Қазақстанда Жаңа Конституцияның күшіне енуі елдің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған реформалардың жаңа кезеңін бастап берді. Негізгі заң мемлекеттік институттардың тиімділігін арттыруға, заң үстемдігін нығайтуға және тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуға құқықтық негіз қалыптастыруды көздейді. Сарапшылардың пікірінше, конституциялық реформалардың табысы олардың іс жүзінде дәйекті жүзеге асырылуына тікелей байланысты.
Халықаралық қатынастар сарапшысы әрі саясаттанушы Сүйінбай Сүйіндіковтің айтуынша, Жаңа Конституцияның толыққанды іске асырылуы Қазақстанның құқықтық тұрақтылығын күшейтіп, мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Сарапшының пікірінше, заң үстемдігі, тәуелсіз институттар, болжамды мемлекеттік саясат және инвестиция үшін қолайлы орта қалыптастыру еліміздің халықаралық беделін нығайтып, Қазақстанды Еуразия кеңістігіндегі сенімді әрі жауапты серіктес ретінде танытуға ықпал етеді.
- Жаңа Конституция күшіне еніп, елдегі кейінгі реформалардың құқықтық негізіне айналды. Сіздің ойыңызша, саяси шешімдердің шынайы әрі тиімді жұмыс істейтін мемлекеттік институттарға айналуы үшін қандай шарттар қажет?
- Жаңа Конституция реформалардың құқықтық іргетасын қалыптастырды. Алайда кез келген конституциялық өзгерістің нәтижесі оның мәтінімен емес, іс жүзіндегі орындалуымен өлшенеді. Саяси шешімдердің тиімді мемлекеттік институттарға айналуы үшін ең алдымен заң үстемдігі қамтамасыз етілуі, мемлекеттік органдардың жауапкершілігі күшеюі, шешім қабылдау процесінің ашықтығы артуы және азаматтық қоғамның қатысуы кеңеюі қажет. Сонымен қатар мемлекеттік қызметтің кәсібиленуі, тәуелсіз сот жүйесі мен тиімді бақылау тетіктері реформалардың тұрақты нәтижесін қамтамасыз ететін негізгі факторлар.
- Негізгі заң қабылданғаннан кейін оның іс жүзінде орындалуы басты назарға шығады. Қазақстанның бизнес, инвесторлар және халықаралық серіктестер үшін тұрақты әрі болжамды мемлекет екенін дәлелдейтін негізгі көрсеткіштер қай салаларда көрінуі тиіс?
- Ең алдымен бұл құқықтық тұрақтылықтан, келісімшарттардың қорғалуынан және сот жүйесінің тәуелсіздігінен көрінуі керек. Сонымен қатар инвестициялық ахуалдың жақсаруы, мемлекеттік басқарудың тиімділігі, сыбайлас жемқорлықтың төмендеуі, реттеуші саясаттың тұрақтылығы және мемлекеттік шешімдердің болжамдылығы маңызды көрсеткіштер саналады. Халықаралық инвесторлар үшін заңдардың жиі өзгермеуі, экономикалық саясаттың сабақтастығы және бизнес жүргізуге қолайлы жағдайдың қалыптасуы ерекше мәнге ие.
- Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа конституциялық үлгіні мемлекетті жаңғырту және мемлекеттік институттардың жауапкершілігін арттырумен байланыстырады. Ашық экономика жағдайында саяси бастамалардың орнықты институционалдық тәжірибеге ұласуы қаншалықты маңызды?
- Ашық экономика жағдайында тұрақты институттар мемлекеттің басты бәсекелік артықшылықтарының бірі болып саналады. Инвесторлар жекелеген саяси шешімдерден бұрын олардың тұрақты институттар арқылы іске асырылуына назар аударады. Сондықтан реформалардың жүйелі сипат алуы, мемлекеттік органдардың есептілігі мен жауапкершілігінің артуы, заңдардың біркелкі қолданылуы елдің экономикалық тұрақтылығын күшейтеді. Институционалдық тұрақтылық ұзақ мерзімді инвестицияларды тартуға және халықаралық серіктестердің сенімін нығайтуға мүмкіндік береді.
- Қазіргі геосаяси жағдайда елдер құқықтық тұрақтылығы, реттеушілік жүйесінің тиімділігі және саяси тәуекелдерді басқару қабілеті арқылы бағаланады. Осы тұрғыдан алғанда, Жаңа Конституция Қазақстанның Еуропа мен Азия арасындағы байланысты күшейтіп, әлемдік капитал нарықтарындағы орнын нығайтуға ықпал ете ала ма?
- Иә, егер Конституцияда бекітілген қағидаттар толық әрі дәйекті жүзеге асырылса, бұл Қазақстанның халықаралық бәсекеге қабілеттілігін арттыра алады. Қазақстан Еуропа мен Азияны байланыстыратын маңызды көлік-логистикалық және экономикалық торап ретінде құқықтық тұрақтылықты сақтай алса, оның инвестициялық тартымдылығы күшейеді. Әлемдік капитал нарықтары үшін құқық үстемдігі, тәуелсіз сот, меншік құқығының қорғалуы және мемлекеттік саясаттың болжамдылығы негізгі факторлар болып табылады. Сондықтан Конституцияның тиімді іске асырылуы Қазақстанның халықаралық қаржы және инвестициялық кеңістіктегі позициясын нығайтуға ықпал етеді.
- Қазақстан Еуразиядағы маңызды серіктес мемлекеттердің бірі ретінде қарастырылып келеді. Сіздің ойыңызша, Жаңа Конституцияның толыққанды іске асырылуы еліміздің халықаралық беделін арттырып, оны сенімді әрі болжамды мемлекет ретінде танытуға қандай мүмкіндік береді?
- Конституциялық реформалардың толыққанды орындалуы Қазақстанның демократиялық даму бағытын, құқықтық мемлекет қағидаттарына адалдығын және институционалдық тұрақтылығын халықаралық деңгейде айқындай түседі. Бұл өз кезегінде еліміздің халықаралық ұйымдардағы беделін нығайтып, шетелдік инвестицияларды тартуға және стратегиялық әріптестікті кеңейтуге оң әсер етеді. Сонымен бірге Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты мен ішкі саяси тұрақтылығы өзара үйлесім тапқан жағдайда, ел халықаралық қауымдастық үшін сенімді, жауапты және болжамды серіктес ретінде танылуын одан әрі күшейте алады. Жаңа Конституцияның тиімді іске асырылуы тек құқықтық реформа ғана емес, Қазақстанның ұзақ мерзімді саяси және экономикалық дамуының маңызды институционалдық негізі болмақ.
