ٸسٸمەن, سٶزٸمەن ەلگە قادٸرلٸ ابىز اقساقالمەن كەزدەسۋدٸڭ سەتٸ تٷسٸپ, سەلەم بەرە كەلگەن بٸزدٸ جىلى شىرايمەن قارسى الدى. اماندىق-ساۋلىقتى سۇراسا كەلە, ۇزاق جىلدار بويعى ەڭبەگٸنٸڭ جەمٸسٸ رەتٸندە جارىققا شىققان «قۇران شارت – سٷننەت سالت» اتتى دٸني-تانىمدىق كٸتابىن تولىقتىرىپ, باسپاعا ەزٸرلەپ جاتقانىن جەتكٸزدٸ.
اقساقال نە دەيدٸ?
العاشىندا ٶزدٸگٸمەن ٸزدەنٸپ, كەيٸننەن ٷلكەن دٸن عۇلامالارىنان بٸلٸم الدى. بٸراق سول كەزدەگٸ سولاقاي ساياساتتان تەپەرٸش كٶرسە دە, العان باعىتىنان تايمادى. سول سەنٸم الدىعا جەتەلەپ, ٶتكەن عاسىردىڭ 80-شى جىلداردىڭ باسىندا شاھارىمىزداعى «اعاش مەشٸتٸنە» قىزمەتكە تۇرىپ, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن يمامدىق قىزمەتتٸ ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقان جان يەسٸ.
بٸر جارىم عاسىرلىق تاريحى بار يماندىلىق ورداسى قىلىشىنان قان تامعان سوۆەت ٶكٸمەتٸ تۇسىندا دا ەسٸگٸ ەش قۇلىپتالمادى, جابىلمادى.
حاق پەن حالىققا قىزمەت ەتتٸ. كٶنەنٸڭ كٶزٸندەي بولعان, سەمەي شاھارىنداعى يماندىلىق ورداسىندا قىزمەت ەتۋ «مەن ٷشٸن ٷلكەن باقىت, جاراتۋشىنىڭ بەرگەن سىيى» دەپ بٸلەمٸن دەيدٸ قارييا.
ٶمٸرلٸك ۇستانىمىنان جاڭىلماعان اللابەرگەن قاجى ەلٸمٸز ەگەمەندٸك الىپ, ەتەك جەڭٸمٸزدٸ ەندٸ جيناپ جاتقان شاقتا اسىل دٸنٸمٸزدٸ ناسيحاتتاۋ ٷشٸن شار اۋدانىنا يمامدىق قىزمەتكە تاعايىندالادى.
بۇل ٶڭٸردە دۇعاسىن تاستاماعان جاندار بولعانىمەن, جەتپٸس جىل سانانى ۋلاعان «دٸن – اپيىن» دەگەن قيتۇرقى ساياساتتىڭ ەسەرٸنەن يماندىلىق ٷيدٸڭ بوي كٶتەرمەگەنٸ قاتتى جانىنا باتىپتى. اتالعان ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورگاندارىمەن اقىلداسا كەلە, سول جەرگە مەشٸت سالۋ ۇيعارىلدى. «جۇمىلا كٶتەرگەن جٷك جەڭٸل» دەگەندەي, مەشٸتتٸڭ قۇرىلىسىن ويداعىداي اياقتاعاننان سوڭ, جەرگٸلٸكتٸ جاماعاتقا ەسٸگٸن ايقارا اشتى. بۇل وسىنداعى حالىق ٷشٸن تەۋەلسٸزدٸكتەن كەيٸن كەلگەن تارتۋ بولدى», – دەيدٸ اقساقال.
بەس پارىزىن ورىنداپ, جاراتۋشىنىڭ قالاۋىمەن قاسيەتتٸ مەككە, مەدينە شاھارىنا بارىپ قاجىلىق پارىزىن ٶتەگەن جان يەسٸ, يسلامداعى ٷشٸنشٸ قاسيەتتٸ ورىن سانالاتىن يەرۋساليمدەگٸ ەل-اقسا مەشٸتٸنە دە بارىپ زييارات ەتتٸ. «مەن ٷشٸن مۇسىلمانداردىڭ العاشقى قۇبىلاسى بولعان ەل-اقسا مەشٸتٸندە جەنە ەزيز پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س) دٷنيەگە كەلگەن, حاق دٸننٸڭ باستاۋ العان وسىناۋ كيەلٸ ٶلكەسٸندە بولعانىمدى ٷلكەن باقىت سانايمىن», – دەيدٸ قارييا.
اداسقانداردى قالاي اجىراتامىز?
مىسالى, ەل ٸشٸندە ەجەلدەن سٸڭٸستٸ بوپ قالعان جاڭساق ۇعىمنىڭ سالدارىنان كٶپتەگەن جاعدايدا نەگٸزگٸ دٸني رەسٸمدەر مەن كەيبٸر ىرىم-جىرىمداردىڭ اراجٸگٸن ايىرا الماي شاتاسىپ جاتاتىندار بارشىلىق. اقيقاتىن ايتا باستاساڭ: «شاريات تا ساياسات سيياقتى كٷنٸنە قىرىق قۇبىلىپ تۇرا ما? سوندا سٸزدەر بٸلٸپ, بۇرىنعىلاردىڭ بٸلمەگەنٸ مە? اتا-بابامىز وسىلاي جاساعان, بٸز دە سولاي ٸستەيمٸز» دەپ, سٶزگە جەڭسٸك بەرمەي, سىڭارەزۋلەي جٶنەلەدٸ. اسىلىندا, شاريات زاڭى – ٶزگەرمەيتٸن زاڭ. ونى بۇرىنعى وقىعاندار بٸلمەگەن ەمەس, بٸلگەن. ولاردى دا سول كەزدە كٶپتٸڭ ٸشٸنەن شىققان قىڭىرلار تىڭداماي ٶز دەگەندەرٸن جاساعان. سايتاني ەدەت قاشاندا جۇعىستى كەلمەي مە?! بار بولعانى وسى.
