سوڭعى كەزدەرٸ باعامى قۇبىلىپ تۇرعان دوللار كٶپتٸڭ ىعىرىن شىعارا باستادى. دٷدامالىقتان شارشاعان كەيبٸرٸ دەپوزيتتەگٸ تەڭگە تٷرٸندەگٸ اقشاسىن دوللارعا ايىرباستاۋعا كٶشكەن. مۇندايدا "تۇراقتى شەگەندەلگەن بٸر باعام تەسٸلٸنە نەگە كٶشپەيدٸ ەكەنبٸز" دەگەن ساۋال كٶپتٸڭ ساناسىندا بٸر جىلت ەتەرٸ سٶزسٸز. تۋرا اراب ەمٸرلٸكتەرٸندەگٸدەي.ەلٸمٸزدٸڭ باس بانكيرٸ تيمۋر سٷلەيمەنوۆتەن سۇقبات العان ارمانجان بايتاسوۆ تا وسى سۇراقتى وعان قويىپ كٶردٸ,دەپ جازادى Dalanews.kz.
"بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸ, سول سەكٸلدٸ ساۋد ارابيياسىنىڭ جٶنٸ بٶلەك. ولار بٸر اقشا باعامىن قانشا جىل ۇستانىپ كەلەدٸ? 30 جىل ما?.. بۇعان ماكروەكونوميكالىق العىشارتتار, ياعني حالىق پەن ەل رەزەرۆتەرٸ كٶلەمٸنٸڭ اراقاتىناسى تۇرعىسىندا قاراۋ كەرەك. بۇل ارادا ميگرانتتار ەمەس, ەلدٸڭ بارلىق ەلەۋمەتتٸك يگٸلٸگٸنە يە جەرگٸلٸكتٸ ازاماتتارى تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. ال بۇل اراقاتىناستى الىپ قاراستىرساق, ولار بٸر اقشا باعامىن قالاعان ۋاقىتىنا دەيٸن ۇستاي الادى. بۇل - بٸرٸنشٸدەن. ەكٸنشٸدەن, ەمٸرلٸكتەر ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋدا ٶتە ٷلكەن پروگرەسكە قول جەتكٸزگەن. باە - بۇل قارجىلىق حاب, سونداي-اق ونداعى قارىشتاپ جاتقان تۋريزمدٸ ەسەپكە الماعاندا, ٸس جٷرگٸزۋ, جىلجىمايتىن مٷلٸك جەنە بيزنەس قىزمەتتەرٸ بويىنشا حابتار. سونىڭ ارقاسىندا اراب ەلدەرٸ تابيعي رەسۋرستار تابىسىنا قاتتى تەۋەلدٸ ەمەس, ياعني شيكٸزات تسيكلدەرٸنٸڭ ىقپالىنا ەلدەقايدا از ۇشىرايدى, سوندىقتان ولار باعامدى ۇستاپ تۇرۋ ٷشٸن قورداعى اقشاسىن "جاقپايدى". ٷشٸنشٸدەن, ولاردا مۇنايدىڭ بٸر باررەلٸن ٶندٸرۋدەگٸ ٶزٸندٸك قۇن 7-10 دوللاردى قۇرايدى. ال بٸزدە بۇل كٶرسەتكٸش جوعارى. ونىڭ ٷستٸنە بٸزدٸڭ شيكٸزاتتى تۇتىناتىن نارىقتاردان دا ٶتە الشاق جاتىر, ياعني بۇعان تاسىمال شىعىندارى كەلٸپ تاعى قوسىلادى. ياعني, بٸزدٸڭ مۇناي بيزنەسٸنٸڭ جەنە ونىمەن بايلانىستى رەزەرۆتەردٸڭ مارجاسى ەلدەقايدا تٶمەن, بۇل ٶز كەزەگٸندە شەگەندەلگەن (فيكسيروۆاننىي) اقشا باعامىن ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ", - دەيدٸ ۇلتتىق بانكتٸڭ تٶراعاسى.
