"2025 جىلدىڭ 16 ماۋسىمىنان باستاپ ەكٸنشٸ نارىقتاعى پەتەرلەردٸ يپوتەكاعا الا المايسىز. بانكتەر يپوتەكا بەرۋدٸ ۋاقىتشا توقتاتادى. ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-نەسيە ساياساتىنا بايلانىستى وسىنداي شەشٸم قابىلدانعان. سوندىقتان باسپانا الىپ ٷلگەرٸپ قالىڭىزدار" دەگەن سيپاتتا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە حابارلامالار قاپتاپ كەتتٸ. بۇل اقپارات قانشالىقتى راس? Dalanews.kz سايتى بۇل سىبىسقا نە تٷرتكٸ بولىپ جاتقانىن انىقتادى.
بٸردەن ايتا كەتەلٸك, قازاقستاندا ەشبٸر بانك يپوتەكالىق نەسيە بەرۋدٸ توقتاتاتىنىن جارييالامادى. الايدا, ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, جۋىردا ۇلتتىق بانك نەسيەلەردٸڭ جىلدىق تيٸمدٸ مٶلشەرلەمەلەرٸنٸڭ ەڭ جوعارى كٶلەمٸنە ايتارلىقتاي قىسقارتۋ جٷرگٸزگەن. سونىڭ ٸشٸندە يپوتەكالىق نەسيەنٸڭ جىلدىق تيٸمدٸ سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 25-تەن 20 پايىزعا تٶمەندەتٸلگەن. بۇل سىبىسقا وسى شەشٸمنٸڭ جاناما قاتىسى بولۋى مٷمكٸن. بۇل دولباردىڭ قيسىندى ەكەنٸن قارجىگەر-مامان عالىم قۇسايىنوۆ تا راستاپ, ٶزٸنٸڭ كەسٸبي ويىمەن ەگجەي-تەگجەي بٶلٸستٸ.
"...يپوتەكا بويىنشا جىلدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ 20 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتٸلٸپ, شەكتەلدٸ. تەك دامىعان نارىق قانا نارىقتىق باعانى انىقتاي الادى جەنە ەگەر وعان سىرتتان كيلٸگٸپ, باعانى شەكتەسەڭٸز, بۇل تاۋاردىڭ تاپشىلىعىنا, ال ول ٶز كەزەگٸندە تاۋاردىڭ قۇنىنىڭ ٶسۋٸنە ەكەلٸپ سوعۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ مۇنايدايدا تاۋار ۇسىنىسى ازايادى", - دەيدٸ قارجىگەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, بانكتەر ٷشٸن پايىزدىق مٶلشەرلەمە – ٶزدەرٸ ساۋدالايتىن اقشانىڭ قۇنى.
"ەكونوميكا زاڭدارى الدىندا بارلىق سالا بٸردەي: بانك بولسىن, تەلەكوممۋنيكاتسييا كومپانيياسى بولسىن, ەش ايىرماشىلىق جوق. تاۋاردىڭ باعاسىنا شەكتەۋ قويىلعان سەتتە, ۇسىنىستىڭ تاپشىلىعى تۋىندايدى. قازاقستاندا اقشانىڭ قۇنى رەتتەۋشٸ ساياسات سالدارىنان قاتتى بۇرمالانعان. ونىڭ ٷستٸنە بانكتەر اقشانى مەملەكەتتەن ٶتە ارزانعا ساتىپ الادى. مەملەكەت تاراپىنان بەرٸلەتٸن جەڭٸلدٸكتەر وسى جاعدايعا جول اشىپ وتىر. اعىمداعى شوتتارعا پايىز ەسەپتەۋگە تىيىم سالۋ – بانكتەر ٷشٸن اقشا رەسۋرسىن تەگٸن ەتەدٸ. ولار كەيٸن سول اقشانى نارىقتىق پايىزبەن ساتىلىمعا شىعارادى. ۆاليۋتالىق دەپوزيتتەر بويىنشا دا 1%-دىق شەكتەۋ بار, دەمەك بانكتەر تاعى دا ارزان اقشاعا قول جەتكٸزەدٸ. بۇل اقشانى دا ولار نارىقتا ەلدەقايدا قىمبات باعامەن ساتادى. وسىلايشا, رەتتەۋدٸڭ ارقاسىندا ولار ەش نەگٸزسٸز اسا ٷلكەن پايدا تابۋعا مٷمكٸندٸك الۋدا. راسىندا, ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر (ەدب) ٷشٸن اقشانى تارتۋداعى ورتاشا قۇن نارىقتىق باعادان ەلدەقايدا تٶمەن. مۇنى رەتتەۋشٸ ورگان دا كٶرٸپ-بٸلٸپ وتىر", - دەيدٸ ول.