شاريات زاڭى قاشاندا ادامزات بالاسىنا ار تازالىعى, جان تازالىعى, تەن تازالىعى مەن قوسا تۇرمىستا جەڭٸلدٸكتٸ قالايدى. وندا ىسىراپقورشىلىققا جول جوق. ەگەر دە بٸز دٸندە جوق امالداردى ادام بالاسىنىڭ ويىنان قوسقانىمەن قيىنداتىپ الىپ جٷرسەك, ول ٶز كٸنەمٸز.
«دەستٷردٸڭ وزىعى دا بار, توزىعى دا بار» دەمەكشٸ, كٶزٸ قاراقتى وقىرمان ەندٸگٸ ارادا سالت-دەستٷردٸڭ دٸنمەن قابىساتىن- قابىسپايتىن تۇستارىن بٸلگەنٸ جٶن دەپ سانايمىن. بۇنىڭ بەرٸ كەلەشەك ۇرپاقتىڭ قامى ٷشٸن جاسالىپ جاتقان دٷنيە, قاراعىم», – دەدٸ بٸزگە اعىنان جارىلعان اللابەرگەن اقساقال.
قازٸرگٸ جاستار قانداي?
«قاراڭىز, قۇلشىلىق ٷيٸنە كەلگەندەردٸڭ دەڭٸ ٶزٸڭنٸڭ قۇرداستارىڭ. الدىعا قويعان باعىتتارى دۇرىس. تەك وڭ مەن سولىن ەندٸ تانىپ كەلە جاتقان ولاردى دٸنگە ٷش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن, جات پيعىلدى اعىمداردان ادا بولسا, ٶز تٸلٸن, دٸلٸن, دەستٷرٸن ۇمىتپاسا دەيمٸن».
يە نە نەرسەنٸڭ الدىن العان جٶن. «كٶش جٷرە تٷزەلەدٸ» دەۋگە كەلمەيدٸ مۇندايدا. شىنايى دٸننٸڭ العىشارتتارىنا كەرەعار كٶزقاراسپەن ۋلانعان سانانىڭ ۋىتىن قايتارۋ ەرتەڭ كەش بولادى. جٷرە تٷزەلەتٸن دە, تٷزەلمەيتٸن دە كٶش بار.
«قۇلدىراعان ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋگە, ساياساتتا كەتكەن اعاتتىقتاردى تٷزەتۋگە بولادى. ال جاستايىنان سانادا سىنالانعان كٶزقاراستى بٸردەن سىلىپ تاستاي المايسىڭ. ول ادامنىڭ ٶزٸمەن بٸرگە جاساپ, بٸرگە كەتەدٸ. مٸنە, سوندىقتان دا جاستارىمىزعا يسلام دٸنٸنٸڭ اسىل قۇندىلىقتارىن كەڭٸنەن تٷسٸندٸرٸپ, قوعام بولىپ كٷرەسسەك, ەر ادامنىڭ جٷرەگٸنە يمان ۇيالاسا, سوندا عانا جات اعىمداردىڭ ٸسٸ قۇردىمعا كەتٸپ, ەلٸمٸزدەن عايىپ بولادى. جاي سٶز ٷشٸن ەمەس, ٶمٸرلٸك تەجٸريبەمە سٷيەنٸپ ايتىپ وتىرمىن, بالام», – دەپ ويىن بٸلدٸردٸ. قازاق مۇندايدا «ٶتكەن مەنەن كەتكەندٸ, كٶپ جاساعان قارت بٸلەر» دەپ تەگٸن ايتپاسا كەرەكتٸ.
«اۋىلىڭدا قارتىڭ بولسا, جازىپ قويعان حاتپەن تەڭ» دەيدٸ. راسىندا دا ايتارى بار, كٶرگەنٸ بار اقساقالدىڭ تاعىلىمدى ەڭگٸمەسٸ رۋحاني ازىق بولارى انىق. حالىقتى تۋرالىققا شاقىرىپ, ۇلاعاتتى ۇرپاق تەربيەلەپ, نەمەرەمەن, شٶبەرەلەرٸنٸڭ قىزىعىنا بٶلەنٸپ جٷرگەن ابىز اقساقالدىڭ اق باتاسىن الىپ, ساليقالى سۇحباتىنا ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸردٸم.
تٷس اۋا بوساعا اتتاعان مەن, كەش باتا بٸر-اق شىقتىم. ۋاقىتتىڭ قالاي سىرعىپ ٶتٸپ كەتكەنٸن دە بٸلمەي قالدىم. جاقسى اداممەن ٶتكٸزگەن بٸر كٷنٸم, مىڭ كٷنگە تاتىعانداي. يە, «ەربٸر سٶزٸ سالماقتى قارييا – ارداقتى» دەگەن وسى بولار.
ەزٸرلەگەن, ەسەت كٶشەبە
