– ەۋەلٸ ٶزٸڭٸز ايتقان بيىلعى ۇبت نەتيجەلەرٸنە كەڭٸرەك توقتالا كەتسەك, ارتىق بولماس. 2015 جىلى مەكتەپتٸ 124 346 بالا, ونىڭ 84 248-ٸ قازاق تٸلٸندە, 40 098-ٸ ورىس تٸلٸندە بٸتٸردٸ. 2015 جىلى ۇبت-نىڭ ورتاشا بالى 2,6 بالعا كٶتەرٸلدٸ جەنە 79,5-تٸ قۇرايدى (2014 جىلى – 76,9).
ۇبت ەنگٸزٸلگەننەن بەرٸ العاش رەت قازاق (79,2) جەنە ورىس (80,3) تٸلٸندە وقيتىن بٸتٸرۋشٸلەردٸڭ نەتيجەلەرٸ تەڭەستٸ, بۇل قازاق مەكتەپتەرٸندە دايىندىق ساپاسىنىڭ جوعارىلاعانىن بٸلدٸرەدٸ. قازاق تٸلٸندە ەمتيحان تاپسىراتىندار سانىنىڭ جىل سايىن ارتۋى دا كٶڭٸلٸمٸزگە مەدەت. مەملەكەتتٸك تٸل بالاباقشادان, مەكتەپتەن باستاپ دامۋى كەرەك. جوعارىداعى كٶرسەتكٸشتەرگە زەر سالساڭىز, قازاق مەكتەپتەرٸن تەمامدايتىنداردىڭ ٷلەس سالماعى ەكٸ ەسە جوعارى ەكەنٸن بايقايسىز.
«التىن بەلگٸ» بەلگٸسٸن راستاعانداردىڭ سانى ارتتى, 4 397 ٷمٸتكەر, ياعني جالپى ۇسىنىستىڭ 44,5% ٶز بٸلٸم دەڭگەيٸن قورعاپ قالدى.
بيىلعى جىلى 5 بٸتٸرۋشٸ ەڭ جوعارى 125 بالل جينادى, 100 بالدان جوعارى 17,4 %-ى جينادى, بۇل 2014 جىلعا قاراعاندا 2,4 %-عا ارتتى.
رەسپۋبليكامىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تٷسۋ ٷشٸن 50 بالل شەكتٸ دەڭگەيدەن ٶتكەندەر سانى 5%-عا ٶستٸ, 2014 جىلى 77%, 2015 جىلى 82%.
اعىمداعى جىلى ۇبت ٶتكٸزۋدە باقىلاۋ كٷشەيدٸ. سونىمەن قاتار, بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا تەرتٸپ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ 3,3%-عا ارتتى.
2015 جىلدىڭ وڭ ستاتيستيكاسى وسى جىلى جٷزەگە اسىرىلعان, جەتٸلدٸرٸلگەن جٷيەنٸڭ ىقپالىنان عوي دەپ ويلايمىن.
وسى جىلدان باستاپ اتتەستاتقا ۇبت مەن پەن جەنە جىلدىق باعانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ورتاشا اريفمەتيكالىق باعا قويىلادى (بۇرىن اتتەستاتقا ۇبت باعاسى عانا تٸركەلەتٸن). اتالعان جاڭالىق وقۋشىنىڭ جىلدار بويى وقىعان ەڭبەگٸ مەن مەكتەپتٸڭ جۇمىسىن ەدٸل باعالاۋعا نەگٸزدەلگەن. قورىتىندى اتتەستاتتاۋداعى مۇنداي تەسٸلدٸ اتا-انالار, پەداگوگتار مەن وقۋشىلار وڭ باعالادى.
ارا قاشىقتىعى مەكتەپتەن تاپسىرۋ پۋنكتٸنە دەيٸن 150 كم-دەن اساتىن اۋدانداردا ۇبت تاپسىراتىن قوسىمشا 10 پۋنكت اشىلدى. بۇل الىس اۋىلداعى بٸتٸرۋشٸلەرٸنٸڭ ۇبت-نى تاپسىرۋعا كەڭٸنەن قول جەتكٸزۋٸنە مٷمكٸندٸك جاسادى.
