АҚШ-тың Калифорния штатында халықаралық ғылыми жобаларға қатысып, Нобель сыйлығының лауреаты Сэмюэл Тингтің зерттеу тобында жұмыс істеген қазақ физигі Манат Мәуленбайұлы қайтыс болды. Ол өмірінің соңғы жылдарында жасанды интеллект көмегімен өкпе обырын ерте анықтауға арналған медициналық технологияны әзірлеумен айналысқан. Бұл туралы Қазақ халықаралық ғылым мен технологиялар қауымдастығы (QIST) мәлімдеді, деп хабарлайды dalanews.kz.
Ғалымның қайтыс болғаны туралы ақпаратты Калифорниядағы MCC East Bay мұсылман қоғамдық орталығы мен QIST қауымдастығы растаған. Ұйымдар марқұмның отбасы мен жақындарына көңіл айтты. Әзірге оның қайтыс болу себебі туралы ресми ақпарат жарияланған жоқ.
Ғылым жолын Қытайда бастаған
Манат Мәуленбайұлы Қытайдың Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданына қарасты Алтай аймағының Буыршын ауданында дүниеге келген. Ол – этникалық қазақ.
Ғалымның ана жағынан әжесі Шығыс Қазақстаннан шыққан. 1930-жылдары оның отбасы дүние-мүлкінен айырылып, ашаршылықтан аман қалу үшін Қытайға қоныс аударған. Осылайша, Манат Мәуленбайдың отбасы Қытай аумағындағы қазақ ауылдарының бірінде тұрақтаған.
1983 жылы ол Шыңжаң университетінің физика факультетін тәмамдап, Қытай Ғылым академиясының Шыңжаңдағы филиалында ғылыми қызметкер болып еңбек жолын бастаған.
Жас ғалымның зерттеу әлеуетіне Нобель сыйлығының лауреаты, Массачусетс технологиялық институтының профессоры Сэмюэл Тинг назар аударған. Ол Манатты кванттық физика саласындағы халықаралық ғылыми зерттеу тобына шақырған.
Сэмюэл Тинг 1976 жылы физика бойынша Нобель сыйлығын элементар бөлшектер физикасындағы жаңалығы үшін алған. Оның ғылыми жұмыстары бөлшектер физикасы мен ғарыштық зерттеулерді қамтиды.
CERN-де жұмыс істеп, докторлық диссертация қорғаған
1988 жылы Манат Мәуленбай Швейцарияға қоныс аударған. Ол Цюрихтегі Швейцария жоғары техникалық мектебінде (ETH Zurich) және Женевадағы Еуропалық ядролық зерттеулер ұйымында (CERN) ғылыми зерттеулер жүргізген.
CERN – әлемдегі ірі ғылыми орталықтардың бірі. Мұнда ғалымдар элементар бөлшектердің қасиеттерін зерттеп, ғаламның құрылымы мен материяның табиғатын түсінуге бағытталған іргелі тәжірибелер өткізеді.
Манат Мәуленбай кванттық электродинамика және атом физикасы бағытында зерттеулер жүргізіп, Швейцарияда докторлық (PhD) диссертациясын қорғаған. Ол Еуропада шамамен жеті жыл жұмыс істеген.
АҚШ-та медициналық технологияларды дамытуға кірісті
1995 жылдан бастап ғалым АҚШ-та өмір сүріп, ғылыми қызметінің бағытын медициналық технологиялар саласына бұрған.
Ол Reflection Medical компаниясында бас инженер қызметін атқарып, өкпе обырын лазер сәулесінің көмегімен емдеуге арналған технологияларды әзірлеуге қатысқан. Кейін медициналық бейнелеу және сканерлеу саласындағы зерттеулерге ден қойған.
2025 жылы Манат Мәуленбай екі әріптесімен бірге AIxSCAN стартапын құрған. Жобаның негізгі мақсаты – жасанды интеллект пен медициналық сканерлеу технологияларын біріктіріп, өкпе обырын ерте кезеңде анықтауға көмектесетін жүйе әзірлеу.
Стартап өкпені тексеру процесін жылдамдатып, скринингтің қолжетімділігін арттыруды көздеген. Бұл технология ауруды бастапқы кезеңде анықтауға мүмкіндік беріп, медициналық тексерулерді көп адамға қолжетімді етуді мақсат еткен.
Ғалымның бұл жобасы оның іргелі физикадан медицинадағы инновациялық әзірлемелерге дейінгі ғылыми жолын көрсетеді.
Қазақстан ғылымының дамуына қызығушылық танытқан
Манат Мәуленбай шетелде өмір сүргеніне қарамастан, Қазақстандағы ғылымның дамуына да бейжай қарамаған. Ол әртүрлі елдердің ғылыми жүйелеріндегі тәжірибесіне сүйене отырып, ғылымды дамыту үшін мемлекет пен бизнестің қолдауы маңызды екенін айтқан.
Ғалымның өмір жолы Қытайдағы университеттен басталып, Қытай Ғылым академиясы, Швейцариядағы CERN және АҚШ-тағы медициналық технологиялар саласына дейін жалғасты.
Ол кванттық физикадан бастап, өкпе обырын ерте анықтауға арналған жасанды интеллект технологияларына дейінгі бағыттарда еңбек етті. Манат Мәуленбайдың ғылыми ізденістері мен халықаралық жобаларға қосқан үлесі оның артында қалған маңызды мұралардың бірі болып қала бермек.
Редакциялық ескерту: қайтыс болу себебі туралы мәлімет жоқ, сондықтан материалда ол көрсетілмеді. Сондай-ақ ғалымның CERN-де жұмыс істегені жазылды, бірақ оны Үлкен адронды коллайдердің нақты эксперименттеріне қатысты деп кесіп айтуға қосымша растау қажет.
