Qazaqstanda Jańa Konstitýtsiianyń kúshine enýi eldiń saiasi júiesin jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan reformalardyń jańa kezeńin bastap berdi. Negizgi zań memlekettik institýttardyń tiimdiligin arttyrýǵa, zań ústemdigin nyǵaitýǵa jáne turaqty áleýmettik-ekonomikalyq damýǵa quqyqtyq negiz qalyptastyrýdy kózdeidi. Sarapshylardyń pikirinshe, konstitýtsiialyq reformalardyń tabysy olardyń is júzinde dáiekti júzege asyrylýyna tikelei bailanysty.
Halyqaralyq qatynastar sarapshysy ári saiasattanýshy Súiinbai Súiindikovtiń aitýynsha, Jańa Konstitýtsiianyń tolyqqandy iske asyrylýy Qazaqstannyń quqyqtyq turaqtylyǵyn kúsheitip, memlekettik basqarýdyń tiimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi. Sarapshynyń pikirinshe, zań ústemdigi, táýelsiz institýttar, boljamdy memlekettik saiasat jáne investitsiia úshin qolaily orta qalyptastyrý elimizdiń halyqaralyq bedelin nyǵaityp, Qazaqstandy Eýraziia keńistigindegi senimdi ári jaýapty seriktes retinde tanytýǵa yqpal etedi.
- Jańa Konstitýtsiia kúshine enip, eldegi keiingi reformalardyń quqyqtyq negizine ainaldy. Sizdiń oiyńyzsha, saiasi sheshimderdiń shynaiy ári tiimdi jumys isteitin memlekettik institýttarǵa ainalýy úshin qandai sharttar qajet?
- Jańa Konstitýtsiia reformalardyń quqyqtyq irgetasyn qalyptastyrdy. Alaida kez kelgen konstitýtsiialyq ózgeristiń nátijesi onyń mátinimen emes, is júzindegi oryndalýymen ólshenedi. Saiasi sheshimderdiń tiimdi memlekettik institýttarǵa ainalýy úshin eń aldymen zań ústemdigi qamtamasyz etilýi, memlekettik organdardyń jaýapkershiligi kúsheiýi, sheshim qabyldaý protsesiniń ashyqtyǵy artýy jáne azamattyq qoǵamnyń qatysýy keńeiýi qajet. Sonymen qatar memlekettik qyzmettiń kásibilenýi, táýelsiz sot júiesi men tiimdi baqylaý tetikteri reformalardyń turaqty nátijesin qamtamasyz etetin negizgi faktorlar.
- Negizgi zań qabyldanǵannan keiin onyń is júzinde oryndalýy basty nazarǵa shyǵady. Qazaqstannyń biznes, investorlar jáne halyqaralyq seriktester úshin turaqty ári boljamdy memleket ekenin dáleldeitin negizgi kórsetkishter qai salalarda kórinýi tiis?
- Eń aldymen bul quqyqtyq turaqtylyqtan, kelisimsharttardyń qorǵalýynan jáne sot júiesiniń táýelsizdiginen kórinýi kerek. Sonymen qatar investitsiialyq ahýaldyń jaqsarýy, memlekettik basqarýdyń tiimdiligi, sybailas jemqorlyqtyń tómendeýi, retteýshi saiasattyń turaqtylyǵy jáne memlekettik sheshimderdiń boljamdylyǵy mańyzdy kórsetkishter sanalady. Halyqaralyq investorlar úshin zańdardyń jii ózgermeýi, ekonomikalyq saiasattyń sabaqtastyǵy jáne biznes júrgizýge qolaily jaǵdaidyń qalyptasýy erekshe mánge ie.
- Prezident Qasym-Jomart Toqaev jańa konstitýtsiialyq úlgini memleketti jańǵyrtý jáne memlekettik institýttardyń jaýapkershiligin arttyrýmen bailanystyrady. Ashyq ekonomika jaǵdaiynda saiasi bastamalardyń ornyqty institýtsionaldyq tájiribege ulasýy qanshalyqty mańyzdy?
