٷرگٸزۋشٸ قىزمەتكەرٸمٸز, ازاماتتىق قورعاۋ ستارشيناسى زگۋروۆەتس دەنيس الەكسەەۆيچ تٷسٸرگەن. ال سۋرەتتە ارايلى بەكەتٸنٸڭ ٶرت سٶندٸرۋ قىزمەتٸ بٶلٸمشەسٸنٸڭ باستىعى بيماقانوۆ قۋات ساعاتوۆيچ, ٶرت سٶندٸرۋشٸ قۇتقارۋشى ٶمٸربەك جانسەرٸك جەنە مەن بولاتىنمىن. جەلٸدە تاراپ كەتكەنٸن كەيٸن بٸلدٸك, كٷندەلٸكتٸ قىزمەتتەگٸ كٶرٸنٸس بولاتىن.
– اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا قاراماستان تٶتەنشە جاعدايدىڭ ورتاسىندا جٷرەسٸزدەر. تٸلسٸز جاۋمەن كٷرەس تە وڭاي ەمەس. قىزمەت اۋىستىرعىڭىز كەلەتٸن سەتتەر بولا ما?
– جوق, باسىما ونداي وي كەلمەپتٸ. بٸزدٸڭ جۇمىسىمىز قيىن بولعانىمەن, قىزىق, ەركەككە تەن قىزمەت. قيىن جاعدايعا تاپ بولعانداردى قۇتقارۋعا ۇمتىلۋدىڭ, تٸلسٸز جاۋمەن كٷرەسۋدٸڭ ٶزٸنشە بٸر مەحناتىمەن قوسا, ماماندىعىڭا ماقتانىشى دا بولادى. ادامعا كٶمەك قولىن سوزۋ ەرەكشە قاسيەت قوي. سوندىقتان كەتۋ جايلى مٷلدەم ويلاماپپىن. وسى ۋاقىت ٸشٸندە تٸلسٸز جاۋدىڭ تٸلٸن تابۋعا ەبدەن ماشىقتاندىق قوي. سوندىقتان سونشالىقتى قورقىنىشتى دەپ تە ايتا الماس ەدٸم.
– سالادا ٸستەپ جاتقانىڭىزعا قانشا ۋاقىت بولدى?
– سالادا جۇمىس ٸستەپ جاتقانىما قازٸر توعىز جىلدان استى. تالاي حالىقتىڭ العىسىن العان ماعىنالى ۋاقىتتار دەر ەدٸم. جالپى ماماندىعىم ماقتانىشىم.
– وسى ۋاقىت ٸشٸندە ٶرت سٶندٸرۋ كەزٸندە ەرەكشە ەستە قالعان وقيعالار بار ما?
– ايماقتا جىل باسىنان بەرٸ قانشا ٶرت وقيعاسى تٸركەلدٸ? ازايۋى بايقالا ما, جوق ەلدە كٶبەيٸپ كەلە مە?
– ايماعىمىزدا جىل باسىنان بەرٸ 102 ٶرت وقيعاسى تٸركەلگەن. الدىڭعى جىلدارعا قاراعاندا ٶرت وقيعالارىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ ازايىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. بٸز ٶرتتٸ سٶندٸرٸپ قانا قويمايمىز. سونىمەن قاتتار ٶرتتٸڭ الدىن الۋ, جەكە تۇرعىن ٷيلەردٸ ارالاپ تۇرعىندارعا تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ دە بٸزدٸڭ قىزمەتٸمٸزگە ەنەدٸ. وسىنداي الدىن الۋ شارالارىنىڭ بەرگەن نەتيجەسٸ اۋ ٶرت وقيعالارىنىڭ ازايىپ كەلە جاتقانىنا قۋانامىز.
– ٶرت وقيعالارىنىڭ, يٸس تييۋ سەكٸلدٸ قايعىلى جاعدايلاردىڭ كٶبەيۋٸنٸڭ سەبەبٸن نەدەن ٸزدەۋگە بولادى?
– يٸس تييۋ وقيعالارىنىڭ كٶبەيۋٸنە ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەرەجەسٸن ساقتاماۋ ەسەر ەتەدٸ. كٶبٸنەسە پەشتٸڭ قاسىندا جانعىش زاتتاردىڭ بولۋى, اعاش كەپتٸرٸپ قويۋى نەمەسە اياق كيٸمنٸڭ جايىلىپ تۇرۋى سەكٸلدٸ جاعدايلار ولاردىڭ تۇتانىپ, ٶرتتٸڭ تارالۋىنا, تٷتٸندەۋٸنە ەكەلٸپ سوعادى. ال ونىڭ سوڭى يٸس تييۋگە ۇلاسىپ, قايعىلى جاعدايلارمەن اياقتالىپ جاتادى. سوندىقتان پەشتٸڭ جان جاعىنا زاتتاردى تىققىشتاۋدىڭ قاجەتٸ جوق. ەلەكتر قۇرىلعىلارىنىڭ دۇرىس جالعانباۋى, پەشتٸڭ ۋاقىتىلى تازارماۋى دا قايعىلى جاعدايلاردىڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ. سوندىقتان تۇرعىندار وسىنداي جاعدايلارعا مەن بەرسە ەكەن.
