قازاقستان سوڭعى جىلدارى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن تسيفرلىق تەحنولوگييالارمەن قامتۋ ٸسٸن شىنداپ قولعا الدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ بيىلعى «ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا جول قۇرىلىسى, ونىڭ ساپاسى مەسەلەسٸن قوزعاي وتىرىپ, بۇل سالاعا دا تسيفرلىق دامۋ تۇرعىسىنان تىڭ سەرپٸن كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل رەتتە تٷركٸستان وبلىسىندا دا جولدار بويىن, ەلدٸ مەكەندەر اراسىن, اۋىلداردى ينتەرنەتپەن قامتۋدى كٶزدەگەن تسيفرلاندىرۋ ٷدەرٸسٸ ٶزگە ٶڭٸرلەردەن كەش قالىپ جاتقان جوق.
بارلىق جولعا قاتىستى اقپارات بولۋى كەرەك
بيىلعى جولداۋدا «ەرينە, مۇندا ساننان گٶرٸ ساپا ماڭىزدىراق. سول ٷشٸن يننوۆاتسييالىق زاماناۋي ەدٸس-تەسٸلدەردٸ كەڭٸنەن قولدانعان ابزال. بۇل جۇمىسقا قوعامدىق باقىلاۋدى كٷشەيتۋ ٷشٸن بٸرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورمانى ٸسكە قوسقان جٶن. وندا بارلىق جولدى, سونىڭ ٸشٸندە, قالا اۋماعىنداعى جولداردى سالۋعا جەنە جٶندەۋگە قاتىستى اقپارات بولۋى كەرەك.
قازاقستان تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرٸن ەسەلەي تٷسۋگە تيٸس. «ەلەكتروندى ٷكٸمەت» پلاتفورماسىنا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن بارىنشا ەنگٸزۋ قاجەت. قازاقستان جاساندى ينتەللەكتٸنٸ كەڭٸنەن قولداناتىن جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى دامىتىپ جاتقان ەلگە اينالۋعا تيٸس. بۇل – ٷكٸمەتتٸڭ باستى مٸندەتٸنٸڭ بٸرٸ. پارلامەنت دەپۋتاتتارىن وسى جۇمىسقا اتسالىسۋعا شاقىرامىن», دەگەن پرەزيدەنت كەلەسٸ جىلى استانادا جاساندى ينتەللەكت ۇلتتىق ورتالىعىن ٸسكە قوسۋ كەرەكتٸگٸن دە ايتا كەتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى بۇل ورتالىق وقۋشىلار, ستۋدەنتتەر, عالىمدار جەنە كەسٸپكەرلەر ٷشٸن ەردايىم اشىق بولاتىنىن دا جەتكٸزدٸ.
تٷركٸستاندىقتار ساپالى ينتەرنەتپەن قامتىلىپ جاتىر
تسيفرلاندىرۋ ٷدەرٸسٸ ەلٸمٸزدەگٸ ٷلكەن ەكونوميكالىق ەلەۋەتكە يە, حالىق تىعىز ورنالاسقان تٷركٸستان وبلىسىندا دا جاقسى جولعا قويىلىپ كەلە جاتىر.
مەسەلەن بيىل شەكارا بويىنداعى جولدار مەن سول ماڭدا ورنالاسقان اۋىلدار جوعارى جىلدامدىققا يە ينتەرنەتكە قوسىلدى.
وسىعان وراي ٶتكەن ايدا ايماق تۇرعىندارىن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ مەسەلەلەرٸ قوزعالعان جيىن ٶتتٸ.
وسى باعىت بويىنشا «قازاقتەلەكوم» اق-نىڭ سەرٸكتەسٸ «OK Telecom» جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸ مەن تٷركٸستان وبلىسى تسيفرلاندىرۋ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتۋ جەنە ارحيۆتەر باسقارماسى ٶكٸلدەرٸ وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە بٸراز كەلٸسٸمگە كەلدٸ.
تاراپتاردىڭ كەلٸسٸمدەرٸ نەگٸزٸندە قازٸرگٸ تاڭدا سارىاعاش اۋدانى اۋماعىنداعى دوستىق-2 شەكارا ايماعىنا كٸرەتٸن ەلدٸمەكەندەر جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتكٸزدٸ.
