قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆ مىرزاعا الماتى وبلىسى تالعار اۋدانىنىڭ كٷل-قوقىس تاسىمالداۋشىلارىنان
اسا قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى!
بٸز, تالعار اۋدانىنىڭ كٷل-قوقىس تاسىمالداۋشىلارى جەنە يپ «جان-ارۋ» كٷل-قوقىس سۇرىپتاۋشىلارى. بٸزدٸڭ جان ايقايىمىز بەن وسى جولداۋىمىز سٸزگە جەتەدٸ دەپ ويلايمىز. سٸزدٸڭ قازاقستان حالقىنا جاساپ جاتقان يگٸلٸكتٸ ٸسٸڭٸزگە كٶپتەن كٶپ راحمەت! جۇمىس بەرۋشٸلەر بٸزگە جالاقىلارىن ۋاقىتىلى تٶلەيدٸ. جەكە كەسٸپكەر ايجٸگٸتوۆ باقتىعالي ساقىمقوجۇلى جەتپٸستٸ القىمداعان زەينەتكەر. زەينەتكەر جاسىنا قاراماي ەلٸ جۇمىستا, سۇرىپتاۋ ستانتسيياسىن اشىپ بٸزگە جۇمىس بەرٸپ وتىر. ەڭ باستىسى مەكتەپتەرگە ارناپ اتاۋلى تۇلعالارعا باعدارلاما جازىپ, بالالار تەربيەسٸنە ارالاسىپ جٷرگەن جان. ٶز قارجىسىنا مەكتەپكە ارنالعان كٸتاپتار جازىپ, ونى مەكتەپتەرگە تەگٸن تاراتىپ جٷر. سۇرىپتاۋ ستانتسيياسىن 2021 جىلى 15 قاڭتاردا اشتى. سودان بەرٸ توقتاعان ەمەس, جالاقىلارىمىزدى ۋاقىتىلى الامىز. اۋدانعا ەبدٸحانوۆ قايدار ەليحانۇلى ەكٸم بولىپ كەلگەلٸ بٸزدەن تىنىشتىق قاشتى. تەكسەرٸستەن كٶز اشپادىق. ەستيتٸنٸمٸز «جابايىن دەپ جاتىر» دەگەن سٶز. بٸر رەت ٶزٸ كەلگەندە ونى ٶز اۋزىنان ەستٸدٸك. ٷلكەن كٸسٸنٸ بوقتاپ, نەشە تٷرلٸ سٶز ايتتى. سونداي ەكٸم بولا ما?
جانىمىزدا (10 مەتر جەردە) پوليگون بار, بٸزدٸ جاۋىپ سوعان كٸرگٸزبەكشٸ (يەسٸ ەستۋٸمٸزشە بۇرىنعى پروكۋرور).
قايدار ەبدٸحانوۆتىڭ ەكەسٸ ەليحان تويباەۆ بۇرىن تالعار اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ, وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى بولعان. اعاسى تويباەۆ كەڭدالا سەلولىق وكرۋگٸنٸڭ ەكٸمٸ, ودان كەيٸن اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى, جەر كوميسسيياسىن باسقارعان.
ٶزٸ كەڭدالا سەلولىق ەكٸمدٸگٸن باسقارعان, اعاسىنىڭ ورنىنا. كەيٸننەن اعاسى زەينەتكەرلٸككە كەتكەندە سونىڭ ورنىنا اۋدان ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى, جەر كوميسسيياسىن باسقارعان. سوندا بۇل جەڭ ۇشىنان جالعاسقان جەمقورلىق ەمەي نەمەنە? ەستۋٸمٸزشە, كەڭدالا سەلولىق وكرۋگىنان وسى تۇستا بەلەنشە گەكتار جەر شىعارىلىپ يجس, لپح-عا اينالدىرىپ وسى كٷنگە دەيٸن ساتىلىپ جاتىر (ەرينە باسقا بٸرەۋدٸڭ اتىندا). بۇل نە دەگەن باتپان كۇيرىق? بۇل جاعداي بٸرنەشە رەت ايتىلىپ جاتىر. بٸراق جابۋلى قازان جابۋلى قالپىندا قالۋدا. وسى جاعدايدى جٸتٸ تەكسەرۋٸڭدٸ ٶتٸنەمٸز.