سونىمەن قاتار, سٷلەيمەنوۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە, تەڭگە باعامىن شەگەندەپ بەكٸتۋ دەگەن "تۇراقتىلىق يلليۋزيياسى".
كٷشتٸ اقشا باعامى ەكونوميكانى "جالقاۋ" ەتەدٸ
"ەستەرٸڭٸزدە بولار, 2010-شى جىلدارى تەڭگە ەكٸ مەرتە ەكٸمشٸلٸك تۇرعىدا دەۆالۆاتسيياعا ۇشىراعانى. رەزەرۆتەردٸ ىسىراپ ەتپەي, اقشا باعامىن بەلگٸلەۋ مٷمكٸن ەمەس. 2014-2015 جىلدارى اقشا باعامىن ۇستاپ تۇرعان كەزدە نارىق كٶرٸپ-بٸلٸپ وتىردى, قالىپتاسقان جاعدايلاردىڭ نارىقتىق ەمەس ەكەنٸن, ال بٸز ادامداردى رەزەرۆتەرٸمٸزبەن "ازىقتاندىرىپ", بۇل رەتتە ۇلتتىق قوردىڭ, تٸپتٸ ۇلتتىق بانكتٸڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸنەن 30 ملرد تەڭگەدەن استام اقشانى جۇمسادىق. بٸراق, ەڭ باستىسى, كەيٸن سول اقشالاردىڭ ورنىن تولتىرمادىق, ەلٸ ٷڭٸرەيٸپ تۇر", - دەدٸ باس بانكير تەڭگە دەۆالۆاتسيياعا ۇشىراپ, 1 اقش دوللار 180 تەڭگەدەن 360-380 تەڭگەگە دەيٸن قىمباتتاعان كەزدٸ ەسكٸ الىپ.
سونداي-اق ۇلتتىق بانك باسشىسى اقشانىڭ شەگەندەلگەن باعامىنا كٶشۋ ەكونوميكانى دامىتپايدى, كەرٸسٸنشە يمپورتقا قۇمار ەتٸپ, كەز كەلگەن جاعدايعا بەيٸمدەلۋ قابٸلەتٸنەن ايىرادى دەپ سانايدى.
"اقشا باعامى كٷشتٸ بولىپ تۇرسا, "بەرٸن شەتەلدەن ساتىپ الا سالايىق, ٶندٸرٸپ قايتەمٸز ونى ( ... )", دەپ شىعامىز عوي وندايدا. ونسىز دا سولاي بولدى عوي بٸزدە. يندۋسترييالاندىرۋدىڭ بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ بەسجىلدىقتارىنىڭ نەتيجە بەرمەۋٸ كٶبٸنەسە جاساندى تٷردە "نىعايتىلعان" ەرٸ شەگەندەلگەن تەڭگە باعامىمەن بايلانىستى, - دەپ تٷسٸندٸرەدٸ سٷلەيمەنوۆ.
شەگەندەلگەن (فيكسيروۆاننىي) اقشا باعامى جاعدايىندا كەز-كەلگەن ٸشكٸ ەكونوميكالىق شەشٸمدەر قاۋقارىنان ايىرىلادى.
"ٶيتكەنٸ "ۇلتتىق بانك بار عوي, اقشا باعامىن ۋەدە ەتكەن جاعدايعا كەلتٸرە سالادى" دەپ قاراپ وتىرادى بەرٸ. ال بۇل دەگەنٸمٸز, ۇلتتىق قۇزىرەتتٸلٸك شەشٸمدەرٸ اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆٸ قۇزىرەتٸنە ٶتكەنمەن تەڭ جاعداي. ايتالىق, ەۆروعا شاققاندا اقش دوللارى 10%-عا نىعايدى دەلٸك, دەمەك, باعامىمىز دوللارعا بايلانعاندىقتان, بٸز تەڭگەنٸ دە نىعايتۋىمىز قاجەت بولادى".