بۇدان بٶلەك, دەربٸسەك, بوستاندىق, ىنتىماق جەنە ەڭكەس سىندى اۋىلداردىڭ حالقىن ٷي جاعدايىنداعى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ جاتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا تٷركٸستاندىق اۋىلدار تۇرعىندارىن ونلاين فورماتتا وقۋعا, جۇمىس ٸستەۋگە جەنە زاماناۋي تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ بارلىق مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانۋعا بارىنشا جول اشىلىپ وتىر.
ايماقتاعى اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردٸ ساپالى ينتەرنەتپەن قامتۋعا باعىتتالعان جول كارتاسى اياسىندا سارىاعاش اۋدانى اۋماعىندا «Kcell»-دٸڭ – 5 جەنە «Beەline» ۇيالى بايلانىس وپەراتورىنىڭ 16 بازالىق ستانتسيياسىن ورناتۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ جاتىر. دەگەنمەن ەل اراسىنداعى راديوفوبييا مەسەلەسٸن جوققا شىعارا امايمىز. سونىڭ سالدارىنان بازالىق ستانتسييانى ورناتۋعا تۇرعىندار راديوفوبييانى العا تارتىپ, ەلدٸ مەكەندەردٸ تولىققاندى جوسپارلى موبيلدٸ ينتەرنەتپەن قامتۋ ٸسٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. سوندىقتان ايماق تۇرعىندارىن زاماناۋي جەتٸستٸككە, ەلەمدٸك تەندەنتسيياعا نەگٸزدەلگەن تسيفرلىق دامۋعا بارىنشا تٷسٸنٸستٸكپەن قاراۋعا شاقىرامىز!
بٷگٸنگە دەيٸن سارىاعاش اۋدانىندا «OK Telecom» بايلانىس جەلٸسٸنە ىنتىماق اۋىلىنان – 155, بوستاندىقتان – 85, دوستىق-1 جەنە دوستىق-2 – 130 ابونەنت, ەڭكەس اۋلىنان – 120, ال دەربٸسەك ەلدٸ مەكەنٸنەن 35 ابونەنت قوسىلىپ قويدى.
جاڭا تەحنولوگييالار مەن IT شەشٸمدەر
وسى رەتتە وتاندىق جول سالاسىنداعى تسيفرلىق دامۋ اياسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ٶزگە دە ٶڭٸرلەرٸندە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا دا توقتالا كەتسەك.
مەسەلەن اتىراۋ قالاسىندا «يننوۆاتسييالار جەنە كادرلار: باتىس قازاقستاننىڭ جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى» تاقىرىبىنا ارنالعان ايماقتىق سەمينار ۇيىمداستىرىلدى. ٸس-شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە ٶتۋٸنە «قازاقستان جول عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى» اكتسيونەرلٸك قوعامى ۇيىتقى بولدى. سەمينارعا رەسپۋبليكانىڭ باتىس ٶڭٸرٸندەگٸ تٶرت وبلىستان شاقىرىلعان سالا ماماندارى تسيفرلىق دامۋ باعىتىنداعى تەجٸريبەلەرٸن بٶلٸسٸپ, پٸكٸر الماستى.
سەميناردى اشىپ, العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ سٶز سٶيلەگەن كٶلٸك ۆيتسە-مينيسترٸ سەتجان ابلاليەۆ قازاقستانداعى كٶلٸكتٸك-ترانزيتتٸك ەلەۋەتتٸ دامىتۋ ٸس-شارالارى جايلى ايتىپ ٶتٸپ, ەلەمدٸك قولدانىستاعى جاڭا تەحنولوگييالار مەن IT شەشٸمدەردٸ ەنگٸزۋ ارقىلى كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋدىڭ تيٸمدٸ تەتٸكتەرٸنە توقتالدى.
سەمينار اياسىندا جول قۇرىلىسىنا قاجەتتٸ وتاندىق تەحنولوگييالار مەن ماتەريالدار كەڭٸنەن تانىستىرىلدى. ولار اتىراۋ مەن ورال قالالارىندا ٶندٸرٸلگەن. تانىستىرىلىمدار بارىسىندا وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ەر ايماقتىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸنە قاراي قولدانىلاتىن جول جامىلعىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جەتٸستٸكتەرٸ مەن يننوۆاتسييالارى ايرىقشا اتالىپ ٶتتٸ.
