AQSh-tyń Kaliforniia shtatynda halyqaralyq ǵylymi jobalarǵa qatysyp, Nobel syilyǵynyń laýreaty Semiýel Tingtiń zertteý tobynda jumys istegen qazaq fizigi Manat Máýlenbaiuly qaitys boldy. Ol ómiriniń sońǵy jyldarynda jasandy intellekt kómegimen ókpe obyryn erte anyqtaýǵa arnalǵan meditsinalyq tehnologiiany ázirleýmen ainalysqan. Bul týraly Qazaq halyqaralyq ǵylym men tehnologiialar qaýymdastyǵy (QIST) málimdedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Ǵalymnyń qaitys bolǵany týraly aqparatty Kaliforniiadaǵy MCC East Bay musylman qoǵamdyq ortalyǵy men QIST qaýymdastyǵy rastaǵan. Uiymdar marqumnyń otbasy men jaqyndaryna kóńil aitty. Ázirge onyń qaitys bolý sebebi týraly resmi aqparat jariialanǵan joq.
Ǵylym jolyn Qytaida bastaǵan
Manat Máýlenbaiuly Qytaidyń Shyńjań-Uiǵyr avtonomiialyq aýdanyna qarasty Altai aimaǵynyń Býyrshyn aýdanynda dúniege kelgen. Ol – etnikalyq qazaq.
Ǵalymnyń ana jaǵynan ájesi Shyǵys Qazaqstannan shyqqan. 1930-jyldary onyń otbasy dúnie-múlkinen aiyrylyp, asharshylyqtan aman qalý úshin Qytaiǵa qonys aýdarǵan. Osylaisha, Manat Máýlenbaidyń otbasy Qytai aýmaǵyndaǵy qazaq aýyldarynyń birinde turaqtaǵan.
1983 jyly ol Shyńjań ýniversitetiniń fizika fakýltetin támamdap, Qytai Ǵylym akademiiasynyń Shyńjańdaǵy filialynda ǵylymi qyzmetker bolyp eńbek jolyn bastaǵan.
Jas ǵalymnyń zertteý áleýetine Nobel syilyǵynyń laýreaty, Massachýsets tehnologiialyq institýtynyń professory Semiýel Ting nazar aýdarǵan. Ol Manatty kvanttyq fizika salasyndaǵy halyqaralyq ǵylymi zertteý tobyna shaqyrǵan.
Semiýel Ting 1976 jyly fizika boiynsha Nobel syilyǵyn elementar bólshekter fizikasyndaǵy jańalyǵy úshin alǵan. Onyń ǵylymi jumystary bólshekter fizikasy men ǵaryshtyq zertteýlerdi qamtidy.
CERN-de jumys istep, doktorlyq dissertatsiia qorǵaǵan
1988 jyly Manat Máýlenbai Shveitsariiaǵa qonys aýdarǵan. Ol Tsiýrihtegi Shveitsariia joǵary tehnikalyq mektebinde (ETH Zurich) jáne Jenevadaǵy Eýropalyq iadrolyq zertteýler uiymynda (CERN) ǵylymi zertteýler júrgizgen.
CERN – álemdegi iri ǵylymi ortalyqtardyń biri. Munda ǵalymdar elementar bólshekterdiń qasietterin zerttep, ǵalamnyń qurylymy men materiianyń tabiǵatyn túsinýge baǵyttalǵan irgeli tájiribeler ótkizedi.
Manat Máýlenbai kvanttyq elektrodinamika jáne atom fizikasy baǵytynda zertteýler júrgizip, Shveitsariiada doktorlyq (PhD) dissertatsiiasyn qorǵaǵan. Ol Eýropada shamamen jeti jyl jumys istegen.
AQSh-ta meditsinalyq tehnologiialardy damytýǵa kiristi
1995 jyldan bastap ǵalym AQSh-ta ómir súrip, ǵylymi qyzmetiniń baǵytyn meditsinalyq tehnologiialar salasyna burǵan.
Ol Reflection Medical kompaniiasynda bas injener qyzmetin atqaryp, ókpe obyryn lazer sáýlesiniń kómegimen emdeýge arnalǵan tehnologiialardy ázirleýge qatysqan. Keiin meditsinalyq beineleý jáne skanerleý salasyndaǵy zertteýlerge den qoiǵan.
2025 jyly Manat Máýlenbai eki áriptesimen birge AIxSCAN startapyn qurǵan. Jobanyń negizgi maqsaty – jasandy intellekt pen meditsinalyq skanerleý tehnologiialaryn biriktirip, ókpe obyryn erte kezeńde anyqtaýǵa kómektesetin júie ázirleý.
Startap ókpeni tekserý protsesin jyldamdatyp, skriningtiń qoljetimdiligin arttyrýdy kózdegen. Bul tehnologiia aýrýdy bastapqy kezeńde anyqtaýǵa múmkindik berip, meditsinalyq tekserýlerdi kóp adamǵa qoljetimdi etýdi maqsat etken.
Ǵalymnyń bul jobasy onyń irgeli fizikadan meditsinadaǵy innovatsiialyq ázirlemelerge deiingi ǵylymi jolyn kórsetedi.
Qazaqstan ǵylymynyń damýyna qyzyǵýshylyq tanytqan
Manat Máýlenbai shetelde ómir súrgenine qaramastan, Qazaqstandaǵy ǵylymnyń damýyna da beijai qaramaǵan. Ol ártúrli elderdiń ǵylymi júielerindegi tájiribesine súiene otyryp, ǵylymdy damytý úshin memleket pen biznestiń qoldaýy mańyzdy ekenin aitqan.
Ǵalymnyń ómir joly Qytaidaǵy ýniversitetten bastalyp, Qytai Ǵylym akademiiasy, Shveitsariiadaǵy CERN jáne AQSh-taǵy meditsinalyq tehnologiialar salasyna deiin jalǵasty.
Ol kvanttyq fizikadan bastap, ókpe obyryn erte anyqtaýǵa arnalǵan jasandy intellekt tehnologiialaryna deiingi baǵyttarda eńbek etti. Manat Máýlenbaidyń ǵylymi izdenisteri men halyqaralyq jobalarǵa qosqan úlesi onyń artynda qalǵan mańyzdy muralardyń biri bolyp qala bermek.
Redaktsiialyq eskertý: qaitys bolý sebebi týraly málimet joq, sondyqtan materialda ol kórsetilmedi. Sondai-aq ǵalymnyń CERN-de jumys istegeni jazyldy, biraq ony Úlken adrondy kollaiderdiń naqty eksperimentterine qatysty dep kesip aitýǵa qosymsha rastaý qajet.
