گەرمانييانىڭ فەدەرالدىق كانتسلەرٸمەن كەزدەسۋٸندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۋكراينا تٶڭٸرەگٸندەگٸ جاعدايدى رەتتەۋگە بايلانىستى مەلٸمدەمە جاسادى.
Dalanews.kz ساياسي ساراپشىلاردىڭ وسى باعىتتاعى پٸكٸرٸنە شولۋ جاسادى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ توقاەۆ قانداي مەلٸمدەمە جاسادى?
"ەسكەري تۇرعىدا رەسەيدٸڭ جەڭٸلمەيتٸنٸ انىق. سوعىس بۇدان ەرٸ ٶرشي بەرسە, بارشا ادامزاتقا, ەڭ الدىمەن, رەسەي-ۋكراينا قاقتىعىسىنا تٸكەلەي قاتىسى بار مەملەكەتتەرگە سالدارى ٶتە اۋىر تيەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, ىستانبۇل كەلٸسٸمٸن بەكٸتۋدەن باس تارتىپ, تاتۋلاسۋعا قول جەتكٸزەتٸن وڭتايلى مٷمكٸندٸكتٸ ۋىستان شىعارىپ الدى. دەگەنمەن بەيبٸتشٸلٸك ورناتۋعا ەلٸ دە مٷمكٸندٸك بار. تٷرلٸ مەملەكەتتەردٸڭ بارلىق بەيبٸت باستامالارىن مۇقييات قاراپ, ەسكەري ٸس-قيمىلداردى توقتاتۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە كەلۋ كەرەك. سودان كەيٸن تەرريتورييالىق مەسەلەلەردٸ تالقىلاعان جٶن. بٸزدٸڭشە, قىتاي مەن برازيلييانىڭ بەيبٸتشٸلٸك جوسپارى قولداۋعا تۇرارلىق. مەملەكەتتەر باسشىلارى كەلەدٸ, كەتەدٸ. ال حالىق, ەسٸرەسە كٶرشٸلەس حالىقتار بەيبٸت ەرٸ بٸر-بٸرٸمەن تٷسٸنٸسٸپ ٶمٸر سٷرۋٸ كەرەك. قازاقستاننىڭ رەسەيمەن دٷنيە جٷزٸ بويىنشا قۇرلىقتاعى ەڭ ۇزىن شەگەندەلگەن شەكاراسى بار. بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك پەن وداقتاستىق اياسىندا دامىپ كەلەدٸ. قازاقستاندىقتار ۋكراين حالقى مەن ونىڭ تٶل مەدەنيەتٸنە شىنايى قۇرمەتپەن قارايدى. قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىندا ەشقانداي كەلٸسپەۋشٸلٸك بولعان ەمەس. كيەۆتە ەلشٸلٸگٸمٸز ەلٸ دە جۇمىس ٸستەپ جاتىر", – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
اقوردا
رەسەي پرەزيدەنتٸ پۋتين قانداي جارلىققا قول قويدى?
رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين رەسەي ارميياسىنىڭ سانىن 180 مىڭ ادامعا كٶبەيتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويعانى بەلگٸلٸ بولدى. قۇجات 2024 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنان باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ. وسىلايشا جارلىققا سەيكەس رەسەي ارميياسىنىڭ شتات سانى 2 ميلليون 389 مىڭ ادامعا دەيٸن ارتادى, ونىڭ ٸشٸندە 1 ميلليون 500 مىڭ ەسكەري قىزمەتشٸ بار.
گابرييل گريگوروۆ / رەسەي فەدەراتسيياسى پرەزيدەنتٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
سوڭعى رەت مۇنداي شەشٸم 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قابىلداندى, ول كەزدە شتات سانى 2 ملن 209 مىڭنان اسا ادام, ونىڭ ٸشٸندە 1 ملن 320 مىڭ ەسكەري قىزمەتشٸ دەپ بەكٸتٸلدٸ. ال مۇنىڭ الدىندا رەسەي ەسكەرٸ سانى 2022 جىلعى تامىزدا 140 مىڭ ادامعا كٶبەيدٸ.
Global FirePower پورتالىنىڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا قازٸرگٸ ۋاقىتتا رەسەي ارميياسى ەسكەري قىزمەتكەرلەر سانى بويىنشا ەلەمدە بەسٸنشٸ ورىندا - 1 320 000 ادام. پۋتيننٸڭ جارلىعى كٷشٸنە ەنگەننەن كەيٸن ول ٷندٸستان مەن اقش ەسكەري كٷشتەرٸن باسىپ وزىپ, ەكٸنشٸ ورىنعا تۇراقتايدى. بٸرٸنشٸ قاتاردا 2 035 000 ساربازى بار ەسكەرمەن قىتاي تۇر.
