قازاقستاندا سۋ تاپشىلىعى مەسەلەسٸ بارعان سايىن ٶزەكتٸ بولىپ بارادى. مامانداردىڭ مەلٸمەتٸنشە, ەل اۋماعىندا جالپى كٶلەمٸ شامامەن 2000 شارشى شاقىرىمدى قۇرايتىن 2700-گە جۋىق مۇزدىق بار. الايدا ولاردىڭ بارلىعى بٸرتٸندەپ ازايىپ كەلەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
Qazaq Expert Club ۇيىمىنىڭ سۋ ساياساتى جٶنٸندەگٸ ساراپشىسى قۋانىش ٶزبەكوۆتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان جىل سايىن مۇزدىقتاردىڭ جالپى ماسساسىنىڭ شامامەن 1 پايىزىن جوعالتادى. ال مۇزدىقتار ەلدٸڭ ستراتەگييالىق تۇششى سۋ قورى سانالادى.
«قىسقا مەرزٸمدە مۇزدىقتاردىڭ قارقىندى ەرۋٸ مورەنالىق كٶلدەردٸڭ جارىلۋ قاۋپٸن جەنە جويقىن سەلدەردٸڭ جٷرۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرادى. ۇزاق مەرزٸمدە ەل اۋىز سۋ مەن سۋارمالى سۋ تاپشىلىعىنا تاپ بولۋى مٷمكٸن», – دەيدٸ ساراپشى.
مەسەلەنٸ ۋشىقتىراتىن تاعى بٸر فاكتور – سۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ توزۋى. كەيبٸر ٶڭٸرلەردە سۋدىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ تۇتىنۋشىعا جەتكەنگە دەيٸن-اق جوعالىپ كەتەدٸ.
وسى جاعدايدا كٶپتەگەن ەلدەر جاساندى ينتەللەكتٸنٸ سەندٸ تەحنولوگييا ەمەس, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى رەتٸندە قولدانا باستادى.
بٷگٸندە الگوريتمدەر سۋ تاسقىنىن بولجاي الادى, جاسىرىن سۋ شىعىندارىن انىقتايدى, قۇرعاقشىلىق قاۋپٸن باعالايدى جەنە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى سۋ تۇتىنۋدى وڭتايلاندىرادى. ياعني جاساندى ينتەللەكت تسيفرلىق گيدرولوگتىڭ قىزمەتٸن اتقارا باستادى.
ٶزبەكوۆتٸڭ ايتۋىنشا, مۇنداي شەشٸمدەردٸڭ ەڭ تانىمال مىسالدارىنىڭ بٸرٸ – Google FloodHub پلاتفورماسى. ول سپۋتنيكتٸك دەرەكتەر مەن گيدرولوگييالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ تالداپ, سۋ تاسقىنىن بٸرنەشە كٷن بۇرىن بولجاي الادى.
ال اۋىل شارۋاشىلىعىندا يزرايلدٸك SupPlant كومپانيياسى داتچيكتەر مەن ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرٸن پايدالانىپ, ٶسٸمدٸكتەردٸڭ ناقتى قانشا سۋ قاجەت ەتەتٸنٸن انىقتايدى. كومپانييا مەلٸمەتٸنشە, بۇل تەحنولوگييا ٶنٸمدٸلٸككە زييان كەلتٸرمەي, سۋ شىعىنىن 70 پايىزعا دەيٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سۋ شىعىنىن ازايتۋدىڭ تاعى بٸر باعىتى – قۇبىر جەلٸلەرٸندەگٸ اقاۋلاردى ەرتە انىقتاۋ. ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, VODA.ai كومپانيياسى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى سۋ قۇبىرلارىنىڭ جاعدايىن تالداپ, اپات قاۋپٸ جوعارى ۋچاسكەلەردٸ ٸرٸ جارىلىستار بولماي تۇرىپ انىقتايدى.
كٶپتەگەن مەملەكەتتەر ٷشٸن مۇنداي تەحنولوگييالار ۇلتتىق سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالىپ ٷلگەردٸ.