ق. ەبدٸحانوۆ تالعار اۋدانىنا ەكٸم بولىپ كەلگەلٸ جۇمىسىن بٸزدٸ تەكسەرۋدەن باستادى. قۇددى اۋداندا باسقا ماڭىزدى نىسان جوق سيياقتى. جانىنا دەپۋتاتتار مەن بلوگەرلەردٸ توپتاستىرىپ العان. بارلىعىنا تاپسىرما بەرٸلگەن. اشىقتان اشىق جابۋ كەرەك دەپ. ەستۋٸمٸزشە ٶزٸن اۋداننىڭ جەكە يەسٸمٸن دەپ ايتاتىن كٶرٸنەدٸ. مەن نە ايتام, سول بولادى دەيتٸن كٶرٸنەدٸ. سوندا بۇل ٷلكەندٸ سىيلامايتىن, قۇدايدان دا, پرەزيدەنتتەن دە قورىقپايتىن قانداي ەكٸم? ەكٸم بول, حالقىڭا جاقىن بول دەگەن قاعيدا قايدا? ەبدٸحانوۆتىڭ ٸس-قيمىلدارىن جٸتٸ تەكسەرۋٸڭٸزدٸ ٶتٸنەمٸز, پرەزيدەنت مىرزا.
بٸز, تالعار اۋدانىنىڭ كٷل-قوقىسىن تاسىمالداۋشىلارى, الدىمىز 30 جىلدان, ارتىمىز 10 جىلدان بەرٸ تالعار قالاسى مەن اۋدانىنىڭ كٷل-قوقىسىن پوليگونعا تاسيمىز. باسىندا قۇلجا تراسساسىنداعى پوليگونعا تاسيتىنبىز. ۇشاق قۇلاعاننان كەيٸن كەيٸن پوليگوندى اۋىستىردى. ول بۇرىنعى قازىلعان, قيىرشىق تاس الىنعان ٷلكەن شۇڭقىر. ماشينامەن ٸشٸنە تٷسٸپ شىعۋ قىس كەزٸ تۇرماق جاز مەزگٸلٸنٸڭ ٶزٸندە ٶتە قيىن. ال قىستا شۇڭقىردان شىعۋ ٷشٸن قوسىمشا بٸر ماشينا كەرەك. سٷيرەپ شىعارۋ ٷشٸن. امالسىز كٶندٸك, كٶنبەسكە امال جوق. باعاسى دا قىمبات. ەر كاماز ٷشٸن 7-8 مىڭ تەڭگە, زيل ٷشٸن 6-7 مىڭ تەڭگە. 2021 جىلى قاڭتار ايىندا جانىنان كٷل-قوقىس سۇرىپتاۋ ستانتسيياسى اشىلدى «جان-ارۋ» دەگەن. ەشقانداي شۇڭقىرعا تٷسپەيسٸڭ, باعاسى دا تيٸمدٸ, 3-4 مىڭ تەڭگە ەر ماشيناعا. مىنانداي باعانىڭ شارىقتاپ تۇرعانىندا بٸزگە تيٸمدٸ. بار جوعى 30 سوتوك جەر, بٸراق تيٸمدٸ پايدالانىپ جاتىر. 5 ملن تەڭگەگە كٷل-قوقىس قالدىقتارىن جاعاتىن پەش الىندى. جاقىن ارادا كٷل-قوقىس پرەستەيتٸن پرەسس, ون مەترلٸك لينييا الىندى. قازٸرگٸ كەزدە جانىنان زاۋىت سالىنىپ جاتىر. مۇنىڭ بەرٸ بٸر جىلدا ٸستەلگەن نەرسە. كەمشٸلٸكتەر جوق ەمەس, بار. باقتىعالي ساقىمقوجۇلى اعامىز ونىڭ بارلىعىن جويۋعا تىرىسىپ جاتىر, زەينەتكەر جەتپٸستٸ القىمداسا دا ەلٸ جۇمىستا.