ودان باسقا, حالىقتى ۇبت-نىڭ نەتيجەسٸ تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ ٷشٸن اقپاراتتىق تەحنولوگييالار قولدانىلدى. بارلىق نەتيجەلەر ونلاين رەجيمدە ۇلتتىق تەستٸلەۋ ورتالىعىنىڭ سايتىندا قولجەتٸمدٸ بولدى. بۇل بٸتٸرۋشٸلەردٸڭ اقپاراتتى اشىق تا ىڭعايلى جاعدايدا الۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ۇبت كەزٸندە سايتقا كٸرۋ ٷشٸن 310 مىڭ ادام تٸركەلدٸ, بۇل تەستٸلەۋ ٶتكٸزۋ پۋنكتتەرٸندە قورىتىندىلاردى جارييالاۋ كەزٸندەگٸ دٷرلٸكپەنٸ ەدەۋٸر ازايتتى.
2015 جىلى مينيسترلٸك ۇبت-عا ٶڭٸرلەردٸ دايارلاۋ ساپاسىن باعالاۋدىڭ جاڭا تەسٸلٸن قولداندى. ەگەر, بۇرىن تەك ورتاشا بالل عانا ەسەپكە الىنسا, بيىلعى جىلى ٷش كوەففيتسيەنتكە كٸرەتٸن ۇبت-نىڭ قۇرامداۋىش يندەكسٸ جاسالدى: قاتىسۋ كوەففيتسيەنتٸ; بۇزۋشىلىق كوففيتسيەنتٸ جەنە ورتاشا بالل كوەففيتسيەنتٸ. بۇل ٶڭٸرلەردٸڭ بٸلٸم سالاسىنا قالاي كٶڭٸل بٶلەتٸنٸن انىقتاۋدىڭ ەدٸل جولى عوي دەگەن ويدامىز. 2015 جىلدىڭ ۇبت يندەكسٸ بويىنشا استانا قاتىسۋ پايىزىنىڭ جوعارى بولۋى ەسەبٸنەن بٸرٸنشٸ ورىنعا شىقتى.
جالپى 2015 جىلعى ۇبت جوعارى ۇيىمداسقان دەڭگەيدە ٶتتٸ. مينيسترلٸك قولدانعان ۇبت جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندەگٸ شارانى حالىق وڭ قابىلدادى.
[caption id="attachment_10850" align="alignright" width="268"]
– جۋىردا الماتى وبلىسى قاراساي اۋدانى جاڭاتۇرمىس اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتٸڭ مۇعالٸمٸ ايمان ساعيدۋللاەۆا ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى مۇعالٸمدەردٸڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن مەسەلەنٸ اشىپ جازىپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ نازارىن اۋداردى. بۇل ٸسكە ٶزٸڭٸز دە ارالاسىپ, مۇعالٸم مەن ەكٸمشٸلٸكتٸڭ اراسىنداعى مەسەلٸنٸڭ وڭ باعىتتا شەشٸلۋٸنە ىقپال ەتتٸڭٸز. قالاي ويلايسىز, الداعى ۋاقىتتا جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ بٸلٸم باسقارمالارىن جەكە دارا قۇرىلىم ەتٸپ قۇرىپ, مۇعالٸمدەردٸ ەكٸمدٸككە باعىنۋشىلىقتان قۇتقارۋعا بولا ما?
– الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنٸڭ اقپاراتىنا سەيكەس قاراساي اۋدانى جاڭاتۇرمىس اۋىلىندا كٶكتەمدەگٸ كٶگالداندىرۋ ايلىعىنىڭ جۇمىستارىنا بايلانىستى سەنبٸلٸكتەر ۇيىمداستىرىلعان. سەنبٸلٸك كەزٸندە وقۋ ٷردٸسٸ ساباق كەستەسٸنە سەيكەس جٷرگٸزٸلگەن. وقۋ-تەربيە ٷردٸسٸنە كەدەرگٸ جاسالماعان. سەنبٸلٸككە مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸ ساباقتان بوس ۋاقىتتارىندا ٶز ەرٸكتەرٸمەن قاتىسقان.
