قازاقستاننىڭ يرانعا گۋمانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتپەۋٸ قوعامدا تٷرلٸ پٸكٸرتالاس تۋعىزدى. رەسمي دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, ناۋرىز ايىنان باستاپ تەگەرانعا استىق تاسىمالى توقتاپ, ەكٸ ەل اراسىنداعى ٸرٸ جوبالار ۋاقىتشا كٸدٸرگەن. بۇل شەشٸمنٸڭ استارىندا نە جاتىر? كٶپۆەكتورلى ساياساتتىڭ كەزەكتٸ كٶرٸنٸسٸ مە, ەلدە مەجبٷرلٸ قادام با? بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى اسىلبەك ٸزبايىروۆ مەسەلەنٸڭ ساياسي قىرىن تٷسٸندٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, قازاقستان يرانعا گۋمانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتۋدەن رەسمي تٷردە باس تارتپاعان.
“كەرٸسٸنشە, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ قاجەت بولعان جاعدايدا نەمەسە تيٸستٸ سۇرانىس تٷسسە, كٶمەك كٶرسەتٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
سونىمەن قاتار, ول قازاقستاننىڭ اتالعان مەسەلەدە نەگە اسىقپاي وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. ٸزبايىروۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇندا ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن ٸرٸ دەرجاۆالار اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ باستى رٶل اتقارادى.
“قىتاي, رەسەي جەنە اقش سەكٸلدٸ ٷش ٸرٸ ويىنشى اراسىنداعى مٷددەلەر بالانسىن ساقتاۋ – بٸزدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸز ٷشٸن ماڭىزدى فاكتور. قازٸرگٸ كەزدە كٶپجاقتى ديپلوماتييا مەن حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەلەرٸ بۇرىنعىداي تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەمەي تۇر. سوندىقتان سىرتقى گەوساياسي بايلانىستارداعى تەپە-تەڭدٸك بٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى”, - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ كەزدە قازاقستان اقش-پەن بايلانىستى نىعايتۋعا مٷددەلٸ جەنە بۇل باعىتتا ناقتى قادامدار بايقالادى.
“تٸپتٸ, اقش پرەزيدەنتٸ وتباسىنىڭ جەكە قىزىعۋشىلىعى دا بار. مەسەلەن, ونىڭ ۇلدارى جۋىردا قازاقستانداعى ۆولفرام ٶندٸرۋ جوباسىنىڭ ٸرٸ اكتسيونەرلەرٸنٸڭ قاتارىنا ەندٸ. وسى تۇستا يزرايلمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ دا بار, بۇل دا اقش-تىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ. وسىنداي جاعدايدا قازاقستاننىڭ يرانعا گۋمانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتۋگە اسىقپاۋى تٷسٸنٸكتٸ. دەگەنمەن بٸز يرانمەن ديپلوماتييالىق قاتىناستى ٷزگەن جوقپىز, ياعني بايلانىس ٷزٸلگەن جوق”, - دەپ ناقتىلادى ول.
ساۋدا نەگە توقتادى?
ساياساتتانۋشى قازاقستان مەن يران اراسىنداعى جوبالار مەن ازىق-تٷلٸك ساۋداسىنىڭ ۋاقىتشا توقتاۋىن دا قاۋٸپسٸزدٸك تەۋەكەلٸمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ جاعدايدا كەز كەلگەن ساۋدا جٷگٸ ەسكەري ماقساتتاعى جٷك رەتٸندە قابىلدانىپ, شابۋىلعا ۇشىراۋى مٷمكٸن.
“مۇندا تٷسٸنٸكتەمە ٶتە قاراپايىم دەپ ويلايمىن. اقش پەن يزرايل ەسكەري كٷشتەرٸ تاراپىنان سوققىعا ۇشىراۋ قاۋپٸ جوعارى.
سوندىقتان شىعىنعا ۇشىراماۋ ٷشٸن ساۋدانى ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ تيٸمدٸ. بۇل جاعدايدىڭ قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى پارسى شىعاناعىنداعى جەنە يران مەن اقش اراسىنداعى داعدارىستىڭ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى. قازٸر, تٸپتٸ, امەريكالىقتاردىڭ ٶزٸ ناقتى مەرزٸمگە قاتىستى شەكتەۋ قويماي وتىر”, – دەيدٸ ساراپشى.
