"...جالعا ساباق بەرەتٸندەر بار. رەپەتيتورلاردىڭ دەۋرەنٸ جٷرٸپ تۇر قازٸر. بۇل - بٸزدٸڭ مينيسترلٸك جاساعان رەفورمالاردىڭ "جەمٸسٸ".
بۇل - بٸز جٷرگٸزگەن رەفورمانىڭ جٷيەسٸزدٸگٸ. اناعان ەلٸكتەپ, مىناعان ەلٸكتەپ, بوسقا دالاقتاعانىمىزدان سولاي بولدى. قازٸر مەكتەپتە وقۋشى وقىپ وتىرعان ساباعىن ۇقپايدى. سونداي دەڭگەيگە جەتتٸك. ەرٸكسٸز قوسىمشا ساباق الادى بالا سودان", - دەيدٸ ول.
عالىم بٸلٸم سالاسىندا ودىرايىپ كٶزگە وعاش كٶرٸنٸپ تۇرعان بۇل بٸر نەرسە ەمەس ەكەنٸن ايتادى.
"مىسالى, قازاقتار جاپوننىڭ كٶلٸگٸن مٸنگٸسٸ كەلەدٸ, مٸنٸپ تە جٷر, بٸراق جاپون ٶلشەمدەرٸمەن ٶمٸر سٷرۋدٸ ويلامايدى.
سول سەكٸلدٸ امەريكالىقتار قۇساپ جالاقى العىسى كەلەدٸ, الىپ تا جٷر توپ-مەنەدجەرلەر, بٸراق امەريكالىق ٶلشەممەن ەلدٸ دامىتۋعا باستارىن دا قاتىرعىسى كەلمەيدٸ.
بۇل دۇرىس ەمەس نەرسە. ەگەر بٸر ٷردٸستٸ العىڭىز كەلسە, ونى تولىقتاي, 100 پروتسەنت ەنگٸزۋ كەرەك. بٸزدٸڭ رەفورمالاردىڭ اقساپ جاتقاندىعىنىڭ بٸر سەبەبٸ وسىندا. انا ارادان بٸر جۇلىپ, مىنا ارادان بٸر جۇلعان شالاعايلىق بەرٸ.
ودان تٷك شىقپايدى. قازٸر قازاقستاندا ەڭ كوررۋپتسييالى كەسٸپتٸ اتاڭىز دەسە, مۇعالٸم مەن دەرٸگەردٸ اتايدى. نەگە? ٶيتكەنٸ بٷكٸل جٷرگٸزٸلگەن رەفورما وسى ەكٸ قاستەرلٸ ماماندىقتى اياق استىنا تاستاپ جٸبەردٸ.
ەيتپەسە كەز كەلگەن مەملەكەتكە بارىڭىز, مۇعالٸمدٸ ۇستاز دەپ الاقاندارىنا سالادى, دەرٸگەردٸ قالاي قۇرمەتتەيدٸ. ال بٸزدە ەشقانداي قۇرمەت جوق.
قاراپ تۇرساڭىز, ادامداردىڭ كٶزقاراسى مۇعالٸمگە دە, دەرٸگەرگە دە, پوليتسيياعا دا قارسى. بۇل دۇرىس ەمەس قوي. نەگە مۇنداي كٶزقاراس قالىپتاستى, بۇل ٷشٸن وسى ماماندىق يەسٸ كٸنەلٸ دەپ ويلايسىز با, جوق ەرينە", - دەيدٸ ول.
اسقار جۇمادٸلداەۆ كەڭەس زامانى مۇعالٸمدەرٸ تٷگەلسٸلگەن كەيٸنگٸ كەزەڭدٸ كٶز الدىنا ەلەستەتە المايتىنىن ايتتى.
"مىسالى, قازٸر كەمبريدج بٸلٸم جٷيەسٸنە كٸرٸپ جاتىر, قانشا اقشا شىعارىپ ونى ساتىپ الدىق. ەگەر سول جٷيەمەن وقىعاندارمەن بٸزدٸڭ بالالاردى سالىستىرسا, بٸزدٸكٸلەر وزىپ كەتەدٸ. ەسٸرەسە, ماتەماتيكا بويىنشا. سەبەبٸ ولار كەڭەس زامانىنان قالعان بٸلٸم جٷيەسٸنٸڭ ينەرتسيياسىمەن قازٸر الدا كەلەدٸ. كەڭەس زامانى مۇعالٸمدەرٸ قۇرىعان سوڭ قۇلايدى مۇنىڭ بەرٸ. قازٸر دە قۇلدىراۋ بار بٸزدە", - دەيدٸ ول.