قازاقستان ٷشٸن بۇل مەسەلەنٸڭ ماڭىزى ەرەكشە. ەل ترانسشەكارالىق ٶزەندەرگە تەۋەلدٸ, سۋ رەسۋرستارىنىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ۇلتتىق اۋماقتان تىس جەردە قالىپتاسادى. ال كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ قولدانىستاعى سۋمەن قامتۋ جٷيەسٸنە تٷسەتٸن قىسىمدى كٷشەيتٸپ وتىر.
«سوندىقتان ٷكٸمەت جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جٷيەسٸن قۇرۋ جوسپارىن جارييالادى. مۇنداي پلاتفورما مۇزدىقتار, ٶزەندەر, سۋ قويمالارى جەنە جەر استى سۋلارى تۋرالى دەرەكتەردٸ بٸرٸكتٸرٸپ, ەلدٸڭ بولاشاق سۋ بالانسىن بولجاۋعا كٶمەكتەسۋٸ تيٸس», – دەيدٸ ٶزبەكوۆ.
سوڭعى جىلدارداعى ٸرٸ سۋ تاسقىندارىنان كەيٸن قازاقستاندا ەرتە ەسكەرتۋ جٷيەلەرٸ دە دامي باستادى.
مىسالى, Astana IT University كورەيالىق سەرٸكتەستەرمەن بٸرگە قار جامىلعىسى مەن ونىڭ ەرۋ جىلدامدىعىن ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە تالداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن شەشٸمدەر ەزٸرلەپ جاتىر.
سونداي-اق ترانسشەكارالىق سۋ نىساندارىنىڭ جەكەلەگەن ۋچاسكەلەرٸندە تسيفرلىق مونيتورينگ جٷيەلەرٸ ەنگٸزٸلۋدە. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, تاراپتاردا وبەكتيۆتٸ دەرەكتەر كٶبەيگەن سايىن سۋدى بٶلۋگە قاتىستى داۋلار دا ازايادى.
قۋانىش ٶزبەكوۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان ٷشٸن ەڭ ٷلكەن ەلەۋەتكە يە ٷش باعىت بار. بٸرٸنشٸسٸ – ەلٸمٸزدٸڭ ٸرٸ سۋ باسسەيندەرٸنٸڭ تسيفرلىق كٶشٸرمەلەرٸن جاساۋ.
«مۇنداي مودەلدەر كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ, ٶزەن اعىنىنىڭ ازايۋى نەمەسە سۋ تۇتىنۋدىڭ ارتۋى سيياقتى فاكتورلاردىڭ سالدارىن پروبلەمالار تۋىنداماي تۇرىپ ەسەپتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ ساراپشى.
ەكٸنشٸ باعىت – كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمداعى سۋ شىعىنىن ازايتۋ. كەيبٸر قالالاردا سۋ جوعالتۋ دەڭگەيٸ 30–40 پايىزعا جەتەدٸ. سوندىقتان شىعىندى ازايتۋدىڭ ٶزٸ جاڭا سۋ نىساندارىن سالۋمەن تەڭ نەتيجە بەرۋٸ مٷمكٸن.
ٷشٸنشٸ باعىت – مۇزدىقتاردى تۇراقتى باقىلاۋ.
«تيان-شان مەن التاي مۇزدىقتارى قازاقستاننىڭ سۋ رەسۋرستارىنىڭ ەلەۋلٸ بٶلٸگٸن قالىپتاستىرادى. جاساندى ينتەللەكت سپۋتنيكتٸك دەرەكتەردٸ تەۋلٸك بويى تالداپ, سۋ قورىنىڭ الداعى ونداعان جىلداعى ٶزگەرٸسٸن بولجاي الادى», – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, سۋ سالاسىنداعى جاساندى ينتەللەكت قازاقستاننىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان سۋ تاپشىلىعىنا بەيٸمدەلۋٸندەگٸ نەگٸزگٸ قۇرالداردىڭ بٸرٸنە اينالماق.
دەرەكتەر مەن تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن ەر تامشى سۋدى تيٸمدٸ باسقارۋدى ٷيرەنگەن ەلدەر ەلەۋلٸ بەسەكەلٸك ارتىقشىلىققا يە بولادى. ەندٸگٸ مەسەلە – قازاقستان مۇنداي شەشٸمدەردٸ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جٷيەسٸنە قانشالىقتى جىلدام ەنگٸزە الاتىنىندا.