گازەت, جۋرنال بەتتەرٸ مەن سايتتاردا جارىق كٶرگەن ماقالالار بويىنشا اۋدان ەكٸمٸ ا.دەۋرەنباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن جاڭاتۇرمىس ورتا مەكتەپ ۇجىمى جەنە اۋدانداعى مەكتەپ ديرەكتورلارىمەن جينالىس ٶتكٸزٸلٸپ, ماقالاداعى دەرەكتەر تولىق تالقىلاندى.
جاڭاتۇرمىس ورتا مەكتەبٸنٸڭ قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ ساعيدۋللاەۆا ايماندى جۇمىستان زاڭسىز شىعارۋ فاكتٸسٸ راستالمادى. مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ 2015 جىلعى 29 سەۋٸردەگٸ بۇيرىعىنا سەيكەس ول 1 ماۋسىمنان باستاپ كەزەكتٸ ەڭبەك دەمالىسىندا.
اۋدان ەكٸمٸ بارلىق اۋىلدىق ەكٸمدەرٸنە مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸن وقۋ ٷردٸسٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن قوعامدىق ٸس-شارالارعا تارتۋعا تىيىم سالىپ, مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرٸلگەن جاعدايدا زاڭعا سەيكەس شارا كٶرەتٸنٸ تۋرالى قاتاڭ ەسكەرتتٸ.
اتالمىش مەسەلە وبلىس ەكٸمدٸگٸ مەن بٸلٸم باسقارماسىنىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا.
سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ كەزدەگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامالارعا سەيكەس بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتٸ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتٸنە جاتادى. بٸلٸم سالاسىن جەكە دارا قۇرىلىم ەتٸپ, ەكٸمشٸلٸكتەن بوساتۋ تۋرالى ەل ەزٸر ەشتەڭە ايتۋعا كەلمەيدٸ. بەرٸن ۋاقىت كٶرسەتەدٸ. ول ٷشٸن مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە ارنايى جوسپار-جوبا, ناقتى شەشٸمدەر كەرەك.
– مەملەكەتتٸك باقىلاۋ «مەملەكەتتٸك باقىلاۋ جەنە قاداعالاۋ تۋرالى» زاڭىمەن رەتتەلەدٸ. مەملەكەتتٸك اتتەستاتتاۋ جوسپارلى تٷردە بەس جىلدا بٸر رەت ٶتكٸزٸلەدٸ. مەملەكەتتٸك اتتەستاتتاۋدان ٶتپەگەن مەكتەپتەرگە التى اي ٶتكەن سوڭ انىقتالعان بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ نىسانىنا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جٷرگٸزٸپ, ناقتى كەمشٸلٸكتەردٸ جويعان-جويماعانىن باقىلايدى..
بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن تەكسەرۋ دەرەجەسٸ جوعارى مەكتەپتەرگە قاتىستى نەمەسە جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ ٶتٸنٸمٸ بويىنشا جٷرگٸزٸلەدٸ. ەگەر ەلدەبٸر زاڭدى تۇلعا ارىزدانسا, وندا زاڭعا ساي تەكسەرۋ جٷرگٸزۋگە بولادى.
«سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەس تۋرالى» قر زاڭىنا سەيكەس تەكسەرۋدٸڭ وڭ نەتيجەلەرٸ ٷشٸن سىياقى ۇسىناتىن جەنە الاتىن تۇلعالار جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىعىن جاسايدى جەنە ەكٸمشٸلٸك, تەرتٸپتٸك نەمەسە قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى. تەكسەرۋ كەزٸندە مۇعالٸمدەردەن اقشا جينايدى دەگەن سٶزدٸڭ بار ەكەنٸ راس. بٸراق ناقتى ارىز بولماعاندىقتان, كەسٸپ-پٸشٸپ ەشتەڭە ايتا المايمىز. مەنٸڭشە, ۇستازدار قاۋىمى ٶزٸنٸڭ زاڭدىق قۇقىعىن بٸلسە جەنە سونى تاباندى تٷردە قورعاي السا, ەشقانداي زاڭبۇزۋشىلىق, جەمقورلىق بولماس ەدٸ.
بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىنداعى باقىلاۋ كوميتەتٸ ٶز قىزمەتٸندە سىبايلاس جەمقورلىق فاكتٸلەرٸن بولدىرماۋ ٷشٸن اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرمەن تۇراقتى جۇمىس جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. ەل بولعاسىن, تٷرلٸ جاعدايلار بولىپ تۇرادى. ارىز-شاعىمنىڭ دا تٷر-تٷرٸ بار. كەيدە تٷيمەدەيدٸ تٷيەدەي عىپ كٶرسەتەتٸن كەزٸمٸز دە جوق ەمەس. مەكتەپ ٸشٸندە, ارى كەتسە اۋداندىق دەڭگەيدە شەشٸلەتٸن مەسەلەلەردٸ بٷكٸل ەلگە جارييا ەتۋگە قۇمار ادامدار كٶپ.
– قازٸر بالاباقشالارعا تٶلەيتٸن اقى ەرتٷرلٸ. اۋىلدا بٸر بالاعا 5 مىڭ تەڭگە بولسا, قالالى جەردە ونىڭ قۇنى 30 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن شارىقتايدى. وسىنى بٸر ٸزگە تٷسٸرۋگە بولا ما?
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بٸلٸم تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابىنا سەيكەس بالالاردى مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدارمەن قامتۋ, سونداي-اق مەكتەپكە دەيiنگi تەربيە مەن وقىتۋعا مەملەكەتتiك بiلiم بەرۋ تاپسىرىسىن, جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ جەنە اتا-انانىڭ اقى تٶلەۋ مٶلشەرٸن بەكiتۋ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸك جەنە اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتٸنە جاتادى. مۇنىڭ بەرٸ جەرگٸلٸكتٸ جەردٸڭ جاعدايىنا قاراي شەشٸلەتٸن مەسەلە.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2013 جىلعى 17 مامىرداعى №499 قاۋلىسىنىڭ 14-تارماعىنا سەيكەس مەملەكەتتٸك كوممۋنالدىق قازىنالىق كەسٸپورىنداردىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىساندا قۇرىلعان مەملەكەتتٸك مەكتەپكە دەيiنگi ۇيىمداردا بالانى كٷتٸپ-باعۋ ٷشiن اتا-انالاردان نەمەسە زاڭدى ٶكٸلدەردەن الىناتىن اي سايىنعى تٶلەماقى مٶلشەرi بالانىڭ جاسىنا قاراماستان تاماقتانۋعا كەتەتٸن شىعىننىڭ 100 پايىزىن قۇرايدى جەنە ونى قۇرىلتايشى بەلگٸلەيدٸ.
بالاباقشالارعا تٶلەنەتٸن اقى قۇنىنىڭ ەر-الۋان بولۋى ٶڭٸرلەردٸڭ ٶزگەشەلٸكتەرٸنە بايلانىستى.
– ەلباسى مۇعالٸمدەردٸ قاعازباستىلىقتان قۇتقارۋ كەرەكتٸگٸن ايتقان ەدٸ. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر?
– قازاقستان رەسپۋبليكاسى بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸنٸڭ 2012 جىلعى «27» جەلتوقسانداعى №570 بۇيرىعى نەگٸزٸندە وقۋ جىلىنىڭ باسىندا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنەن بٸر رەت ستاتيستيكالىق دەرەكتەر جيناقتالادى. بۇل دەرەكتەردٸ مينيسترلٸك وقۋ جىلى بويىنشا پايدالانادى. دەمەك, بۇرىنعىداي قاعازباستىلىق جوق. ەرينە, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸكتەردٸڭ ٶز ەرەجەلەرٸ, جۇمىس ٸستەۋ تەسٸلدەرٸ بار. مەكتەپكە قويار تالاپتارى دا ەرتٷرلٸ. قاعازباستىلىق مەسەلەسٸ سودان شىعۋى مٷمكٸن.