«قازجولعزي» اكتسيونەرلٸك قوعام عالىمدارىنىڭ ٸزدەنٸستەرٸنٸڭ ارقاسىندا ەزٸرلەگەن تىڭ تەحنولوگييالىق جاڭا ماتەريالدار, ونىڭ ٸشٸندە قۇم مەن قۇمدى-شاعىل تاستى قوسپاسىنا ارنالعان كاتاليزاتورلار كٶپشٸلٸك نازارىنا ۇسىنىلدى. بۇلاردىڭ يننوۆاتسييالىق ارتىقشىلىعى – ماتەريال جولدىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن توزباۋىنا سەپتەسەتٸن قاسيەتٸندە. ماتەريال اۋا تەمپەراتۋراسى +45-تەن -45 گرادۋسقا دەيٸن قۇبىلاتىن كليماتتىڭ ەكسترەمالدىق جاعدايىنا ۇشىرايتىن ەلٸمٸزدٸڭ باتىس ٶڭٸرلەرٸ ٷشٸن تاپتىرماس وزىق تەحنولوگييالىق ٶنٸم.
كٶلٸكتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك پەن تسيفرلاندىرۋ فورۋمى
الماتى قالاسىندا كٶلٸكتەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك پەن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا V ەۋرازييالىق فورۋم ٶتكٸزٸلدٸ. بۇل باسقوسۋدا كٶلٸك سالاسىنىڭ ماماندارى قوزعالىس قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ مەسەلەلەرٸن جان-جاقتى تالقىلادى.
كٶلٸك مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى سەتجان ابلاليەۆ فورۋمنىڭ اشىلۋىنا بەينەكونفەرەنتس بايلانىس ارقىلى قاتىسىپ, فورۋم قاتىسۋشىلارىن ونلاين نەگٸزدە قۇتتىقتادى. ۆيتسە-مينيسترٸ ٶز سٶزٸندە اتالعان ۆەدومستۆونىڭ كٶلٸك سالاسىن تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى ماڭىزدى جوبالارعا توقتالدى.
– ٶتٸنٸش بەرۋسٸز-اق ازاماتتارعا جەڭٸلدەتٸلگەن جول جٷرۋ بيلەتتەرٸن اۆتوماتتى تٷردە الاتىن مٷمكٸندٸك بەرەتٸن پرواكتيۆتٸ فورماتقا كٶشٸرۋ بويىنشا بٸراز جۇمىس اتقارىلدى. سونداي-اق جول جابىنىن قورعاۋ شارالارى دا مينيسترلٸك نازارىنان تىس قالعان ەمەس. وسى تاراپتا ۆەدومستۆو جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, جولدارعا تٷسەتٸن جٷكتەمەنٸ باقىلاۋ ماقساتىندا جٷك اۆتوكٶلٸگٸنٸڭ سالماعىن ٶلشەيتٸن اۆتوماتتاندىرىلعان ستانتسييالاردى ورناتۋعا كٸرٸستٸ.
بيىل استانا قالاسىنا كٸرەبەرٸستەردە وسىنداي جەتٸ ستانتسييا ورناتىلدى. الداعى جىلدارى ولاردىڭ سانىن رەسپۋبليكالىق جولداردا 70-كە, وبلىستىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اۆتودورالاردا 150-گە دەيٸن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
فورۋمعا قاتىسقان كٶلٸك مينيسترلٸگٸنٸڭ, ۇلتتىق تاسىمالداۋشىلاردىڭ, «KAZLOGISTICS» كٶلٸك قىزمەتكەرلەرٸ وداعىنىڭ, عىلىمي ۇيىمداردىڭ, كونسالتينگتٸك كومپانييالاردىڭ, ينجەنەرلٸك جٷيەلەردٸ ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ, سونداي-اق, بٸلٸم بەرۋ جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس مەكەمەلەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسىپ سالاداعى تسيفرلاندىرۋ جوبالارىنىڭ اياق الىسى جايلى پٸرٸك الماستى. اتاپ ايتساق, اۆتوموبيل جەنە تەمٸرجول سالالارىنداعى تسيفرلاندىرۋ مەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ, ەۋە جەنە سۋ كٶلٸگٸن دامىتۋدى, جەنە دە كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنا قاجەتتٸ كادرلار دايارلاۋ ٸسٸن تالقىلادى.