شەگەندەلگەن اقشا باعامىنا ەاوە ەلدەرٸ دە كٶشكٸسٸ جوق
سٷلەيمەنوۆ, ەڭ باستىسى, قازاقستانمەن ەكونوميكالىق وداقتاعى بٸر ەلدەر "ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن شەگەندەگٸسٸ" جوق ەكەنٸن باسا ايتادى: قىرعىزداردىڭ سومى ەركٸن اقشا باعامىنا, رەسەيلٸكتەردٸڭ رۋبلٸ دە ەركٸن, ياعني ٶزگەرمەلٸ, ٶزبەكتەردٸڭ سۋمى دا ٸشٸنارا ٶزگەرمەلٸ باعامعا سٷيەنەدٸ.
"مەسەلەن, بٸز تەڭگەنٸ دوللار باعامىنا بايلادىق دەلٸك, ال رۋبل ەركٸن كەڭٸستٸكتەگٸ ٶزگەرمەلٸ باعامدا بولسا, وندا رۋبلگە قارسى قاتاڭ كٷشەيتۋ شارالارىن قولدانۋ كەرەك بولادى. مىسالى, رەسەيدە تاۋارلار ارزانداپ, قازاقستاندىقتار شەكارالاس ايماقتارعا لاپ قويعان 2014-2015 جىلدارداعىداي جاعداي عوي. ەگەر, كەرٸسٸنشە بولسا, وندا بٸزدٸڭ اكتيۆتەر ٶزگەلەرگە تارتىمدى بولادى. 2022 جىلى مۇنداي جاعداي بولدى ەمەس پە?..", - دەپ سۋرەتتەيدٸ بۇل جايتتى سٷلەيمەنوۆ.
قاراشا ايىنداعى جاعدايدان ۇلتتىق بانك قانداي ساباق الدى?
"بٸز اقشا باعامىن قولمەن رەتتەمەيمٸز. قاراشاداعى جاعدايعا دەيٸن ۇلتتىق بانك تەك 2022 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە ارالاسقان. ال بۇعان دەيٸن, ياعني 2,5 جىل ارالاسپادىق. اقشا باعامى نارىقتىق سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ ەسەرٸنەن قالىپتاسادى. مەن بۇعان ٶز اتىمنان كۋەلٸك ەتە الامىن. بٸز قور بيرجاسىندا ويىنشى رەتٸندە قاتىسامىز, وندا دا ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردٸ الىپ, ايىرباستاۋ جٶنٸندەگٸ ٷكٸمەتتٸڭ اگەنتٸ رەتٸندە. بٸز بۇل ترانسفەرتتەردٸ نارىقتا ساتامىز. كەپٸلدەندٸرٸلگەن جەنە نىسانالى ترانسفەرتتٸڭ مٶلشەرٸن پارلامەنت الدىن الا بەكٸتەدٸ. بٸز ترانسفەرتتەردٸ ەرقاشان تەڭدەي ەتٸپ ساتۋعا تىرىسامىز, مەسەلەن اي سايىن بەكٸتٸلگەن سومانىڭ 1/12 بٶلٸگٸ. ەرٸ قاراي, بٸز بۇل "بٶلٸكتٸ" بٸر ايداعى بيزنەس كٷندەر سانىنا بايلانىستى 21 نەمەسە 22 بٶلٸككە بٶلەمٸز. تٸپتٸ بٸر بيرجالىق كٷننٸڭ ٸشٸندە بٸز بٸركەلكٸ ساتۋعا تىرىسامىز: بٸزدە بيرجالىق روبوت بار, ول [سومالاردى] ۋاقىت ارالىقتارىنا قاراي بٸردەي بٶلٸپ ەسەپتەپ "ەنگٸزەدٸ"", — دەيدٸ سٷلەيمەنوۆ.
