شىنى كەرەك دٸنمۇحاممەدپەن سۇحباتتاسۋدىڭ سەتٸن ۇزاق كٷتتٸك. دارىندى جاستىڭ ۋاقىتى تىعىز. ٷنەمٸ تٷرلٸ بايقاۋلاردى باق سىنايتىندىقتان اسىقتىرمادىق. اقىرى, بۇل سەت تە كەلٸپ جەتتٸ.
الماتى قالاسىنداعى مەكتەپتەردٸڭ بٸرٸندەگٸ وقۋشى دٸنمۇحاممەد مايلىباي ەلەمگە ەيگٸلٸ عارىش اگەنتتٸگٸ NASA-نىڭ جازعى مەكتەبٸندە وقىپ, بٸلٸم العان جالعىز قازاقتىڭ بالاسى.
تەۋكەلگە بەل بۋىپ, الدىنا قويعان ماقساتىنا جەتكەن جاس دارىننىڭ وقيعاسىن ٶز اۋزىنان ەستٸسەك.
استرونوميياعا دەگەن ماحاببات
مەن الماتى قالاسىنداعى مەكتەپتەردٸڭ بٸرٸندە وقيمىن. ساباقتان بوس ۋاقىتىمدى سپورتپەن, كومپيۋتەر الدىندا ەر تٷرلٸ باعدارلامالارمەن شۇعىلدانۋدى ەدەتكە اينالدىرعام.
بٸراق سوڭعى بٸرنەشە جىلدا استرونومييا مەنٸڭ ٶمٸرٸمدە ەرەكشە ورىن الىپ كەلەدٸ. بٸر جاعىنان, استرونومييامەن اينالىسۋ ٶتە قىزىقتى. اسپانداعى مىڭداعان جۇلدىزداردى باقىلاعان كەزدە ەرەكشە ەسەر الامىن.
ەكٸنشٸ جاعىنان, استرونومييا - ەڭ ماڭىزدى فيلوسوفييالىق سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ ٷشٸن فيزيكا, حيمييا, بيولوگييا, كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋ جەنە تٸپتٸ تاريحتى بٸرٸكتٸرۋگە ارنالعان ٷلكەن عىلىم دەپ ويلايمىن.
«ٶمٸر قايدان پايدا بولدى?», «بٸزدٸ قورشاعان ەلەم قالاي پايدا بولدى? « «بٸز عالامدا جالعىزبىز با?» دەگەن ساۋالدار مەنٸ قاتتى قىزىقتىرادى. سونىمەن قاتار, استرونومييانى ٸس جٷزٸندە قولدانۋ بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸز ٷشٸن ٷلكەن ماڭىزعا يە.
دەل وسى عىلىمنىڭ ارقاسىندا مىڭداعان سپۋتنيكتەر جەر وربيتالارىندا ۇشىپ, عالامتورعا قوسىلۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ بٸز ٷشٸن ەرتەگٸ ەمەس پە? دەگەن ويعا قالاسىڭ. سوندىقتان مەن تاڭعاجايىپ قۇبىلىسى بار, جۇمباق ەلەمٸ بار استرونوميياعا قىزىعۋشىلىعىم ەرەكشە اۋدى.
اقيقاتقا اينالعان ارمان
ٶتكەن جىلى مەن دوسىمنان NASA United Space School, اتتى جازعى مەكتەپ باعدارلاماسى تۋرالى ەستٸدٸم. NASA- استرونومييا مەن كوسموناۆتيكانىڭ دامۋىنا باعا جەتپەس ٷلەس قوساتىن ەڭ ٸرٸ عارىش اگەنتتٸگٸ. وسى جىلدىڭ باسىندا مەن وسى باعدارلاماعا قاتىسۋعا ٶتٸنٸش بەردٸم.