ەكٸ كٷنگە سوزىلعان فورۋم اياسىندا قاتىسۋشىلار ٶزارا تەجٸريبە الماسىپ, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن ودان ەرٸ دامىتۋعا, تەحنولوگييالاردى جەتٸلدٸرۋگە قاتىستى شەشٸمدەر تٶڭٸرەگٸندەگٸ ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
كٶلٸك سالماعىن اۆتوماتتاندىرىلعان ٶلشەۋ جٷيەسٸ
ەلٸمٸزدٸڭ كٶلٸك قوزعالىسىنا قاتىستى زاڭنامالارىندا جٷك كٶلٸگٸنٸڭ سالماقتىق نورمالارىن ساقتاماعانى ٷشٸن قولدانىلاتىن تيٸستٸ شارالار مەن سالىناتىن ايىپپۇلدار قاراستىرىلعان. ال بٷگٸنگٸ كٶلٸك نٶپٸرٸ ارتقان زاماندا مۇنداي شارانى تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸنسٸز اتقارۋ تٸپتٸ مٷمكٸن ەمەس. بۇرىنعىداي ەر جٷك كٶلٸگٸن تارازىعا تارتىپ وتىراتىن ۋاقىت جوق. ٶيتكەنٸ ەلدەگٸ جٷك تاسىمالى, ساۋدا-ساتتىق اينالىمى بارىنشا كەدەرگٸلەرگە ۇرىنباۋى تيٸس جەنە جول ساپاسى ٷنەمٸ باقىلاۋدا بولۋى تيٸس. بۇل – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٷكٸمەتتٸڭ الدىنا قويعان نەگٸزگٸ تاپسىرمالارىنىڭ بٸرٸ.
وسى تاپسىرمانى ورىنداۋ اياسىندا جۋىردا استانا قالاسىنا كٸرەتٸن نەگٸزگٸ جولداردا اۆتوماتتاندىرىلعان ٶلشەۋ جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلدى. بۇل قۇرىلعىنىڭ اتقاراتىن نەگٸزگٸ فۋنكتسيياسى – جولداردىڭ بۇزىلۋىنىڭ الدىن الۋ جەنە ارتىق سالماقتىڭ كەسٸرٸنەن بٷلٸنۋٸنە جول بەرمەۋ. سونداي-اق ٶزگە دە كٶلٸكتەردٸڭ كەدەرگٸسٸز جٷرۋٸ ٷشٸن نەعۇرلىم قولايلى جاعدايلار جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەك. ال جٷك كٶلٸكتەرٸ جٷك تاسىمالداۋ كەزٸندە بەكٸتٸلگەن نورمادان اسىرا جٷك ارتقان جاعدايدا جٷرگٸزۋشٸ ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى.
اۆتوماتتاندىرىلعان ٶلشەۋ جٷيەلەرٸ ٸسكە قوسىلا سالا كٶلٸكتٸك ينسپەكتسييا قىزمەتكەرلەرٸ كٶپ ۇزاماي ەرەجە بۇزۋشىلىقتاردىڭ العاشقى فاكتٸلەرٸن تٸركەدٸ. ياعني جٷرگٸزۋشٸلەر سالماق پارامەترلەرٸن ۇستانباي, زاڭ تالاپتارىنا باعىنباعان. ايتالىق, مۇنداي جاعداي جاقىندا ەلوردانىڭ سىرتىنداعى اينالما جولدا – قىزىلسۋات اۋىلىنىڭ ماڭىندا بولعان. بٸراز جٷك كٶلٸگٸنٸڭ جٷرگٸزۋشٸلەرٸ كٶلٸگٸنە باقىلاۋ شارالارىنىن جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەي, ينسپەكتورلاردان قاشىپ كەتۋگە ەرەكەت جاساعان. سونداي سەتتەردٸڭ بٸرٸندە بٸر اۋىر جٷك كٶلٸگٸ ينسپەكتسيياعا تيەسٸلٸ قىزمەتتٸك كٶلٸكتٸ سوعىپ, مەحانيكالىق زاقىم كەلتٸرگەن. سوعان قاراماستان اتالعان جٷك كٶلٸگٸنٸڭ جٷرگٸزۋشٸ الىسقا ۇزاي الماي قولعا تٷسكەن. سٶيتٸپ ۋاقىتشا قاماۋ يزولياتورىنان بٸر-اق شىعىپ, كٶلٸگٸ ايىپتۇراققا «قاڭتارىلدى».