– قازٸر ەلٸمٸزدە دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتەر كٶبەيٸپ كەلەدٸ. دارىندى بالالاردى مەكتەپ ۇجىمى ٶزدەرٸ قابىلدايدى. وسىنداي مەكتەپكە بالالارىن وقىتۋ ٷشٸن اتا-انالار مەكتەپكە پارا بەرۋگە مەجبٷر. پارا كٶلەمٸ مىڭ دوللار دەگەندٸ قۇلاعىمىز شالىپ قالدى. تەك اۋقاتتى ادامداردىڭ بالالارى وقيدى. جالپى, مەكتەپتەردٸ دارىندى, دارىنسىز دەپ بٶلگەنٸمٸز دۇرىس پا?
– قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ايماقتارىندا 121 مامانداندىرىلعان بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى بار. بۇل مەكتەپتەردە 54 مىڭنان استام وقۋشى بٸلٸم الۋدا.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2013 جىلعى 17 مامىرداعى №499 قاۋلىسىمەن بەكٸتٸلگەن مامانداندىرىلعان بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى قىزمەتٸنٸڭ ٷلگٸلٸك قاعيدالارى بەكٸتٸلگەن. وسىعان سەيكەس ەر مەكتەپتٸڭ جارعىسى بەكٸتٸلٸپ, وندا وقۋشىلاردى مەكتەپكە قابىلداۋدىڭ ەرەجەسٸ بەرٸلگەن. وسى ەرەجەگە بايلانىستى مەكتەپكە دارىندى وقۋشىلار قابىلدانادى.
حاتتا كٶرسەتٸلگەن پارا بەرۋ مەسەلەسٸ شىندىققا جاناسپايدى. ٶيتكەنٸ مەكتەپكە قابىلداۋ ەكٸ كەزەڭنەن تۇرادى. بٸرٸنشٸدەن, بالانىڭ دارىندىلىق قابٸلەتٸن انىقتاۋ (پسيحولوگييالىق تەست), ەكٸنشٸسٸ پەنگە بەيٸمدٸلٸگٸ (پەن بوىنشا تەست). ەكٸ كەزەڭنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا جوعارى بالل جيناعان وقۋشىلار قابىلدانادى. جىل بويىنا وسى وقۋشىلاردىڭ دارىندىلىعىن جەتٸلدٸرۋ مەن قولداۋ ماقساتىندا مەكتەپتەردە جٷيەلٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ, ونىڭ قورىتىندىسى (بٸلٸم ساپاسىنىڭ مونيتورينگٸ) قربعم باقىلاۋىندا بولادى.
ال تٶمەن بالل الىپ مەكتەپكە قابىلدانباعان وقۋشىلداردىڭ اتا-انالارىنان پارا تۋرالى جاعىمسىز سٶزدەر شىعادى دەپ ويلايمىز. ٶيتكەنٸ قابٸلەتٸ تٶمەن وقۋشىلار مامانداندىرىلعان مەكتەپتەردٸڭ ارنايى باعدارلاماسىن مەڭگەرە المايدى.
وقۋشىلاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرٸنە, ەلەۋمەتتٸك جەنە وتباسىنىڭ مٷلٸكتٸك جاعدايىنا قاراماستان بارلىق وقۋشىلار مەن جاستاردىڭ دارىندىلىعىن, قابٸلەتٸن, بولاشاعىن دامىتۋ ٷشٸن جاعداي جاسالۋدا.
