«ابايدىڭ سوڭعى كٷندەرٸ». ۇمىتىلعان ەسكٸنٸڭ بەرٸ جاڭا
– اباي تۋرالى تەلەۆيزييالىق جەنە كينو ٶنٸمدەر از تٷسٸرٸلٸپ جاتقان جوق. كٶپ دٷنيە جارىققا شىقتى. بۇل فيلمنٸڭ ولاردان ەرەكشەلٸگٸ بار ما?
– بٸز اقىن ٶمٸرٸنٸڭ بٸر كەزەڭٸنە عانا توقتالدىق. 1904 جىلى بالاشاقپاق جايلاۋىنان ابايدىڭ سٷيەگٸ قايتتى. ۋەسيلە ماعاۋيياقىزىنىڭ ايتۋىنشا, حەكٸمنٸڭ دەمٸ بالاشاقپاقتاعى قىرىقوشاق دەگەن جەردە ٷزٸلگەن. وسى قىرىقوشاقتا بولعان قايعىلى وقيعاعا دەيٸنگٸ اقىننىڭ قىرىق كٷنٸ فيلمدە قامتىلعان.
ابايدىڭ دانىشپان ەكەنٸن بەرٸمٸز بٸلەمٸز دە, قاراپايىم ادام ەكەنٸن قاپەرگە الا بەرمەيتٸن سيياقتىمىز. ٶمٸرٸندە جاسىپ كٶرمەگەن, عاجايىپ قايرات, كەمەل اقىل يەسٸ وسپان, ەبٸش قايتىس بولعاندا قاتتى كٷيزەلدٸ. بٸراق, ماعاۋييا تٸرٸ بولاتىن. بار سٷيەنٸشٸ, ٷمٸت ارتقانى قاسىندا بولدى. الايدا, جاسىنان جابىسقان دەرت اقىرى ماعاشتى دا الىپ تىنادى. بۇل قازا اباي ٶمٸرٸندەگٸ ەڭ اۋىر سوققى بولدى. فيلم وسى ماعاۋييا قازاسىمەن باستالادى.
اباي قازاقتىڭ رۋحاني ەكەسٸ دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلگەنٸمەن ٶزٸمٸز سيياقتى ەت پەن سٷيەكتەن جارالعان ادام. ەكەلٸك ۋايىم-قايعىسى مەن قۇنانباي ەۋلەتٸندەگٸ ورنى بايان ەتٸلەدٸ. كٶرەرمەن قاۋىم اقىن بەينەسٸن جاڭا قىرىنان كٶرٸپ, ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى كٷندەرٸندەگٸ رۋحاني حەلٸن تاني تٷسەدٸ دەپ ٷمٸت ەتەمٸز.
– "حابار" ارناسىنىڭ جاڭا تەلەۆيزييالىق ماۋسىمىنىڭ ماڭىزدى جوبالارىنىڭ بٸرٸ بولعالى تۇرعان بۇل دەرەكتٸ فيلمنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ كٸمدەر? قاي جەردە تٷسٸرٸلدٸ?
– بٸزدٸڭ كەيٸپكەرلەرٸمٸز – اباي تۋرالى سٶز بولسا, گازەتتەن, ەفيردەن سٶيلەيتٸن سپيكەرلەر ەمەس. ولار اباي اۋىلىندا تۋعان, اقىن ٶمٸرٸنٸڭ شەجٸرەلٸ قاتپارلارىنان حابارى بار ادامدار. شۇبارتاۋدا تۇراتىن نەستٸلەك سەمەنبەتۇلى – ابايدىڭ اقىن, ەنشٸ شەكٸرتٸ كەرەي ۋەيٸستٸڭ تۋعان جيەنٸ. ونىڭ ابايتانۋعا قوسقان ٷلەسٸ جايلى اتاقتى عالىم قايىم مۇحامەدحانوۆ جازعان. اباي قايتىس بولاردا اۋرىپ جاتقاندا شۇبارتاۋلىق بٸر-ەكٸ كٸسٸ ارنايى بارعان. ولار جاي عانا بارماعان. اقىن ٶمٸرٸنە اراشا تٷسپەك بولدى. ولار – ادام دەرٸگەرٸ بٶجەي مىڭعاتۇلى مەن باقسى شوقباتار. شۇبارتاۋلىق شەجٸرەشٸ سول ەڭگٸمەلەردٸ ايتادى.
تاعى بٸر كەيٸپكەرٸمٸز – ماناتاي بالتاقايۇلى. توقسانعا تاياپ قالعان ماناتاي اقساقال ىرعىزباي تۇقىمى. ٶسكەنباي بيدٸڭ تۋعان باۋىرى مىرزاتايدان تاراعان ۇرپاق. م. ەۋەزوۆتٸڭ دوسى بالتاقاي تولعامباەۆتىڭ ۇلى. ەكەسٸنەن ەستٸگەن ەڭگٸمەلەرٸ بار. ەرٸ ەۋلەتتٸڭ دە سىرىنا قانىق.