رەزيۋمەگە قوسا شاعىن موتيۆاتسييالىق حات پەن, رەسپۋبليكالىق جەنە قازان, يركۋتسك, پۋششينو جەنە ماگەلانگتا (يندونەزييا) قالالارىندا ٶتكەن حالىقارالىق استرونومييالىق وليمپيادالاردا جەڭٸسكە جەتكەن ماقتاۋ قاعازدارىممەن ديپلومداردى, سەرتيفيكاتتاردىڭ كٶشٸرمەلەرٸن قوسا جٸبەردٸم. بٸراز ۋاقىت ٶتكەن سوڭ عارىش اگەنتٸگٸنەن جاۋاپ كەلٸپ, سۇحباتتاساتىنىن جەتكٸزدٸ.
مەنٸڭ ٶمٸرٸمدەگٸ العاشقى ماڭىزدى سۇحبات Skype ارقىلى, عارىشكەرمەن جەنە NASA ٶكٸلدەرٸمەن اعىلشىن تٸلٸندە ٶتتٸ. قاتتى قوبالجىعاننان با, سۇحباتتىڭ قالاي تەز ٶتكەنٸن دە بايقاماي قالدىم. ەكٸ اپتا ۇيقىسىز تٷندەرمەن, كٷلكٸسٸز كٷندەر بولدى مەن ٷشٸن.
بٸراق بالا كەزدەگٸ ارمانىم ورىندالىپ, سٷيٸنشٸ حابار دا كەلٸپ جەتتٸ. مەنٸ NASA-داعى جازعى مەكتەپكە قابىلدادى دەگەن قۋانىشتى جاڭالىق مۇحيت اسىپ كەلٸپ جەتكەندە ٶز-ٶزٸمە سەنە المادىم.
ماعان جازعى مەكتەپكە الدىن-الا دايىندىق رەتٸندە جٸبەرٸلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداپ, مەكتەپتٸڭ قالعان پەندەرٸمەن قاتار شەشتٸم.
بٸراق وتباسىمداعى قارجىلىق جاعداي, قۋانىشىمدى سۋ سەپكەندەي باستى. كٶپتەگەن بەلدٸ كەسٸپورىندارعا بارىپ كٶمەك سۇراۋعا تۋرا كەلدٸ. نەتيجە بولمادى. مەن "قازاق گەوگرافييالىق قوعامى" ۇيىمىنا حات جازىپ, الدىعا قويعان ماقساتىمدى جەتكٸزدٸم.
كەلەسٸ كٷنٸ مەنٸ كەڭسەگە شاقىرىپ, كٶمەكتەسەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. بارلىق ۇيىمداستىرۋشىلىق مەسەلەلەر تەز شەشٸلٸپ, NASA-دا وقىتۋ مەن ٷشٸن ارمان ەمەس, اقيقاتقا اينالدى.
تالاپتىعا نۇر جاۋار
جازعى دەمالىستا, دەلٸرەك ايتسام شٸلدە ايىندا اقش-قا جول جٷردٸم. 19 ساعات ۇشاقپەن اسپاندا قالىقتاپ, حيۋستون, تەحاس شتاتىنا تابان تٸرەدٸم. بٸردەن اينالام ٶزگەرٸپ سالا بەردٸ. بٸرٸنشٸ كٷننەن باستاپ بەرٸمەن اعىلشىن تٸلٸندە سٶيلەسۋ مەن ٷشٸن ەرەكشە بولدى.
بيىل United Space School مەكتەبٸنە 23 ەلدەن 48 ادام قاتىستى, ەر ەلدەن 3 ادامعا دەيٸن. قازاقستاننىڭ اتىنان جالعىز ٶزٸم.
بٸرٸنشٸ اپتا نەگٸزٸنەن ەرتٷرلٸ ينجەنەرلەرمەن جەنە استرونومييامەن كەسٸبي اينالىساتىن مامانداردىڭ دەرٸستەرٸن تىڭداۋمەن كەزدەسۋلەردەن تۇردى.
حالىقارالىق عارىش ستانتسيياسىندا بولعان امەريكاندىق استروناۆت دجەففري ۋيليامسپەن تٸكەلەي راديوبايلانىسۇا شىققان كەزدە ٶتە ەرەكشە سەزٸمدە بولدىم. حعس-مەن ەكٸ جاقتى راديوبايلانىسقا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ ٶمٸردە بٸر رەت بولاتىن تاريحي وقيعا دەپ ەسەپتەيمٸن.