– اسلان بەكەنۇلى, ەندٸ ەڭگٸمەنٸ جوعارعى وقۋ ورىندارىنا بۇرساق. قازٸر بٸرقاتار جەتەكشٸ وقۋ ورىندارى اۆتونوم ۋنيۆەرسيتەت دەگەن اتاققا يە بولىپ جاتىر. وقۋ ورىنداردىڭ دەربەستٸگٸ مامان دايىنداۋعا قانشالىقتى سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ ويلايسىز?
– اۆتونومييا بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ قۇرالى رەتٸندە ۋنيۆەرسيتەتتەرگە شەشٸم قابىلداۋدىڭ شاپشاڭدىعى مەن يكەمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, عالامدىق ٷردٸستەر مەن قاجەتتٸلٸكتەردٸڭ ٶزگەرۋٸنە سەيكەس قايتا قۇرىلۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جوو-نىڭ اۆتونوميياعا كٶشۋٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ساتىسى – بازالىق. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تيٸمدٸ جۇمىس اتقارۋىن ارتتىرۋدا كورپوراتيۆتٸ باسقارۋعا كٶشۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. كورپوراتيۆتٸ باسقارۋ قاۋىمداستىقتاردىڭ, مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ, ستۋدەنتتٸك قاۋىمنىڭ جوو قىزمەتٸنە تارتىلۋىن كٷشەيتە تٷسۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. باسقارۋدىڭ وسى جٷيەسٸ باقىلاۋ كەڭەستەرٸن قۇرۋ ارقىلى ەنگٸزٸلەدٸ.
جوعارى وقۋ ورىندارىندا قۇرىلعان باقىلاۋ كەڭەستەرٸ نورماتيۆتٸك قۇجاتتارعا سەيكەس جوسپارلى جۇمىس اتقارىپ كەلەدٸ. كەڭەس مٷشەلەرٸ ەكونوميكا سالاسى ٷشٸن ساپالى كادرلار دايىنداۋعا مٷددەلٸ ٸرٸ كەسٸپورىن باسشىلارى, بيزنەس-قاۋىمداستىق پەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ بولىپ كەلەدٸ.
ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتٸن باسقارۋعا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ, بيزنەس-قۇرىلىمداردىڭ جەنە تٷرلٸ سالالاردى باي تەجٸريبەگە يە قوعام ٶكٸلدەرٸن تارتۋ ولاردىڭ كەسٸبي تەجٸريبەسٸن ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتٸنە بەلسەندٸ ترانسفورماتسييالاۋعا ىقپال ەتە باستادى.
اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ماقساتى بٸلٸم, عىلىم جەنە يننوۆاتسييالار سالاسىندا جوو مەن بيزنەستٸڭ ٶزارا ەرەكەتتەستٸك ەلەۋەتٸن بارىنشا اشىپ كٶرسەتۋ, مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸڭ جاڭا نىساندارىن ەندٸرۋ بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندىق جوو-نىڭ اكادەمييالىق اۆتونوميياعا كٶشۋ تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ – ونلاين تەحنولوگييالاردىڭ دامۋى.
بٸلٸم بەرۋ پەندەرٸنە ونلاين-تٸركەۋ اكادەمييالىق اۆتونومييانىڭ كەڭەيۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋعىزادى. ستۋدەنتتەردٸڭ ٶزدەرٸنە وقىتىلاتىن پەندەردٸ تاڭداۋىنا مٷمكٸندٸك بەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى, ٶز كەزەگٸندە, تەرتٸپكە جەنە ماماندىقتارعا دەگەن سۇرانىستى سارالايدى. ۋنيۆەرسيتەت كٶبٸرەك قىزمەت كٶرسەتۋگە جەنە ستۋدەنتتەر تاراپىنان سول يا باسقا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ كونتەنتٸنە قاتىستى سۇرانىستى ەسكەرۋگە نازار اۋدارادى, وسىنىڭ نەتيجەسٸ – وقىتۋ باعدارلاماسى ساپالى داميدى. ستۋدەنتتەر تاراپىنان سۇرانىسقا يە جەنە ەڭبەك نارىعى مەن مەملەكەتتٸك تاپسىرىس نەگٸزٸندە ۋنيۆەرسيتەتكە جاڭا پەندەردٸ جەنە بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىن اشۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى.
