اقش-تىڭ كاليفورنييا شتاتىندا حالىقارالىق عىلىمي جوبالارعا قاتىسىپ, نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى سەميۋەل تينگتٸڭ زەرتتەۋ توبىندا جۇمىس ٸستەگەن قازاق فيزيگٸ مانات مەۋلەنبايۇلى قايتىس بولدى. ول ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى جىلدارىندا جاساندى ينتەللەكت كٶمەگٸمەن ٶكپە وبىرىن ەرتە انىقتاۋعا ارنالعان مەديتسينالىق تەحنولوگييانى ەزٸرلەۋمەن اينالىسقان. بۇل تۋرالى قازاق حالىقارالىق عىلىم مەن تەحنولوگييالار قاۋىمداستىعى (QIST) مەلٸمدەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
عالىمنىڭ قايتىس بولعانى تۋرالى اقپاراتتى كاليفورنيياداعى MCC East Bay مۇسىلمان قوعامدىق ورتالىعى مەن QIST قاۋىمداستىعى راستاعان. ۇيىمدار مارقۇمنىڭ وتباسى مەن جاقىندارىنا كٶڭٸل ايتتى. ەزٸرگە ونىڭ قايتىس بولۋ سەبەبٸ تۋرالى رەسمي اقپارات جارييالانعان جوق.
عىلىم جولىن قىتايدا باستاعان
مانات مەۋلەنبايۇلى قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونومييالىق اۋدانىنا قاراستى التاي ايماعىنىڭ بۋىرشىن اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن. ول – ەتنيكالىق قازاق.
عالىمنىڭ انا جاعىنان ەجەسٸ شىعىس قازاقستاننان شىققان. 1930-جىلدارى ونىڭ وتباسى دٷنيە-مٷلكٸنەن ايىرىلىپ, اشارشىلىقتان امان قالۋ ٷشٸن قىتايعا قونىس اۋدارعان. وسىلايشا, مانات مەۋلەنبايدىڭ وتباسى قىتاي اۋماعىنداعى قازاق اۋىلدارىنىڭ بٸرٸندە تۇراقتاعان.
1983 جىلى ول شىڭجاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيزيكا فاكۋلتەتٸن تەمامداپ, قىتاي عىلىم اكادەميياسىنىڭ شىڭجاڭداعى فيليالىندا عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان.
جاس عالىمنىڭ زەرتتەۋ ەلەۋەتٸنە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ماسساچۋسەتس تەحنولوگييالىق ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى سەميۋەل تينگ نازار اۋدارعان. ول ماناتتى كۆانتتىق فيزيكا سالاسىنداعى حالىقارالىق عىلىمي زەرتتەۋ توبىنا شاقىرعان.
سەميۋەل تينگ 1976 جىلى فيزيكا بويىنشا نوبەل سىيلىعىن ەلەمەنتار بٶلشەكتەر فيزيكاسىنداعى جاڭالىعى ٷشٸن العان. ونىڭ عىلىمي جۇمىستارى بٶلشەكتەر فيزيكاسى مەن عارىشتىق زەرتتەۋلەردٸ قامتيدى.
CERN-دە جۇمىس ٸستەپ, دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا قورعاعان
1988 جىلى مانات مەۋلەنباي شۆەيتساريياعا قونىس اۋدارعان. ول تسيۋريحتەگٸ شۆەيتسارييا جوعارى تەحنيكالىق مەكتەبٸندە (ETH Zurich) جەنە جەنەۆاداعى ەۋروپالىق يادرولىق زەرتتەۋلەر ۇيىمىندا (CERN) عىلىمي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزگەن.
CERN – ەلەمدەگٸ ٸرٸ عىلىمي ورتالىقتاردىڭ بٸرٸ. مۇندا عالىمدار ەلەمەنتار بٶلشەكتەردٸڭ قاسيەتتەرٸن زەرتتەپ, عالامنىڭ قۇرىلىمى مەن ماتەرييانىڭ تابيعاتىن تٷسٸنۋگە باعىتتالعان ٸرگەلٸ تەجٸريبەلەر ٶتكٸزەدٸ.