ٶزدەرٸڭٸز بٸلەسٸزدەر «انادان تٶرتەۋمٸز» دەيتٸن ابايدىڭ ٶزٸنەن كەيٸنگٸ ٸنٸلەرٸ ىسقاق پەن وسپان 1901 جەنە 1891 جىلدارى دٷنيەدەن ٶتەدٸ. اقىن حەل ٷستٸندە جاتقاندا اعاسى تەڭٸربەردٸ عانا بولدى. مۇحتار ەۋەزوۆ «اباي جولى» رومانىندا اعا مەن ٸنٸ اراسىنداعى رۋحاني الشاقتىقتى جازعان. بٸراق ٶمٸر ساپارىنىڭ سوڭىندا بٸر انا, بٸر ەكەدەن تۋعان اعايىندىلاردىڭ بٸتٸسپەي كەتۋٸ مٷمكٸن بە? ولاردىڭ حەلٸ, سوڭعى سٶزدەرٸ قانداي بولدى? وسى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن تەڭٸربەردٸ قۇنانبايۇلىنىڭ تٸكەلەي ۇرپاعى قاراۋىلدىق قۇسمان بەرلەشوۆ اعامىزدان سۇرادىق.
تٷسٸرٸلٸم اباي وبلىسىنىڭ بۇرىنعى شۇبارتاۋ اۋدانى مەن اباي اۋدانى جەنە سەمەي قالاسىندا بولدى.
– فيلمدە بۇرىن كەزدەسپەگەن تىڭ دەرەك, مەلٸمەتتەر ايتىلا ما?
– ۇمىتىلعان ەسكٸنٸڭ بەرٸ جاڭا دەگەن سٶز بار. بٸز «ابايدىڭ سوڭعى كٷندەرٸن» تٷسٸرۋ كەزٸندە بايتورىۇلى بالعابايدىڭ ەستەلٸگٸن قايتا جاڭعىرتتىق. شىڭعىستاۋ ەلٸنٸڭ ازاماتى بالعاباي - ابايدىڭ دەنەسٸن جيدەبايعا دەيٸن كٶتەرٸپ بارعان ادامداردىڭ بٸرٸ. تٸپتٸ, قابٸرٸن دە قازىسقان. اقىننىڭ قابٸرٸن لاقاتتاعان تاعى بٸر ادام - رۋى ەنەت, كٷجكەڭۇلى كەڭەسباي دەگەن كٸسٸ بولىپتى.
– ۇلى ويشىلدىڭ اقىرعى كٷندەرٸ تۋرالى دٷنيەنٸ تٷسٸرگەن شىعارماشىلىق توپ جايىندا بٸلگٸمٸز كەلەدٸ.
– بۇل فيلمدٸ ەزٸرلەۋگە ات سالىسقان ازاماتتاردىڭ بارلىعىنىڭ ەدەبيەتكە قاتىسى بار. ستسەناريي اۆتورى باعاشار تۇرسىنبايۇلى اباي اينالاسىن زەرتتەپ جٷرگەن سىنشى, م. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ. «تٸل مەن جٷرەك», «سٶزدٸڭ جولى» سىن كٸتاپتارىنىڭ اۆتورى.
رەجيسسەر – بەكزات سمادييار. بەكزاتتىڭ العاشقى ماماندىعى فيلولوگ. ەل-فارابي اتىنداعى قۇۋ اياقتاعان. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ. ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىندا كينو رەجيسسەر ماماندىعى بويىنشا بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرگەن. "اداسقاق" كٶركەم فيلمٸنٸڭ رەداكتورى, "ۇلى دالانىڭ الىپ جىرشىسى" دەرەكتٸ فيلمٸنٸڭ رەجيسسەرٸ.
وپەراتور – ەرزات ۋەلي. ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ٶنەر اكادەميياسىندا كينو جەنە تەلەۆيزييا
رەجيسسەرٸ ماماندىعى بويىنشا بٸلٸم العان. “قازاقستان” ارناسىنىڭ تاپسىرىسىمەن “ورالۋ” تەلەسەريالىندا رەجيسسەردٸڭ كٶمەكشٸسٸ جەنە ەكٸنشٸ رٶلدەگٸ اكتيور. «جامبىل جاباەۆ» دەرەكتٸ فيلمٸنٸڭ قويۋشى وپەراتورى بولعان.
پروديۋسەرٸمٸز – بەلگٸلٸ ايتىسكەر اقىن, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ سەرٸك قاليەۆ اعامىز.
– ەڭگٸمەڭٸزگە كٶپ راحمەت. ٸستەرٸڭٸزگە تابىس تٸلەيمٸز!