يپوتەكا جايىنا ورالساق, قارجىگەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, مەملەكەت وسى رەتتەۋلەرگە سٷيەنە وتىرىپ, بانكتەر تەگٸن رەسۋرستارعا (اعىمداعى شوتتارداعى قالدىق بوس اقشالارعا) قول جەتكٸزٸپ وتىرعاندىقتان, يپوتەكانى دا (20%-عا دەيٸن) تٶمەن پايىزبەن بەرە الادى دەپ ويلايدى. ولاردىڭ بولجامىنشا, ۇزاق مەرزٸمدٸ كەزەڭدە بازالىق مٶلشەرلەمە كٶلەمٸ تٶمەندەيدٸ, سوندىقتان بانكتەر بەرٸبٸر تابىسقا كەنەلەدٸ-مىس.
"مەن مۇنداي لوگيكامەن كەلٸسپەيمٸن جەنە بانكتەردٸڭ بۇل رەتتە شىنىندا نە ويلايتىنىن جەتكٸزٸپ كٶرەيٸن. بانكتەر باعا بەلگٸلەۋ كەزٸندە ٶزدەرٸنٸڭ مارجاسى مەن قاراجات تارتۋ قۇنىنا ەمەس, اقشانىڭ نارىقتىق قۇنىنا قارايدى. ال اقشانىڭ نارىقتىق قۇنىن ۇلتتىق بانك ٶزدەرٸ بەلگٸلەيتٸن بازالىق مٶلشەرلەمە دەڭگەيٸمەن انىقتايدى. ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمە ارقىلى نارىقتاعى ارتىق ٶتٸمدٸلٸكتٸ قانداي پايىزبەن الىپ وتىراتىنىن دا انىقتايدى. دەمەك, بۇل – قىسقا اقشانىڭ تەۋەكەلسٸز باعاسى. بانكتەر اقشانى بۇدان تٶمەن باعامەن بەرمەيدٸ, ٶيتكەنٸ ولاردىڭ ۇلتتىق بانك سيپاتىندا كەپٸل ساتىپ الۋشىسى بار. قازٸر ۇلتتىق بانك اقشانى "بازالىق مٶلشەرلەمەدەن مينۋس 1%-عا", ياعني 15,5%-بەن ساتىپ الادى. يپوتەكا بويىنشا 20% ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر ٷشٸن باعانى شەكتەۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. بانكتەر 15,5%-عا ەڭ كەم دەگەندە 2% كٶلەمٸندە تەۋەكەل قۇنىن قوسادى, بۇل - پروبلەمالىق بورىشكەرلەردەن تۋىندايتىن شىعىنداردى جابۋعا كەتەتٸن اقشا. ودان كەيٸن بانكتەر وپەراتسييالىق شىعىنداردى (ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك رەتتەۋلەر بويىنشا شىعىندار دا بار) قوسادى, ول تاعى دا 1-2% بولادى. وسىلايشا, بانكتەر ٷشٸن يپوتەكانىڭ ٶزٸندٸك قۇنى كەمٸندە 18,5-19,5%-عا دەيٸن بارادى. سوندا بانكتەرگە قوسىمشا مارجا رەتٸندە نەبەرٸ 0,5-1,5% عانا قالادى. بۇل - ٶتە تٶمەن كٶرسەتكٸش. سوندىقتان بانكتەر شەكتەۋلٸ ەرٸ قىسقا مەرزٸمدٸ رەسۋرستاردى مۇنداي ٶنٸمگە سالۋعا قۇلىقسىز بولادى. ونىڭ ورنىنا ولار پايىزدىق مٶلشەرلەمەسٸ جوعارى ەرٸ ٶتٸمدٸلٸك تەۋەكەلٸ مەن پايىزدىق تەۋەكەلدٸ جاباتىن تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەرگە ودان سايىن باسىمدىق بەرە باستايدى", - دەيدٸ ول.
قارجىگەردٸڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ تاعى بٸر سەبەبٸ بار: ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردە ۇزاق مەرزٸمدٸ ٶتٸمدٸلٸك جوقتىڭ-قاسى. ٶيتكەنٸ بٸزدە ۇزاق مەرزٸمدٸ دەپوزيتتەر دە, ۇزاق مەرزٸمدٸ وبليگاتسييالار باعدارلاماسى دا جوق. سوندىقتان بانكتەر ٶزدەرٸنٸڭ ەسەپتەرٸندە بەرٸبٸر قىسقا مەرزٸمدٸ اقشانىڭ قۇنىنا سٷيەنەدٸ.
"ەگەر, تٸپتٸ بازالىق مٶلشەرلەمە بولاشاقتا تٶمەندەيدٸ دەپ بولجاعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, بانكتەر ەرقاشان كونسەرۆاتيۆتٸ ەرەكەت ەتەدٸ, ەڭ ناشار ستسەنارييگە دايىن بولادى. دەمەك, بازالىق مٶلشەرلەمە تٶمەندەمەي, كەرٸسٸنشە ٶسٸپ كەتۋٸ دە مٷمكٸن دەگەندٸ ەسكەرٸپ وتىرادى. ەگەر بالانستا بەكٸتٸلگەن مٶلشەرلەمە بويىنشا ۇزاق مەرزٸمدٸ ٶتٸمدٸلٸك بولماسا, بانكتەر پايىزدىق تەۋەكەلگە بارمايدى. قورىتا كەلگەندە, اقشا تارتۋدا دا, ونى ساتۋدا دا مٶلشەرلەمەلەردٸ شەكتەۋ نارىقتىڭ قۇننىڭ قاتتى بۇرمالانۋىنا, ٷلكەن تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەردٸڭ تۋىنداۋىنا ەكەلٸپ سوعادى. سونىڭ سالدارىنان ەلدەگٸ باسقا دا سالالار زارداپ شەگەدٸ. سوندىقتان نارىقتا باعا بەلگٸلەۋدٸڭ تەۋەلسٸز تەتٸگٸ جۇمىس ٸستەگەنٸ اسا ماڭىزدى", دەپ سٶزٸن قورىتادى عالىم قۇسايىنوۆ.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا قازاقستاندا نەسيەلەر بويىنشا جىلدىق سىياقى مٶلشەرلەمەلەرٸنە شەكتەۋلەر ەنگٸزٸلٸپ, جاڭاشا بەكٸتٸلگەنٸن, ەندٸ بۇل رەتتە اسىرا سٸلتەۋگە نەگٸز جوق ەكەنٸن جازعانبىز. سونداي-اق سەنات باسپانانى قولما-قول اقشامەن ساتىپ الۋعا تىيىم سالاتىن زاڭدى ماقۇلداعانى دا حابارلانعان. كٷنٸ كەشە مەجٸلٸستە بٸر توپ دەپۋتات ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەرگە (ەدب) تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق جٷيەسٸنە قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋدٸ سۇرادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل قۇقىققا تەك وتباسى بانكٸ عانا يە ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