مانات مەۋلەنباي كۆانتتىق ەلەكتروديناميكا جەنە اتوم فيزيكاسى باعىتىندا زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸپ, شۆەيتسارييادا دوكتورلىق (PhD) ديسسەرتاتسيياسىن قورعاعان. ول ەۋروپادا شامامەن جەتٸ جىل جۇمىس ٸستەگەن.
اقش-تا مەديتسينالىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا كٸرٸستٸ
1995 جىلدان باستاپ عالىم اقش-تا ٶمٸر سٷرٸپ, عىلىمي قىزمەتٸنٸڭ باعىتىن مەديتسينالىق تەحنولوگييالار سالاسىنا بۇرعان.
ول Reflection Medical كومپانيياسىندا باس ينجەنەر قىزمەتٸن اتقارىپ, ٶكپە وبىرىن لازەر سەۋلەسٸنٸڭ كٶمەگٸمەن ەمدەۋگە ارنالعان تەحنولوگييالاردى ەزٸرلەۋگە قاتىسقان. كەيٸن مەديتسينالىق بەينەلەۋ جەنە سكانەرلەۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرگە دەن قويعان.
2025 جىلى مانات مەۋلەنباي ەكٸ ەرٸپتەسٸمەن بٸرگە AIxSCAN ستارتاپىن قۇرعان. جوبانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – جاساندى ينتەللەكت پەن مەديتسينالىق سكانەرلەۋ تەحنولوگييالارىن بٸرٸكتٸرٸپ, ٶكپە وبىرىن ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا كٶمەكتەسەتٸن جٷيە ەزٸرلەۋ.
ستارتاپ ٶكپەنٸ تەكسەرۋ پروتسەسٸن جىلدامداتىپ, سكرينينگتٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدى كٶزدەگەن. بۇل تەحنولوگييا اۋرۋدى باستاپقى كەزەڭدە انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردٸ كٶپ ادامعا قولجەتٸمدٸ ەتۋدٸ ماقسات ەتكەن.
عالىمنىڭ بۇل جوباسى ونىڭ ٸرگەلٸ فيزيكادان مەديتسيناداعى يننوۆاتسييالىق ەزٸرلەمەلەرگە دەيٸنگٸ عىلىمي جولىن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان عىلىمىنىڭ دامۋىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقان
مانات مەۋلەنباي شەتەلدە ٶمٸر سٷرگەنٸنە قاراماستان, قازاقستانداعى عىلىمنىڭ دامۋىنا دا بەيجاي قاراماعان. ول ەرتٷرلٸ ەلدەردٸڭ عىلىمي جٷيەلەرٸندەگٸ تەجٸريبەسٸنە سٷيەنە وتىرىپ, عىلىمدى دامىتۋ ٷشٸن مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ قولداۋى ماڭىزدى ەكەنٸن ايتقان.
عالىمنىڭ ٶمٸر جولى قىتايداعى ۋنيۆەرسيتەتتەن باستالىپ, قىتاي عىلىم اكادەميياسى, شۆەيتساريياداعى CERN جەنە اقش-تاعى مەديتسينالىق تەحنولوگييالار سالاسىنا دەيٸن جالعاستى.
ول كۆانتتىق فيزيكادان باستاپ, ٶكپە وبىرىن ەرتە انىقتاۋعا ارنالعان جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىنا دەيٸنگٸ باعىتتاردا ەڭبەك ەتتٸ. مانات مەۋلەنبايدىڭ عىلىمي ٸزدەنٸستەرٸ مەن حالىقارالىق جوبالارعا قوسقان ٷلەسٸ ونىڭ ارتىندا قالعان ماڭىزدى مۇرالاردىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرمەك.
رەداكتسييالىق ەسكەرتۋ: قايتىس بولۋ سەبەبٸ تۋرالى مەلٸمەت جوق, سوندىقتان ماتەريالدا ول كٶرسەتٸلمەدٸ. سونداي-اق عالىمنىڭ CERN-دە جۇمىس ٸستەگەنٸ جازىلدى, بٸراق ونى ٷلكەن ادروندى كوللايدەردٸڭ ناقتى ەكسپەريمەنتتەرٸنە قاتىستى دەپ كەسٸپ ايتۋعا قوسىمشا راستاۋ قاجەت.