بٷگٸنگٸ كٷنٸ بۇل باعىتتا مينيسترلٸك تاراپىنان ماقساتتى جۇمىستار اتقارىلۋدا. اتاپ ايتساق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸ مەن دٷنيەجٷزٸلٸك بانك اراسىنداعى كەلٸسٸمگە سەيكەس «تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ» جوباسى جٷزەگە اسىرىلۋدا. جالپى بۇل جوبانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 2008-2015 جىلدارعا 9 512 ملن. تەڭگە كٶلەمٸندە قاراجات قاراستىرىلعان. بۇل جوبانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – قازاقستاننىڭ عىلىمي بازاسىن نىعايتۋ, عىلىمنىڭ نارىقپەن بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا اتالعان باعىتتا 65 جوبا جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. 26 جوبا بويىنشا كەلٸسٸم-شارتتارعا قول قويىلدى, 18 جوبا نارىققا شىعىپ, 3 ليتسەنزييالىق كەلٸسٸم تٸركەلٸپ وتىر.
[caption id="attachment_11387" align="alignright" width="467"]
– سوڭعى ۋاقىتتارى قازاقستان عالىمدارى بەدەلدٸ حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالدارعا كٶپتەپ ماقالا جارييالاپ جاتقانىن بٸلەمٸز. بۇل عىلىمنىڭ وڭ باعىتتا دامىپ جاتقانىن ايعاقتايتىن قۇبىلىس. بٸراق ەلٸمٸزدە عىلىمدى كوممەرتسييالاندىرۋ ٸسٸ اقساپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸڭ اراسىن قالاي جاقىنداتۋعا بولادى?
– عىلىم سالاسى دامۋىنىڭ ماڭىزدى ستراتەگييالىق باعىتى – عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاندىرۋ.
جوعارىدا ايتقانىمداي, دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ قولداۋىمەن «تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ» جوباسى ٸسكە اسىرىلۋدا. اتالعان جوبانىڭ شەڭبەرٸندە 2014 جىلى 33 جوبا قارجىلاندىرىلدى. ونىڭ ٸشٸنەن 6 جوبا ٶندٸرٸسكە ەنگٸزٸلدٸ.
سونىمەن قاتار, «عىلىمي جەنە (نەمەسە) عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتٸڭ نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاندىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە. زاڭ جوباسى عىلىمي زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەلەرٸن ارتتىرۋعا جەنە ولاردى ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە باعىتتالعان.
بۇدان باسقا, ۇلت جوسپارى – «100 ناقتى قادام» شەڭبەرٸندە 63,64 قادام عىلىم سالاسىنا باعىتتالعان.
63 قادام بويىنشا «Astana Business Campus» جەنە «يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸ» ەكٸ يننوۆاتسييالىق كلاستەر قۇرۋ كٶزدەلگەن. بۇل عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸڭ اراسىن جاقىنداتۋعا جەنە عىلىمي زەرتتەۋلەرگە بيزنەس تارتۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ.
64 قادام بويىنشا جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن زاڭ جوباسى بويىنشا جۇمىستار بەلگٸلەنگەن. زاڭ جوباسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸنٸڭ مەجٸلٸسٸنە تامىز ايىندا ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
عىلىم مەن ٶندٸرٸس ٶزارا جٸتٸ قارىم-قاتىناستا بولمايىنشا, ەل ەكونوميكاسى ٶركەندەمەيدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ العا قويعان ناقتى ساياساتىنىڭ بٸرٸ – عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸ ۇشتاستىرۋ. بۇل سالادا تالاي جوبالار قولعا الىنىپ, ەر تٷرلٸ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر قۇزٸرەتٸ بويىنشا جٷزەگە اسىرىلۋدا.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان ت. ٶسكەنباي