ول ەاەو بويىنشا سەرٸكتەستەردٸڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەسەرٸ بار ەرٸ زور دەپ سانايدى.
"ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا, قازاقستاننىڭ ٸرٸ كەسٸپورىندارىنىڭ رەسەيدٸڭ ٸرٸ كەسٸپورىندارىمەن بايلانىسى دەگەن بار, بٸزدٸڭ كٶمٸر رەسەيدٸڭ جەو-نا جەتكٸزٸلەدٸ, تەمٸر جولىمىز رەسەيگە بارادى, شەتەلگە مۇنايدى ايداپ جاتقان كقك رەسەي ارقىلى ٶتەدٸ. تاۋارلاردىڭ, قىزمەتتەردٸڭ, كاپيتالدىڭ جەنە جۇمىس كٷشٸنٸڭ ەركٸن قوزعالىسىن قامتيتىن ەكونوميكالىق وداقتىڭ قاتىسۋشىسى بولا وتىرىپ, بٸز سەرٸكتەس ەلدەردە بولىپ جاتقان وقيعالاردان تىسقارى قالا المايمىز",- دەيدٸ باس بانكير.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەكونوميكالاردىڭ وسىلاي قويان-قولتىق ارالاسىپ جاتۋىنان, ەرينە, بٸر-بٸرٸنە ەسەرٸ بولادى, بٸراق تەڭگەمٸز رۋبل باعامىنا بايلانباعان.
"وسى رۋبلدەن كەتەيٸكشٸ" دەيتٸندەردٸ مەن تٷسٸنبەيمٸن. جالپى, وسى سٶزدٸ. ٶيتكەنٸ تەڭگە رۋبل باعامىنا بايلانباعان. يە, ەكونوميكالار اراسىندا بايلانىس بار. بٸزدٸڭ [رەسەيمەن] ارامىزداعى ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ 30 ملرد تەڭگەگە جۋىقتايدى (27-28 ملرد تەڭگە, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قانشا بولاتىنىن كٶرەيٸك), ٷلكەن ينۆەستيتسييالىق بايلانىستار بار, رەسەيلٸك كاپيتال قازاقستاندا [بار], قازاقستاندىق كاپيتال رەسەيدە دەگەندەي, قارجىلىق قاتىناستاردىڭ دا كٶلەمٸ زور جەنە ت.ب. بۇل - بۇرىننان سولاي, بٸزدٸڭ گەوگرافييامىزدىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ. بٸزدٸڭ ەكونوميكامىزدىڭ بايلانىسىن, ۆاليۋتالاردىڭ بايلانىسىن وسىلار انىقتايدى. رۋبلگە قانداي دا بٸر "بايلانۋ" دەگەن جوق",-دەدٸ سٷلەيمەنوۆ.
ول ەاەو ەلدەرٸنٸڭ سىرتقى ساۋدا ساياساتىن قازٸر ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق كوميسسييا باسقاراتىنىن, بٸراق اقشا-كرەديت ساياساتى "مٷلدەم تەۋەلسٸز" ەكەنٸن ايتتى.
"بٸز بازالىق مٶلشەرلەمەلەر تۋرالى, مينيمالدى رەزەرۆتٸك جەنە پرۋدەنتسيالدىق تالاپتار جەنە ت.ب. شەشٸمدەردٸ ٶزٸمٸز قابىلدايمىز. ونى ۇلتتىقتان جوعارى قۇزىرەتكە يە ورگانعا ٶتكٸزٸپ بەرۋ نيەتٸمٸز جوق", — دەپ سٶزٸن قورىتىندىلايدى سٷلەيمەنوۆ.
ايتا كەتسەك, اتالعان مەسەلەگە قاتىستى Dalanews.kz سايتىندا "بيۋدجەت قۇرىلىمىن زەردەلەگەن ساراپشى: بٸزدٸكٸ تەك ساتۋ مەن شاشۋ" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