– سالانىڭ تەحنيكامەن جاراقتانۋى قالاي? كٶڭٸلدەن شىعا ما? ٶزدەرٸڭٸزگە جاسالىپ جاتقان جاعدايعا شە? جالاقىلارىڭىزدى كٶبەيتۋ تۋرالى پرەزيدەنت ٶز اۋىزمەن ايتىپ ەدٸ. كٶبەيگەن مٶلشەرٸنە كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما?
– سالامىزدىڭ تەحنيكامەن جاراقتانۋ جاعدايىنا كٶڭٸلٸمٸز تولادى. ٶرت تەحنيكالارىمىز دا, قۇرال جابدىقتارىمىز دا جاڭا. سالاعا جاسالىپ جاتقان جاعداي جاقسارىپ كەلەدٸ. جالاقىمىز دا كٶتەرٸلٸپ, جاڭا فورمامەن قامتىلىپ جاتقانىمىزعا دا قۋانىپ قالدىق. ەندٸگٸ جەردە پەتەرمەن قامتۋ مەسەلەسٸن شەشسە تٸپتٸ جاقسى بولار ەدٸ.
– حالىققا تٶتەنشە جاعدايعا وراي قانداي كەڭەس بەرەر ەدٸڭٸز?
– ٷلكەن ٶتٸنٸش دەسەك تە بولادى, اياز, بوراندى كٷندەرٸ الىس جولعا شىعۋدان باس تارتسا ەكەن. اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىنا وراي قۇتقارۋ قىزمەتٸنەن الدىن الا حابارلاما كەلەدٸ. ەيتسە دە تۇرعىندار ەلٸ كٷنگە سول ساقتاندىرۋعا كٶڭٸل بٶلمەي كەلەدٸ. جولعا شىعار بولسا, ماي شام, سٸرٸڭكە, جىلى كيٸم, جىلى وراعىشتارىن الا شىقسا ەكەن. بوراندى كٷنٸ جولدا تۇرىپ قالعان جاعدايدا ادامداردى قۇتقارۋ ٶتە قيىن. سوسىن پەش جاعار كەزدە اينالاسىن تولتىرىپ قويۋدان ساقتانسا ەكەن. پەشتٸڭ مۇرجالارىن دا ۋاقىتىلى تازالاپ وتىرۋ كەرەك. سوسىن قازٸر كٶپ تۇرعىندار ۇزاق ۋاقىت جاناتىن پەشكە ٷيٸر بولىپ الدى. سولاردىڭ مۇرجالارىن شاتىردان اۋلاقتاۋ شىعارسا ەكەن. ولار دا قازٸر ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەرەجەسٸن بۇزاتىن بٸر سەبەپ بولىپ وتىر.
– ەڭبەگٸڭٸز ەلەنٸپ ماراپاتتالعان كەزٸڭٸز بولدى ما?
–ٶرت سٶندٸرۋشٸ, قۇتقارۋشى ماماندىعىم بۇل مەنٸڭ تٸكەلەي مٸندەتٸم. ماراپات ٷشٸن قىزمەت ەتٸپ جاتقان جوقپىز. حالىققا تٸكەلەي پايدام تيٸپ, مٸندەتٸمدٸ ادال اتقارا السام بولعانى.
– تٶتەنشە جاعدايدى, ٶرت وقيعالارىن ازايتۋ ٷشٸن نە ٸستەۋٸمٸز كەرەك?
– ەڭ الدىمەن ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەرەجەسٸن مۇقييات ساقتاۋدى ٷيرەنسە ەكەن. قاتەر اياق استىنان ەمەس. تۇرعىندار ٶزدەرٸ سونداي تٶتەنشە جاعدايدىڭ تۋىنداۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ەلەكتر قۇرىلعىلارىن شامادان تىس قولدانىپ, كٷش تٷسٸرمەسە ەكەن, كٶمٸرقىشقىل گازىنىڭ دەڭگەيٸن انىقتايتىن داتچيكتەر ورناتىپ, ٶرتتٸڭ الدىن الىپ وتىرسا ەكەن دەيمٸن. سوسىن ٶرت شىققان جاعدايدا ٶزٸمٸز ٶشٸرەمٸز دەپ تە ۋاقىت جوعالتىپ جاتادى. سوندىقتان دەر كەزٸندە ٶرت سٶندٸرۋ قىزمەتٸنە حابارلاسىپ وتىرسا دۇرىس بولار ەدٸ.
ەڭگٸمەلەسكەن قۋانىش ەرمەكوۆا