قازاقستان مەن يزرايل اراسىنداعى بايلانىس
ٸزبايىروۆتىڭ ايتۋىنشا, يزرايل قازاقستان ٷشٸن جەكە سەرٸكتەس رەتٸندە عانا ەمەس, اقش-قا ىقپال ەتە الاتىن ماڭىزدى ساياسي ويىنشى رەتٸندە دە قىزىق.
“بۇل تۇرعىدان بٸز كەي جاعدايدا, مىسالى, انكارانىڭ ۇستانىمىنا قاراما-قايشى باعىتتا كەلە جاتقانداي كٶرٸنۋٸمٸز مٷمكٸن. الايدا مۇنداي بايلانىستاردىڭ بولاشاقتا پايداسى تييۋٸ ىقتيمال”, - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قاجەت بولعان جاعدايدا دەل وسى قارىم-قاتىناستار يزرايل مەن مۇسىلمان ەلدەرٸ اراسىنداعى ديالوگقا جول اشۋى مٷمكٸن.
سونداي-اق, ول اراب مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٶزٸ تەل-اۆيۆپەن ەلدەقايدا تىعىز بايلانىس ورناتقانىن ەسكە سالدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ دا بۇل باعىتتا اشىق ەرەكەت ەتۋٸنە نەگٸز بار.
“قازاقستان حالىقارالىق قاقتىعىستاردا دەلدال بولۋعا ۇمتىلادى. ال مۇنداي رٶلدٸ اتقارۋ ٷشٸن قارسى تاراپتاردىڭ بارلىعىمەن بايلانىس بولۋى قاجەت”, – دەيدٸ ٸزبايىروۆ.
بۇل كٶپۆەكتورلى ساياساتقا قايشى ما?
ساراپشى قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ ۇستانىمى كٶپۆەكتورلى ساياسات قاعيداتتارىنا تولىق سەيكەس كەلەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان كٶپۆەكتورلى ساياسات ارقىلى ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە, ساۋدا-ەكونوميكالىق مٷددەلەرٸن قورعاۋعا جەنە تەحنولوگييالىق دامۋعا جول اشۋعا تىرىسىپ وتىر.
“بۇۇ جەنە قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ جٷيەسٸ ەلسٸرەگەن قازٸرگٸ جاعدايدا, كٶپۆەكتورلى ساياساتتىڭ ماڭىزى ارتا تٷستٸ”, – دەيدٸ ٸزبايىروۆ.
قازاقستان مەن يران قاتىناسى قالاي ٶربيدٸ?
ساياساتتانۋشى قازاقستان مەن يران اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى تىم دراماتيزاتسييالاۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكٸ ەلدٸ بايلانىستىراتىن فاكتور كٶپ.
“مەنٸڭشە, بٸز بٸر-بٸرٸمٸزدەن الشاقتاي المايمىز. بٸز كاسپيي ارقىلى كٶرشٸ ەلمٸز, ەرٸ بٸر-بٸرٸمٸز ٷشٸن ماڭىزدى ساۋدا سەرٸكتەسٸمٸز. يراندا قازاق دياسپوراسى بار. وسىنى ەسكەرسەك, ەكٸ ەل اراسىندا كٷردەلٸ مەسەلەلەر تۋىندايدى دەپ ويلامايمىن. سوعىس اياقتالعان سوڭ ساۋدا قايتا جاندانىپ, گۋمانيتارلىق, مەدەني جەنە عىلىمي بايلانىستار دا قالپىنا كەلەدٸ”, - دەپ قوستى ول.
سوندىقتان ول بۇل جاعدايدى تىم ۋشىقتىرۋدىڭ قاجەتٸ جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“قازٸرگٸ “كٷش قۇقىعى” ٷستەمدٸك ەتٸپ تۇرعان كەزەڭدە ەر مەملەكەت ٶز قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن مٷددەسٸن قورعاۋعا تىرىسادى. بۇل – بارلىعىنا تٷسٸنٸكتٸ جاعداي”, - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
