АҚШ пен Иран арасында әскери қақтығыс туындаса, әлемдік мұнай бағасы жоғары ықтималдықпен қымбаттайды. Себебі нарық тек саяси мәлімдемелерді емес, нақты жеткізілімнің үзілу қаупін есепке ала бастайды. Бұл пікірді экономист Бауыржан Шурманов білдірді, деп хабарлайды Dalanews.kz.
Сарапшының айтуынша, Иран әлі де мұнай нарығындағы маңызды ойыншы болып қала береді. Ел тәулігіне шамамен 3,3 млн баррель мұнай өндіреді, бұл әлемдік өндірістің 4 пайызына жуық. Алайда басты мәселе – экспорт көлемі. Теңіз арқылы тасымалданатын 1–1,5 млн баррель мұнайдың басым бөлігі Қытайға бағытталады. Әскери шиеленіс жағдайында дәл осы көлемдер сақтандыру, фрахт және теңіз қауіпсіздігі мәселелеріне байланысты бірінші болып нарықтан түсіп қалуы мүмкін.
Негізгі тәуекел Ормуз бұғазымен байланысты. Бұл бағыт арқылы тәулігіне шамамен 20 млн баррель мұнай мен мұнай өнімдері өтеді. Бұл – әлемдік тұтынудың бестен бір бөлігі. Бұғаз толық жабылмаса да, әскери қатердің артуы сақтандыру құнын күрт өсіріп, танкерлер қозғалысын баяулатуы мүмкін. Нәтижесінде нарықтағы қолжетімді ұсыныс қысқарады.
Шурмановтың бағалауынша, өтемдік тетіктер шектеулі. ОПЕК-тің бос өндірістік қуаты 4–4,5 млн баррель деңгейінде, бірақ олардың негізгі бөлігі дәл осы Парсы шығанағы аймағында орналасқан. Бұл оларды қақтығыстың алғашқы кезеңінде тұрақтандырушы фактор ретінде пайдалануды қиындатады.
Қосымша фактор ретінде Иранның теңіздегі «қалқымалы» мұнай қорлары аталады. Олар шамамен 170 млн баррельге бағаланады. Бұл қорлар қысқа мерзімді тапшылықты жұмсартуы мүмкін, бірақ ол үшін логистика тұрақты болуы қажет. Әскери жағдай кезінде бұл кепілдендірілмейді.
«Мұнай нарығы үшін қақтығыстың ұзақтығы емес, ең алдымен жеткізілім мен транзит қауіпсіздігіне қатысты алғашқы белгілер маңызды. Иран экспорты мен Ормуз бұғазы төңірегіндегі белгісіздік сақталған сайын, бағалар жоғарылай береді», – дейді сарапшы.
Оның болжамынша, базалық сценарийде нарықта құбылмалылық артып, мұнай бағасына геосаяси үстеме қосылады. Ал жеткізілім тұрақты түрде бұзылып, логистикаға қауіп төнсе, баға күрт өсуі мүмкін, өйткені қатер астында тұрған көлемдер әлемдік тұтынудың елеулі бөлігіне тең.