ٶكٸنٸشكە وراي, بٸز 8 مينۋت عانا تٸلدەسە الدىق. سول اپتادا بٸز NASA-نىڭ تاعى ەكٸ عارىشكەرٸمەن, حعس-نا تٶرت رەت ۇشقان لەروي چياومەن جەنە حعس-قا ەكٸ رەت ۇشقان نيكول ستوتتپەن كەزدەستٸك. ولار ٶزدەرٸنٸڭ عارىشقا ساپارىن, سونداعى ماقساتى مەن مٸندەتٸ تۋرالى ايتتى.
اشىق كەڭٸستٸكتٸ قالاي سەزٸنگەندەرٸ تۋرالى جەتكٸزدٸ بٸزگە. دەرٸس وقىعان باسقا ادامدار بٸزگە حعس-نىڭ قۇرىلىمى تۋرالى, ەرتٷرلٸ جٷيەلەردٸڭ جۇمىسى تۋرالى, عارىشكەرلەرگە ميكروگراۆيتاتسييا مەن كٷن رادياتسيياسىنىڭ ەسەرٸ تۋرالى ايتىپ بەردٸ. مۇنىڭ بەرٸ قىزىقتى ەرٸ پايدالى بولدى.
باعدارلاما بارىسىندا بٸز ۋنيۆەرسيتەتتە ٶتكٸزٸلگەن ٶتە بەلسەندٸ زەرتتەۋلەردەن باسقا, بٸز NASA-نىڭ دجونسون عارىش ورتالىعىنا, ۇلتتىق عارىشتىق بيومەديتسينالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا, حيۋستوننىڭ جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مۇراجايىنا باردىق.
سوڭعى كٷنٸ سالتاناتتى جابىلۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ. بەلگٸلٸ عارىشكەر لۋكا پارميتانو بٸزگە بٸلٸمٸمٸزدٸ جەتٸلدٸرگەنٸمٸز ٷشٸن سەرتيفيكات تابىس ەتتٸ. اتالعان شارادا از كەم سۇحباتتاسىپ, بەس تٸلدە ەركٸن سٶيلەي الاتىنى تاڭ قالدىردى.
ٸزدەگەن جەتەر مۇراتقا
قازٸر مەن الماتى قالاسىندامىن. ەدەتتەگٸدەي مەكتەپكە بارىپ, قۇرداستارىممەن ارالاسىپ, NASA-دا ٶتكەن جارقىن سەتتەرٸممەن بٶلٸسٸپ تۇرامىن. سونىمەن قاتار قازاق گەوگرافييالىق قوعامىنىڭ ەرٸكتٸسٸ اتاندىم. ساباقتان قولىم بٸر سەت بوساعاندا مەتٸندەردٸ اعىلشىن جەنە قازاق تٸلدەرٸنە اۋدارۋعا كٶمەكتەسەمٸن نەمەسە ۋاقىت بەرٸلگەن كەزدە جوبالارعا قاتىسامىن.
NASA-نىڭ جازعى مەكتەبٸندە وقۋ مەنٸڭ ٶمٸرگە دەگەن كٶزقاراسىمدى ٶزگەرتتٸ.
باعا جەتپەس تەجٸريبە جينادىم مول ٸلٸمگە قول جەتكٸزدٸم.
ەندٸ بولاشاعىمدى اەروكوسموستىق ينجەنەرلٸك ماماندىعىمەن بايلانىستىرعىم كەلەدٸ.
مەن تٸپتٸ شىمبۇلاقتاعى تامىز جۇلدىزىن مىڭعا جۋىق ادام تاماشالاعان تٷندە عارىش پەن جۇلدىزدار تۋرالى اشىق دەرٸس وقىدىم.
ەزٸرلەگەن, قۋانىش راحمەتوللاۇلى
فوتو: esquire.kz سايتىنان الىندى.