رەيتينگتٸڭ العاشقى وندىعىندا سولتٷستٸك كورەيا, ۋكراينا, پەكٸستان, يران, وڭتٷستٸك كورەيا جەنە ۆەتنام بار.
ساياسي ساراپشىلار پٸكٸرٸ قانداي?
ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆ Dalanews.kz-كە وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
"كەشە گەرمانييا كانتسلەرٸمەن كەزدەسۋ كەزٸندە مەملەكەت باسشىسى ۋكرايناداعى جاعدايعا قاتىستى پٸكٸرٸن بٸلدٸرگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تٷرلٸ مەملەكەتتەردٸڭ بەيبٸت باستامالارىن مۇقييات قاراپ, ەسكەري ٸس-قيمىلدى توقتاتۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە كەلۋ كەرەك. ودان كەيٸن تەرريتورييالىق مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋعا بولادى دەگەن سٶز. قازٸر ەكٸ جاقتىڭ دا حالقى زارداپ شەگٸپ جاتىر. سوندىقتان وسى تۇرعىدان العان كەزدە قىتاي نەمەسە برازيلييانىڭ بەيبٸتشٸلٸك جوسپارىن قولداۋ قاجەت ەكەنٸن ايتىپ وتىر. كەز كەلگەن جانجالدىڭ ەكٸ مەملەكەت ٷشٸن ەمەس, جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸككە, ەكونوميكاعا ەسەر ەتەتٸنٸن, كەلەتٸن سالدارىن الدىن الۋ ٷشٸن ۇسىنىلىپ وتىرعان باستاما. ياعني ديپلوماتييالىق كٷش-جٸگەر ارقىلى كەلٸسسٶزگە كەلۋ.
ەكٸنشٸ مەسەلە رەسەيدٸڭ ەسكەري كٷشٸ تۋرالى. رەسەي يادرولىق قارۋدىڭ ٷلكەن ارسەنالىنا يە. ەلەمدٸك قاقتىعىستاردا دا تٷرلٸ ۇزاققا سوزىلعان ٸس-قيمىلداردى جٷرگٸزگەن مەملەكەتتەردٸڭ بٸرٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسەيدٸڭ ەۋرازييا كونتينەنتٸندەگٸ گەوساياسي ىقپالى مەن ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ ەسكەري دەرجاۆالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە انىقتاپ كٶرسەتكەن ويى. ٶيتكەنٸ قانشا دەگەنمەن دە بۇل ناقتى دەرەكتەرگە سٷيەنٸپ ايتىلاتىن وي. سوندىقتان ەشقانداي استارلى وي, قولداۋ نەمەسە قولداماۋ مەسەلەسٸن قاراماعان جٶن. مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق داۋلاردا اگرەسسييا, كٷش قولدانۋ ەمەس, ديپلوماتييالىق جول ارقىلى شەشۋدٸ قولدايتىن ٶز ۇستانىمىن كٶرسەتٸپ وتىر", - دەدٸ ساراپشى.
بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعاليدٸڭ پايىمداۋىنشا, كەلٸسسٶزدە شولتس توقاەۆتان ۋكراينا سوعىسىنا قاتىستى پوزيتسيياسىن سۇراۋى - تٷسٸنٸكتٸ جايت.
"گەرمانييا ۋكرايناعا ەڭ كٶپ قارجىلاي ەكونوميكالىق, ساياسي جەنە ەسكەري كٶمەك بەرگەن ەلدٸڭ بٸرٸ. ميلليونعا جۋىق ۋكراين بوسقىنىن قابىلداعان مەملەكەت. سوعان بايلانىستى گەرمانييا باسشىسى بارعان ەلٸندە بۇل تاقىرىپتى قوزعايدى. كانتسلەردەن تٸلشٸلەر دە وسى تاقىرىپتى جيٸ سۇرايدى", - دەدٸ ساراپشى جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا.
ونىڭ سٶزٸنشە, توقاەۆ ۋكراينا مەن رەسەي سوعىسىنا قاتىستى بۇرىنعى پوزيتسيياسىن ايتتى.