عالىم قازاقستانعا اعىلشىن تٸلٸ باس بەلەگە اينالىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
- بٸز بالالاردى اعىلشىنشا وقىتامىز دەدٸك. ودان نە پايدا تاپتىق, بەرٸ شەتەلگە قاشىپ كەتٸپ جاتىر. بۇل - قازٸرگٸ مەنٸڭ باستى پروبلەمام.
وقىتقان بالالارىمدى قالاي ۇستاپ قالسام دەپ باسىمدى قاتىرامىن. ونىڭ بەرٸن شەتەل ەكونوميكاسىن دامىتسىن دەپ وقىتتىق پا سوندا دەيسٸڭ?
باسى ٸستەيتٸن, مىقتىلاردى ۇستاي المايسىڭ. قيىن. سوندىقتان ماعان اۋىلدان شىققان بالالار ۇنايدى. ورىس تٸلٸن دە, اعىلشىن تٸلٸن دە بٸلمەيتٸن. سولار قالادى مەندە, ال قالعاندارى بەرٸبٸر كەتٸپ قالادى.
عالىم ٷشتۇعىرلى تٸلگە قاتىستى كٶزقاراسىن ٷنەمٸ ايتىپ جٷرگەنٸن, بٸراق ونى جوعارىدا ەستٸر قۇلاق جوق ەكەنٸن دە باسا ايتتى.
- ۇشتۇعىرلى تٸل دەگەن نەمەنە? بٸزگە ايتادى, تاريحتان باسقا پەننٸڭ بارلىعى اعىلشىن تٸلٸندە جٷرسٸن دەيدٸ. دەمەك, نە دەپ جاتىر بٸزدٸڭ ٷكٸمەت? قازاق تٸلٸ - اۋىل-ايماقتىڭ تٸلٸ. قازاق تٸلٸندە تاريحتى ايتىپ, قۇيقىلجىتىپ ەن سالا بەر دەيدٸ, بٸراق ٸرگەلٸ عىلىم قازاق تٸلٸندە سٶيلەمەسٸن دەيدٸ. وسى دۇرىس پا? ٶز-ٶزٸمٸزدٸ كەمسٸتٸپ وتىرمىز عوي سوندا. كومپيۋتەر تٸلٸ قازاقشا بولماسىن, تاعىسىن تاعى دەگەندەي.
نامىس دەگەن ەڭگٸمە وسى جەردە شىعۋى كەرەك. نامىس جوق بٸزدە. مەنٸڭ تٷسٸنٸگٸمدە, مەكتەپتەردٸڭ بارلىعىندا بارلىق ساباق تەك ٶز انا تٸلٸندە ٶتۋٸ تيٸس. ال مەكتەپتەن سوڭ قاي تٸلدە وقيدى بالا, ٶزٸ بٸلسٸن. ٸرگەلٸ عىلىمداردى اعىلشىنشا وقىتامىن دەپ جٷرگەندەردٸكٸ بوس سٶز. شىندىعىندا كەلگەندە, تاريحتى اعىلشىنشا وقىتامىز دەسەك, ول اقىلعا قونىمدى. بٸزدٸڭ تاريحتى باسقا ەلدەر دە بٸلسٸن, بۇل ناسيحات تٷرٸ عوي. نەگٸزٸ, تٸل پروبلەما ەمەس, پروبلەما عىلىمنىڭ ٶزٸ.قازاق تٸلٸ بايلانىس قۇرالىنا اينالىپ, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ تٸلٸنە اينالعاندا ول ٶزٸندٸك ورنىن تابادى. بۇل - مەملەكەتتٸڭ شارۋاسى. مەملەكەت "100 كٸتاپ" دەگەن باعدارلامانى جالعاستىرۋى تيٸس. الدىندا اۋدارىلعان كٸتاپتاردىڭ 90 پروتسەنتٸ گۋمانتيارلىق سالاعا تيەسٸلٸ. جوق, تەحنيكالىق سالاداعىلاردى اۋدارۋ كەرەك بٸزگە. قۇر, قازاقشا سٶيلە دەپ ۇرانداعاننان پايدا جوق. وسىنداي ٸسپەن تىندىرۋ كەرەك بۇل مەسەلەنٸ, - دەيدٸ عالىم.
اسقار جۇمادٸلداەۆ بۇل سۇقباتتى الماتى تەلەارناسىنداعى "نە ٸستەيمٸز" باعدارلاماسىنا بەرگەن.
https://youtu.be/FcviOZwVklw