سۇرىپتاۋ ستانتسيياسىنىڭ قۇجاتتارى تٷگەل, رۇقسات قاعازدارى بار. ەكٸ پوليگوننىڭ اراسى 10 مەتر. وسىعان قاراماي 2021 جىلى اعامىزدىڭ پوليگونىن 8 رەت تەكسەردٸ, ارىز جازىپ جاتىر دەگەن سىلتاۋمەن. ارىزدى جازدىرىپ جاتقان ٶزدەرٸ, پوليگون بٸر جىلدا 4 رەت ٶرتەندٸ. ۇيىمداستىرىپ جاتقان ٶزدەرٸ, تٸپتٸ ايدالادا تۇرعان ۆاگوندى ٶرتەپ جٸبەردٸ. اۋداندىق پروكۋراتۋرا, ٸشكٸ ٸستەر باسقارماسى, وبلىستىق ەكولوگييا تەكسەرٸستەن كٶز اشتىرمادى. وبلىستىق ەكولوگييا ارىز جازىلعان دەگەن جەلەۋمەن تٶرت رەت تەكسەردٸ. ەكٸ ميلليوننان استام ايىپپۇل سالىندى. وسىنىڭ بەرٸن ۇيىمداستىرىپ وتىرعان قازٸرگٸ ەكٸم ق.ەبدٸحانوۆ, بۇرىنعى وبلىس ەكٸمٸ ورىنباسارىنىڭ بالاسى.
داۋدىڭ باسى دايرابايدىڭ كٶك سيىرى دەمەكشٸ, كەزٸندە باقتىعالي ساقىمقوجۇلى سۇرىپتاۋ ستانتسيياسىن سالۋعا 30 سوتوك جەر ازداۋ دەپ قوسىمشا جەر سۇرايدى. سول كەزدەگٸ ەكٸم ى.ساتپاەۆ 9 سوتوك جەر تاۋىپ كوميسسييادان ٶتكٸزەدٸ. كەيٸننەن ەكٸم بولىپ ەرەكەشوۆ كەلەدٸ (پارامەن ۇستالعان). سول كەزدە باقتىعالي ساقىمقوجۇلى ەكٸم ەرەكەشوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولادى (ەكٸ رەت). ەرەكەشوۆ ٶزٸنٸڭ ورىنباسارى ەبدٸحانوۆقا جٸبەرەدٸ. اعامىز ەبدٸحانوۆقا كەلگەندە ول ەكٸم سۇراپ جاتىر دەپ پارا سۇرايدى. باقتىعالي ساقىمقوجۇلى اشۋلانىپ كەتٸپ قالادى. كەيٸننەن وبلىس ەكٸمٸنە (باتالوۆقا), باس پروكۋراتۋراعا ارىز جازادى. ەبدٸحانوۆتىڭ جازىلعان سٶزٸ بار «مەن سەنٸڭ كٶزٸڭدٸ قۇرتامىن» دەگەن. مٸنە سٶزٸندە تۇرىپ قۇرتقىسى كەلەدٸ, بٸراق اعامىز بەرٸلمەي كەلەدٸ.
سوندا قالاي, قۇدايدان دا, حالىقتان دا قورىقپايتىن ەبدٸحانوۆ تالعار اۋدانىن جەكە دارا بيلەپ-تٶستەمەكشٸ مە? اعام پاۆلودار وبلىسىنىڭ پروكۋرورى دەيتٸن كٶرٸنەدٸ. جاقىندا ەبدٸحانوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ماسليحاتتىڭ ەكٸ دەپۋتاتى كەلٸپ باستارىنا ەڭگٸر تاياق ويناتىپ كەتٸپتٸ (ۆيدەو زاپيس بار). كٶرشٸلەردەن ارەنداعا الىپ وتىرعان جەردٸ پايدالانۋعا قۇقىلارىڭ جوق دەپتٸ. بۇل نە باسسىزدىق? ٶمٸرٸ بولماعان ەكولوگيچەسكيي سوۆەت دەگەن قۇرىپ, يپ «جان-ارۋدى» قاراعان. 20-30 جىل زاڭسىز جۇمىس ٸستەپ جاتقان مەكەمەلەردٸ نەگە قارامايدى?!
اسا قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, بٸزدٸڭ ٷندەۋٸمٸزدٸ جان-جاقتى قاراپ, ەبدٸحانوۆتى جازالاپ جۇمىستان الۋىڭىزدى ٶتٸنەمٸز. ايجٸگٸتوۆ باقتىعالي ساقىمقوجۇلىنىڭ بۇرىنعى جازعان ارىزدارى قارالسىن. ەبدٸحانوۆ باسسىزدىعىن توقتاتسىن.
كٷل-قوقىس زاۋىتى تولىققاندى جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن قوسىمشا كەمٸندە 2 گەكتار جەر بەرۋٸڭٸزدٸ سۇرايمىز. جوعارعى ايتىلعان مەسەلەرگە سٸزدٸڭ ارالاسۋىڭىزدى سۇرايمىز. بٸزدٸڭ جالعىز ٷمٸتٸمٸز سٸزدە.
قول قويۋشىلار:
