جاڭا جىلدىڭ باسىنان باستاپ اقش رەسەيدٸڭ مۇناي-گاز سەكتورىنا بٸرنەشە جاڭا سانكتسييا باعىتتاپ جٸبەردٸ. ساراپشىلار ونىڭ ەسەرٸ باسقالارىنان قاراعاندا ەلدەقايدا ەسەرلٸ ەرٸ قۋاتتى ەكەنٸن ايتۋدا. وسى شەكتەۋلەردٸڭ قازاقستانعا ىقتيمال سالدارىن انىقتاۋ ٷشٸن LS ماماندار پٸكٸرٸن سۇراپ-بٸلٸپ كٶرٸپتٸ. ونىڭ اۋدارماسىن سول كٷيٸندە ٶز نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز, دەپ جازادى Dalanews.kz.
بايدەننٸڭ "كەتەراياعى"
AERC باسقارۋشى ديرەكتورى ەۆگەنييا پاكتىڭ ايتۋىنشا, 10 قاڭتاردا ەنگٸزٸلگەن شەكتەۋلەر – اقش پرەزيدەنتٸ دجو بايدەننٸڭ قىزمەتتەن كەتەر الدىنداعى ٶزگەلەرگە كٶرسەتكەن "كەتەراياعى" (كەتەراياق – جۋۋ, سىيى) ٸسپەتتٸ. باستىسى, امەريكالىق سانكتسييالاردان رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىس قىزعان تۇستا - ٷش جىل بۇرىن كٷتٸلگەن دەڭگەي وسىلايشا بٸرٸنشٸ رەت يگەرٸلدٸ.
ونىڭ سٶزٸنشە, بۇل سانكتسييالاردىڭ ەرەكشەلٸگٸ – رەسەيدٸڭ مۇناي-گاز سالاسىمەن تٸكەلەي نەمەسە جاناما بايلانىسى بار كەز كەلگەن شەتەلدٸك ۇيىمداردىڭ دا شەكتەۋ شارالارىنىڭ "تىرناعىنا" ٸلٸنۋٸندە.
پاك اتاپ ٶتكەندەي, اقش-تىڭ شەتەلدٸك اكتيۆتەردٸ باقىلاۋ باسقارماسى (OFAC), ەزٸرگە كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنا (كقك), "تەڭٸزشەۆرويل" جوباسىنا جەنە "ساحالين-2" جوباسىنا تيٸسپەي وتىر. ولارعا قاتىستى 2025 جىلدىڭ 28 ماۋسىمىنا دەيٸن قولدانىسقا يە ارنايى ليتسەنزييا قاراستىرىلعان. ەسەسٸنە, الدىن الا تٸزٸمگە "گازپرومنەفتتٸڭ" قازاقستانداعى ەنشٸلەس كومپانيياسى ەنگەنٸ بەلگٸلٸ بولىپ وتىر.
"بۇل تۇجىرىمدار ەلٸ دە ناقتىلانۋى مٷمكٸن. بٸراق قازٸرگٸ احۋالدا اقش رەسەيدٸڭ ەنەرگەتيكا سەكتورىمەن جۇمىس ٸستەيتٸن كەز كەلگەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جولىن جاۋىپ, قوسارلاس سانكتسييالارمەن قورقىتىپ-ٷركٸتۋدە", – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ساراپشى.
سانكتسييانىڭ تەڭگە باعامىنا ەسەرٸ
پاكتىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل وقيعالار USD/KZT جۇبىنا ەكٸۇشتى ەسەر ەتۋٸ ىقتيمال.
بٸر جاعىنان, رەسەيگە قارسى سانكتسييالار مۇناي باعاسىن ٶسٸردٸ: 82 دوللارعا جەتكەن. بۇل, ٶز كەزەگٸندە, تەڭگەنٸڭ نىعايۋىنا وڭ ىقپال ەتۋٸ كەرەك.
ەكٸنشٸ جاعىنان, قازاقستاننىڭ شيكٸزات ساۋداسى كٷردەلەنە تٷسۋٸ مٷمكٸن (لوگيستيكالىق جاعىنان).
"وسى جاعىنان العاندا, باعادان ۇتقانىمىزبەن, مۇنايدى سىرتقا تاسىمالداۋدا ٷستەمەلەنەتٸن قوسىمشا شىعىندار بۇل رەتتەگٸ پايدامىزدى "جەپ" قويادى. سوندا بۇل سانكتسييالار ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ەلسٸرەۋ فاكتورىنا اينالا الاتىنىن بٸلدٸرەدٸ", – دەيدٸ مامان.
1 اقش دولارىنىڭ 600 تەڭگە بولۋى ەكٸتالاي
ساراپشى "2025 جىلى 1 اقش دوللارى 600 تەڭگەگە دەيٸن قىمباتتايدى" دەگەن بولجامدارعا قوسىلمايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي قاتەر ەلەمنٸڭ جاڭا پاندەمييامەن بەتپە-بەت كەلگەن جاعدايىندا عانا تۋىنداۋى مٷمكٸن.
"قايتالاي ايتامىن: قازٸرگٸ سانكتسييالاردىڭ قازاقستانعا ەسەر, ەزٸرشە ونشا ەمەس. ەكسپورتقا قاتىستى ەلٸ دە اشىق كٶزدەر بار, ال مۇناي باعاسى ٶسٸپ كەلەدٸ. بۇل ارادا ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ سانكتسييالاردىڭ ەلدٸڭ مۇناي-گاز سەكتورىنا ىقپالىن ازايتۋ بويىنشا قانداي جۇمىس جٷرگٸزەتٸنٸ دە ٷلكەن رٶل وينايدى. ال دونالد ترامپتىڭ 20 قاڭتارداعى يناۋگۋراتسيياسىنان كەيٸن قانداي قادامدارعا باراتىنى – باستى مەسەلە. تەڭگەگە شاققاندا دوللار باعامىنداعى ٶزگەرٸسٸ اقش ۆاليۋتاسىنىڭ قانشالىقتى كٷشەيەتٸنٸن نەمەسە ەلسٸرەيتٸنٸن سول كەزدە ناقتى كٶرسەتەدٸ", – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ پاك.
اقپان ايىنداعى سالىق كەزەڭٸ
ەۆگەنييا پاك اقپانداعى سالىق كەزەڭٸ تەڭگەگە دەگەن سۇرانىستى, ەدەتتە ارتتىرىپ, ۇلتتىق ۆاليۋتانى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتٸنٸن ايتادى.
"سوندىقتان مەنٸڭ جەكە بولجامىم بويىنشا, 2025 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىندا (I توقسان) USD/KZT باعامى 500-530 تەڭگە ارالىعىندا ساقتالادى دەپ ويلايمىن", – دەيدٸ ول.
پاك تەڭگە باعامىن قولدان باسقارۋ ستسەنارييٸنە كٶشۋ مٷمكٸن ەمەس دەپ سانايدى.
"اقشا-نەسيە ساياساتى مەن ۆاليۋتا رەجيمٸ كەرٸگە كەتەدٸ دەپ ويلايمىن. بٸز اقشا-كرەديت ساياساتى مەن ۆاليۋتا رەجيمٸن ۇزاق ۋاقىت بويى دامىتىپ كەلەمٸز. قازٸرگٸ جوعارى دٷدامالدىلىق جاعدايىندا ونى قايتادان شەگەندەلگەن جٷيەگە كٶشٸرۋ قىمباتقا تٷسەدٸ ەرٸ تيٸمسٸز قادام بولادى. مۇنداي ٶزگەرٸستەر نارىقتىق ەكونوميكاعا قايشى دەپ ەسەپتەيمٸن. ەكونوميكامىزدىڭ سىرتقى سوققىلارعا بەيٸمدەلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرۋٸمٸز كەرەك, وندا دا باعا, ۆاليۋتالىق باعام سيياقتى نومينالدى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ٶزگەرۋٸ ارقىلى", – دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ پاك.
دوللارعا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى
قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعىنىڭ (ققق) باس ساراپشىسى رامازان دوسوۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى اپتانىڭ باسىنان بەرٸ ٸشكٸ ۆاليۋتا نارىعىندا دوللارعا دەگەن سۇرانىس ٶسٸپ جاتىر, ال بۇل جاڭا جىلدىڭ باسى ٷشٸن, ەدەتتەگٸدەن تىس قۇبىلىس. ول مۇنى 10 قاڭتاردا جارييالانعان رەسەيگە قارسى سانكتسييالارعا قاتىستى نارىقتىڭ رەاكتسيياسىمەن بايلانىستىرادى.
ونىڭ سٶزٸنشە, نارىق ويىنشىلارى قازٸردٸڭ ٶزٸندە رەسەيگە كٸرٸس اعىنىنىڭ تٶمەندەۋٸن جەنە رۋبلدٸڭ ودان ەرٸ قۇنسىزدانۋىن ەسەپكە الۋدا. مىسالى, Goldman Sachs-تىڭ باعامى بويىنشا, 2024 جىلى شەكتەۋلەردٸڭ اياسىنداعى كەمەلەر تەۋلٸگٸنە 1,7 ملن باررەل مۇناي تاسىمالداعان, بۇل رەسەيدٸڭ مۇناي ەكسپورتىنىڭ 25%-ىن قۇرايدى.
تەڭگەنٸڭ رۋبلگە تەۋەلدٸلٸگٸ
"ەاەو ەلدەرٸنٸڭ تىعىز ەكونوميكالىق بايلانىسىن ەسكەرسەك, اتاپ ايتقاندا, رف تاۋارلارىنىڭ قازاقستانعا يمپورتىنىڭ (2024 جىلدىڭ 11 ايىندا رف-دان قازاقستانعا تاۋار يمپورتى 29,8%-عا ٶسكەن), سونداي-اق ترانزيتتٸك وپەراتسييالاردىڭ دا ٶسۋٸ ەسەبٸنەن تەڭگەنٸ رۋبلگە بايلانىستىرا باعالاۋ ارتتى جەنە بۇل 2024 جىلدىڭ سوڭىندا ايرىقشا بايقالدى", - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ەركٸن قوزعالىس رەجيمٸندەگٸ ايىرباس باعامى جاعدايىندا باعام ٶزگەرٸسٸنٸڭ قانداي دا بٸر شەگٸن قاراستىرمايدى. سوندىقتان قوس تاراپتا دا قىسقا مەرزٸمدە ٷلكەن اۋىتقۋلار بولىپ تۇرۋى مٷمكٸن.
دەگەنمەن ول مۇناي باعاسىنداعى ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر مەن باسقا دا گەوساياسي وقيعالار بولماعان جاعدايدا تەڭگەنٸ تۇراقتاندىرۋعا ەسەر ەتەتٸن بٸرنەشە فاكتور بارىن ايتادى:
- ۇلتتىق قوردان شەتەل ۆاليۋتاسىن جوعارى كٶلەمدە كونۆەرتاتسييالاۋ;
- كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ەكسپورتتىق تٷسٸمدەرٸن مٸندەتتٸ تٷردە ساتۋدى قايتا ەنگٸزۋ;
- نارىقتاعى تەڭگە تٷرٸندەگٸ بوس ٶتٸمدٸلٸكتٸ الىپ قويۋ (قازٸر 8 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ);
- شيكٸزات باعاسىنىڭ ٶسۋٸ;
- قاتاڭ اقشا-كرەديت ساياساتى.
"بۇعان قوسا, جىلدىڭ باسىندا ماۋسىمدىق تۇرعىدا ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ سالدوسى ٶسٸپ, قىزمەت بالانسىنداعى احۋال وڭالادى جەنە ٶتكەن جىل ٷشٸن ٸرٸ سالىقتىق تٶلەمدەر اۋدارىلادى. بۇل دا تەڭگەنٸ قولداۋعا سەپ بولاتىن فاكتورلار", - دەيدٸ ساراپشى.
جالپى, دوسوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, "ۆاليۋتالىق رەجيمدٸ ٶزگەرتۋ تەڭگە باعامىنا تٷسكەن فۋندامەنتالدى قىسىمدى باياۋلاتا المايدى, سەبەبٸ بۇل ٷشٸن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شيكٸزات مودەلٸنەن الشاقتاپ, ەرتاراپتانعان قۇرىلىمعا كٶشكەنٸ ماڭىزدى".
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "قازاقستاندا قىتاي اقشاسىنا سۇرانىس كٷرت ارتقان. ساراپشىلار بۇل قانداي قاۋٸپتٸ بٸلدٸرەتٸنٸن ايتتى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. وندا قىتاي اۆتوكٶلٸكتەرٸ, قىتايلىق ماركەتپلەيستەگٸ تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋ ىقتيمالدىلىعى بولجانادى.