"سوعىستا قاراپايىم حالىقتىڭ زارداپ شەگٸپ جاتقانىن ايتا كەلە, كەلٸسسٶز ارقىلى شەشۋ كەرەكتٸگٸن مەلٸمدەدٸ. قازاقستان مەن رەسەي, قازاقستان مەن ۋكراينا اراسىندا بايلانىستىڭ جاقسى ەكەنٸن جەتكٸزٸپ, قانداي دا بٸر ناقتى پوزيتسييانى تاڭدامايتىنىن مەڭزەدٸ. ەكٸ ەلدٸڭ دە بٸز ٷشٸن ماڭىزدى
سەرٸكتەس ەكەندٸگٸن ايتتى.
«ەسكەري تۇرعىدا رەسەيدٸڭ جەڭٸلمەيتٸنٸ انىق» دەگەن پٸكٸر ايتىلدى. بۇل قانشالىقتى راس? بۇل ەكٸ جاقتىڭ قازٸرگٸ كٷيدەگٸ دەموگرافيياسىن, ەسكەري ٶندٸرٸس كەشەنٸن, سەرٸكتەستەردٸڭ كٶمەك بەرۋٸن, ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن سالىستىرىپ ايتىلعان دٷنيە بولسا كەرەك. ٶكٸنٸشكە وراي رەسەي ەسكەرٸ قازٸر دونباسستا العا جىلجۋدا. ۋكراينا ەسكەرٸنٸڭ كۋرسك وبلىسىنا كٸرۋٸ رەسەيدٸڭ دونباسستان ەسكەرٸنٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن ەكەتۋگە ۇلاسپادى. قازٸرگٸ سەتتە مايدان دالاسىنداعى جاعداي پوزيتسييالىق نەگٸزگە كٶشۋدە جەنە «الداعى سەتتە ۋكرايناعا ەسكەري كٶمەك قانشالىقتى بەرٸلەدٸ» دەگەن سۇراق بويىنشا ناقتى جاۋاپ جوق. اقش-تا «پرەزيدەنت حارريس نەمەسە ترامپ بولا ما» دەگەننەن دە ٶزەكتٸ, «كونگرەسس كەزەكتٸ قارجىنى بٶلە مە, جوق پا» دەگەن سۇراق بار. سوندىقتان ەسكەري تۇرعىدان ۋكراينانى قولداۋ جاعى باتىس تاراپىنان ناقتى بولماي, تۇماندى كٷيگە تاعى تٷسۋدە. ال يران مەن كورەيا رەسەيگە ٷزدٸكسٸز درون, زىمىران جەنە سنارياد بەرۋدە. ەرينە, مۇنداي سەتتە رەسەيدٸ ەسكەري تۇرعىدان جەڭۋ جايلى ايتۋ قيىن. ٶكٸنٸشتٸ-اق..." - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
اسحات قاسەنعالي سوعىس بٸرتٸندەپ ۋشىعىپ جاتقانىن دا ايتىپ قالدى.
"ۋكراينا كۋرسككە كٸرٸپ, رەسەي ساراپشىلارى «ۇقشۇ قايدا» دەپ زارلاپ ەتتٸ. ەندٸ كيەۆ رەسەي اۋماعىن باتىس زىمىراندارىمەن اتقىلاۋعا رۇقسات السا, مەسكەۋدٸڭ قارىمتا جاۋابى يادرولىق سىناققا ۇلاسۋى مٷمكٸن دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلۋدا. ەلبەتتە, ونداي سەتتە بۇل ەكٸ ەلدٸڭ سوعىسىنان اۋىتقىپ, ەلەمدٸك قاقتىعىسقا قاراي جىلجي تٷسەرٸ انىق. الىپتار اراسىنداعى قاقتىعىستا ٶزگەلەر كٶپ زييان شەگەدٸ. ەكونوميكالىق, ساياسي تۇرعىدان.
قازاقستان تاراپى بۇل سوعىستى كەلٸسٸممەن اياقتاۋ كەرەكتٸگٸن سوعىس باستالعان كٷننەن بەرٸ ايتۋدا. ال كەلٸسسٶز بۇۇ جارعىسىنا ساي بولۋى تيٸس, ياعني مەملەكەتتەردٸڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا كەپٸلدٸك بەرۋ ارقىلى بەكەمدەلۋٸ شارت. بٸزگە سول ەكٸ ەل اراسىنداعى قاقتىعىستا بەيتاراپتىقتى ساقتاپ قالۋ ماڭىزدى", - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
