Qazaqstanda sý tapshylyǵy máselesi barǵan saiyn ózekti bolyp barady. Mamandardyń málimetinshe, el aýmaǵynda jalpy kólemi shamamen 2000 sharshy shaqyrymdy quraityn 2700-ge jýyq muzdyq bar. Alaida olardyń barlyǵy birtindep azaiyp keledi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Qazaq Expert Club uiymynyń sý saiasaty jónindegi sarapshysy Qýanysh Ózbekovtiń aitýynsha, Qazaqstan jyl saiyn muzdyqtardyń jalpy massasynyń shamamen 1 paiyzyn joǵaltady. Al muzdyqtar eldiń strategiialyq tushy sý qory sanalady.
«Qysqa merzimde muzdyqtardyń qarqyndy erýi morenalyq kólderdiń jarylý qaýpin jáne joiqyn selderdiń júrý yqtimaldyǵyn arttyrady. Uzaq merzimde el aýyz sý men sýarmaly sý tapshylyǵyna tap bolýy múmkin», – deidi sarapshy.
Máseleni ýshyqtyratyn taǵy bir faktor – sý infraqurylymynyń tozýy. Keibir óńirlerde sýdyń edáýir bóligi tutynýshyǵa jetkenge deiin-aq joǵalyp ketedi.
Osy jaǵdaida kóptegen elder jasandy intellektini sándi tehnologiia emes, sý resýrstaryn basqarýdyń tiimdi quraly retinde qoldana bastady.
Búginde algoritmder sý tasqynyn boljai alady, jasyryn sý shyǵyndaryn anyqtaidy, qurǵaqshylyq qaýpin baǵalaidy jáne aýyl sharýashylyǵyndaǵy sý tutynýdy ońtailandyrady. Iaǵni jasandy intellekt tsifrlyq gidrologtyń qyzmetin atqara bastady.
Ózbekovtiń aitýynsha, mundai sheshimderdiń eń tanymal mysaldarynyń biri – Google FloodHub platformasy. Ol spýtniktik derekter men gidrologiialyq kórsetkishterdi taldap, sý tasqynyn birneshe kún buryn boljai alady.
Al aýyl sharýashylyǵynda izraildik SupPlant kompaniiasy datchikter men mashinalyq oqytý algoritmderin paidalanyp, ósimdikterdiń naqty qansha sý qajet etetinin anyqtaidy. Kompaniia málimetinshe, bul tehnologiia ónimdilikke ziian keltirmei, sý shyǵynyn 70 paiyzǵa deiin azaitýǵa múmkindik beredi.
Sý shyǵynyn azaitýdyń taǵy bir baǵyty – qubyr jelilerindegi aqaýlardy erte anyqtaý. Sarapshynyń sózinshe, VODA.ai kompaniiasy jasandy intellekt arqyly sý qubyrlarynyń jaǵdaiyn taldap, apat qaýpi joǵary ýchaskelerdi iri jarylystar bolmai turyp anyqtaidy.
Kóptegen memleketter úshin mundai tehnologiialar ulttyq sý qaýipsizdiginiń mańyzdy bóligine ainalyp úlgerdi.
Qazaqstan úshin bul máseleniń mańyzy erekshe. El transshekaralyq ózenderge táýeldi, sý resýrstarynyń edáýir bóligi ulttyq aýmaqtan tys jerde qalyptasady. Al klimattyń ózgerýi qoldanystaǵy sýmen qamtý júiesine túsetin qysymdy kúsheitip otyr.
«Sondyqtan úkimet jasandy intellekt negizinde sý resýrstaryn basqarý júiesin qurý josparyn jariialady. Mundai platforma muzdyqtar, ózender, sý qoimalary jáne jer asty sýlary týraly derekterdi biriktirip, eldiń bolashaq sý balansyn boljaýǵa kómektesýi tiis», – deidi Ózbekov.
Sońǵy jyldardaǵy iri sý tasqyndarynan keiin Qazaqstanda erte eskertý júieleri de dami bastady.
Mysaly, Astana IT University koreialyq seriktestermen birge qar jamylǵysy men onyń erý jyldamdyǵyn naqty ýaqyt rejiminde taldaýǵa múmkindik beretin sheshimder ázirlep jatyr.
Sondai-aq transshekaralyq sý nysandarynyń jekelegen ýchaskelerinde tsifrlyq monitoring júieleri engizilýde. Sarapshynyń aitýynsha, taraptarda obektivti derekter kóbeigen saiyn sýdy bólýge qatysty daýlar da azaiady.
Qýanysh Ózbekovtiń pikirinshe, Qazaqstan úshin eń úlken áleýetke ie úsh baǵyt bar. Birinshisi – elimizdiń iri sý basseinderiniń tsifrlyq kóshirmelerin jasaý.
«Mundai modelder klimattyń ózgerýi, ózen aǵynynyń azaiýy nemese sý tutynýdyń artýy siiaqty faktorlardyń saldaryn problemalar týyndamai turyp esepteýge múmkindik beredi», – deidi sarapshy.
Ekinshi baǵyt – kommýnaldyq infraqurylymdaǵy sý shyǵynyn azaitý. Keibir qalalarda sý joǵaltý deńgeii 30–40 paiyzǵa jetedi. Sondyqtan shyǵyndy azaitýdyń ózi jańa sý nysandaryn salýmen teń nátije berýi múmkin.
Úshinshi baǵyt – muzdyqtardy turaqty baqylaý.
«Tian-Shan men Altai muzdyqtary Qazaqstannyń sý resýrstarynyń eleýli bóligin qalyptastyrady. Jasandy intellekt spýtniktik derekterdi táýlik boiy taldap, sý qorynyń aldaǵy ondaǵan jyldaǵy ózgerisin boljai alady», – deidi sarapshy.
Onyń pikirinshe, sý salasyndaǵy jasandy intellekt Qazaqstannyń ósip kele jatqan sý tapshylyǵyna beiimdelýindegi negizgi quraldardyń birine ainalmaq.
Derekter men tsifrlyq tehnologiialardyń kómegimen ár tamshy sýdy tiimdi basqarýdy úirengen elder eleýli básekelik artyqshylyqqa ie bolady. Endigi másele – Qazaqstan mundai sheshimderdi sý resýrstaryn basqarý júiesine qanshalyqty jyldam engize alatynynda.