- Ashyq ekonomika jaǵdaiynda turaqty institýttar memlekettiń basty básekelik artyqshylyqtarynyń biri bolyp sanalady. Investorlar jekelegen saiasi sheshimderden buryn olardyń turaqty institýttar arqyly iske asyrylýyna nazar aýdarady. Sondyqtan reformalardyń júieli sipat alýy, memlekettik organdardyń eseptiligi men jaýapkershiliginiń artýy, zańdardyń birkelki qoldanylýy eldiń ekonomikalyq turaqtylyǵyn kúsheitedi. Institýtsionaldyq turaqtylyq uzaq merzimdi investitsiialardy tartýǵa jáne halyqaralyq seriktesterdiń senimin nyǵaitýǵa múmkindik beredi.
- Qazirgi geosaiasi jaǵdaida elder quqyqtyq turaqtylyǵy, retteýshilik júiesiniń tiimdiligi jáne saiasi táýekelderdi basqarý qabileti arqyly baǵalanady. Osy turǵydan alǵanda, Jańa Konstitýtsiia Qazaqstannyń Eýropa men Aziia arasyndaǵy bailanysty kúsheitip, álemdik kapital naryqtaryndaǵy ornyn nyǵaitýǵa yqpal ete ala ma?
- Iá, eger Konstitýtsiiada bekitilgen qaǵidattar tolyq ári dáiekti júzege asyrylsa, bul Qazaqstannyń halyqaralyq básekege qabilettiligin arttyra alady. Qazaqstan Eýropa men Aziiany bailanystyratyn mańyzdy kólik-logistikalyq jáne ekonomikalyq torap retinde quqyqtyq turaqtylyqty saqtai alsa, onyń investitsiialyq tartymdylyǵy kúsheiedi. Álemdik kapital naryqtary úshin quqyq ústemdigi, táýelsiz sot, menshik quqyǵynyń qorǵalýy jáne memlekettik saiasattyń boljamdylyǵy negizgi faktorlar bolyp tabylady. Sondyqtan Konstitýtsiianyń tiimdi iske asyrylýy Qazaqstannyń halyqaralyq qarjy jáne investitsiialyq keńistiktegi pozitsiiasyn nyǵaitýǵa yqpal etedi.
- Qazaqstan Eýraziiadaǵy mańyzdy seriktes memleketterdiń biri retinde qarastyrylyp keledi. Sizdiń oiyńyzsha, Jańa Konstitýtsiianyń tolyqqandy iske asyrylýy elimizdiń halyqaralyq bedelin arttyryp, ony senimdi ári boljamdy memleket retinde tanytýǵa qandai múmkindik beredi?
- Konstitýtsiialyq reformalardyń tolyqqandy oryndalýy Qazaqstannyń demokratiialyq damý baǵytyn, quqyqtyq memleket qaǵidattaryna adaldyǵyn jáne institýtsionaldyq turaqtylyǵyn halyqaralyq deńgeide aiqyndai túsedi. Bul óz kezeginde elimizdiń halyqaralyq uiymdardaǵy bedelin nyǵaityp, sheteldik investitsiialardy tartýǵa jáne strategiialyq áriptestikti keńeitýge oń áser etedi. Sonymen birge Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saiasaty men ishki saiasi turaqtylyǵy ózara úilesim tapqan jaǵdaida, el halyqaralyq qaýymdastyq úshin senimdi, jaýapty jáne boljamdy seriktes retinde tanylýyn odan ári kúsheite alady. Jańa Konstitýtsiianyń tiimdi iske asyrylýy tek quqyqtyq reforma ǵana emes, Qazaqstannyń uzaq merzimdi saiasi jáne ekonomikalyq damýynyń mańyzdy institýtsionaldyq negizi bolmaq.