قالاي دەسەك تە, قوعام بولىپ جولداردىڭ ساپاسىن قۇرتاتىن ەرەكەتتەردەن اۋلاق بولىپ, ەسٸرەسە جولداردىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن توزدىرىپ جٸبەرەتٸن فاكتور – كٶلٸككە رۇقسات ەتٸلگەن ماسسادان ارتىق جٷك تيەۋدٸ توقتاتۋىمىز كەرەك. قازٸرگٸ تسيفرلىق تەحنولوگييانىڭ ارقاسىندا ارتىق جٷك سالماعىن جاسىرىپ قالۋ تٸپتٸ مٷمكٸن ەمەس. جوعارىدا ايتىپ ٶتكەن شارالار كٶلٸك جولدارىنىڭ ۋاقىنان بۇرىن بٷلٸنٸپ, ەرتە توزۋىن بولدىرماۋعا, سونداي-اق سالماعى اۋىر جەنە كٶلەمٸ ٸرٸ كٶلٸك قۇرالدارىن قالت جٸبەرمەي قاداعالاپ وتىرۋعا جاعداي تۋعىزادى.
بۇل اۆتوماتتاندىرىلعان جٷيە وسى جىلدىڭ قىركٷيەك ايىنان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ تۇر. نىساناعا ٸلٸنگەن كٶلٸكتٸڭ سالماعى شامادان تىس ەكەنٸ انىقتالسا, جٷيە اۆتوماتتى تٷردە فوتوفيكساتسييا جاساپ الادى. سوسىن تٸركەلگەن اقپارات كٶلٸك دەرەكقورىنىڭ اقپاراتتىق-اناليتيكالىق جٷيەسٸنە تٷسەدٸ. وسى ارقىلى كٶلٸك كوميتەتٸ ٷشٸن سالماق نورمالارىنان اسىپ كەتكەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى حابارلامالاردى جەدەل الۋعا مٷمكٸندٸك تۋىپ وتىر.
اۆتوماتتاندىرىلعان ٶلشەۋ جٷيەسٸ ەلورداعا پاۆلودار, قاراعاندى, قوستاناي, كٶكشەتاۋ, قوسشى قالالارى, سونداي-اق قاراٶتكەل جەنە مالوتيموفەەۆكا كەنتتەرٸ باعىتىنان نەگٸزگٸ كٸرەبەرٸستەردە ورناتىلدى.
– ساراپتاماعا سەيكەس, اۋىر جٷك كٶلٸكتەرٸ قولدانىستاعى نورمادان 1,5-2 ەسە ارتىق جٷك تاسىمالدايتىنى بەلگٸلٸ بولىپ وتىر. ياعني نورما بويىنشا 25 توننا جٷك ارتۋعا رۇقسات ەتٸلسە, قازٸرگٸ تاڭدا 35-40 تونناعا جٷك تيەگەن كٶلٸكتەر تٸركەلدٸ. كٶلٸك مينيسترلٸگٸ استانا ەكٸمشٸلٸگٸمەن بٸرلەسكەن ارنايى اۆتوماتتاندىرىلعان ٶلشەۋ جٷيەلەرٸن ورناتۋ باعىتىنداعى جۇمىستى 2023 جىلدىڭ باسىندا-اق قولعا العان. ولار قالاعا كٸرەبەرٸس جولدارداعى 7 نٷكتەدە قوسىلعان.
سونىمەن قاتار استانا تٶڭٸرەگٸندەگٸ وتىزعا جۋىق كارەردەن ماتەريال الاتىن 6300 اۋىر جٷك ساموسۆال كٶلٸگٸ بار ەكەنٸ انىقتالدى. وسىنداي اۆتوماتتاندىرۋ جٷيەسٸن ەنگٸزٸپ, تسيفرلاندىرۋ ٷدەرٸسٸ ارقىلى جۇمىس تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋداعى باستى كٶزدەگەنٸمٸز – بار جولداردى كٷتٸپ ۇستاپ, مەزگٸلسٸز بۇزىلۋىنا جول بەرمەۋ, – دەيدٸ كٶلٸك مينيسترلٸگٸ اۆتوموبيل كٶلٸگٸ جەنە كٶلٸكتٸك باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى التاي ەلٸ.
ودان بٶلەك, مامانداردىڭ ايتۋىنشا بۇل جٷيە سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىنداعى تەۋەكەلدەردٸ مەيلٸنشە ازايتۋعا جەنە ادامي فاكتوردى ارالاستىرماۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەندٸگٸ مەجە – جىل سوڭىنا دەيٸن وسى جٷيەنٸ ەلٸمٸزدٸڭ ٶزگە دە ٶڭٸرلەرٸنە ەنگٸزۋ بولىپ وتىر.
