Búginge deiin oblysymyzdyń 14 aýdany men 2 qalasynda jańa álipbige aýysý boiynsha túsindirme júmysyn júrgizgen top músheleri qarasha aiynyń 14 kúni Ile aýdanyna qarasty Ótegen batyr, Boraldai, Túimebaev, Qaroi aýyldarynda , al 15 kúni Balqash aýdanynan shalǵai jatqan Kóktal, Aqjar, Topar, Baqbaqty eldimekenderi men aýdan ortalyǵy Baqanasta halyqpen basqosý ótkizdi.
ILE AÝDANY. Aýdan ákimdiginiń májilis zalynda ótken alqaly jiynda Almaty oblysynyń tilderdi damytý jónindegi basqarmasynyń basshysy Aidar Bashbaev jańa álipbige kóshýdiń mańyzyn túsindirdi.
– Memleketimizdiń odan ári damyp, kórkeiip, gúldenýi úshin qolǵa alynǵan mańyzdy bastamalardyń biri –latyn álipbiine kóshý. Qashanda kemeńgerligimen erekshelengen Elbasy «2025 jylǵa qarai isqaǵazdaryn, merzimdi baspasózdi, oqýlyqtardy, bárin de latyn álipbiimen basyp shyǵara bastaýǵa tiispiz. Ol kezeń de taiap qaldy, sondyqtan biz ýaqyt uttyrmai, bul jumysty osy bastan qolǵa alýymyz kerek. Biz osynaý aýqymdy jumysty bastaýǵa qajetti daiyndyq jumystaryna qazirden kirisemiz», –dep málimdedi. Rasynda, bul zaman talabyna sai aitylǵan oryndy oi. Latyn álipbii – táýelsizdik tuǵyryn nyǵaitýǵa jáne halyqtyń birtutsatyǵy ornyǵýǵa múmkindik beretin tamasha qural – degen top jetekshisi Aidar Karbozuly jańa álipbige kóshýdiń basty erekshelikterin ekshep aityp berdi. Óz sózinde ol jazý – árbir xalyqtyń rýxani, mádeni ósýin, damý deńgeiin kórsetetin áleýmettik mańyzy zor qubylys ekendigin, ol ótkendi, búgindi jáne keleshekti jalǵastyratyn altyn kópir dedi.
Basqosýda toptyń beldi múshesi I. Jansúgirov atyndaǵy JMÝ-diń oqytýshysy, professor Shara Qiiaxmetova latyn grafikasyna kóshýdiń mańyzy týraly baian etti. Onyń aitýynsha, qazaq ulttyq álipbii eldiń sanasyn jańǵyrtatyn, álemdik keńistiktegi aýqymdy aqyl-oi qazynasyna jol ashatyn, oilaý júiemiz ben tóltýma rýxani qasietterimizdi aishyqtaityn, qazaq tiline reforma jasaýǵa múmkindik beretin, tildik tól zańdylyqtarymyz ben emle-erejelerimizdi tolyqqandy qamtamyz etetin ulttyq joba. Óz sózinde professor Shara Ásetqyzy jańa álipbige kóshýdiń birneshe printsipin de tilge tiek etti.
Alqaly jiynda aqyn, oblystyq "Jetisý" gazetiniń tilshisi Qajet Andas ta óz oiymen bólisti.
– Elbasy revoliýtsiialyq emes, evoliýtsiialyq jolmen kúrdeli máselelerdi sheship berdi. Sonyń biri – latyn álipbii. Latyn álipbiine kóshý – qazaq álipbiine reforma jasaý –dedi ol . Sondai-aq, latyn grafikasyn úirenýdiń asa qiyndyq týǵyzbaityndyǵyn, álem qabyldap otyrǵan álipbidiń jattyǵy da baiqalmaitynyn aitty. Latyn grafikasyna kóshýdiń basty erekshelikterine toqtalǵan Qajet Andas óz kezeginde kópshilik qoiǵan saýaldarǵa da jaýap berdi.
– Latyn álipbiine kóshý – qazaq xalqynyń alǵa jyljýyna, jańa zaman talabyna sai ósip-órkendeýine, bolashaqta elimizdiń jan-jaqty damýyna úlken úles qosyp, jemisi men jeńisin ákeleri sózsiz.
Biz latyn álipbiine kóshe otyryp, órkenietti elderdiń qataryna qosylyp, tilimizdegi dybystyq júielerdi naq anyqtap, qazaq tiliniń jazylýy men dybystalý kezinde sózder qoldanysyndaǵy kirme sózderden arylamyz. Endeshe, latyn álipbiine kóshý biz úshin de, bolashaq úshin de áldeqaida mańyzdy – Ile aýdanyna qarasty Túimebaev aýylynyń №20 orta mektepte óńir xalqymen bolǵan basqosýda «Jańa álipbi jańa dáýir bastaýy» atty aqparattyq toptyń beldi músheleri osylai dedi.
Qazaq tili álipbiin kirillitsadan latyn grafikasyna kóshirý boiynsha ótkizilgen jiynda top músheleri keń kólemde túsinikteme berip ótti. Professor Shara Ásetqyzy latyn álipbiine kóshýdiń tiimdi tustaryn tilge tiek etip, birneshe faktordy da atap ótti.
Bul kúni top músheleri Boraldai jáne Qaroi aýyldarynda da bolyp, eldimeken turǵyndarymen júzdesip, túsindirme jumysyn júrgizdi.
BALQASh AÝDANY. Jurtshylyqpen júzdesken jumys toby sársenbiniń sátti kúni Balqash aýdanyna shalǵai jatqan – Kóktal, Aqjar, Topar, Baqbaqty eldimekenderinde boldy.
Kóktaldyqtarmen ótkizilgen aýyldyq Mádeniet úiindegi basqosýda da oblystyq tilderdi damytý jónindegi basqarmanyń basshysy Aidar Bashbaev latyn qarpine kóshý ýaqyt talaby ekenin, endeshe zaman kóshine ilesý úshin qazaq ulysynyń jańa keńistikke ashylǵan joly ekenin aityp, sapardyń máni men maǵynasyn atap ótti.
–Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynyń túpqazyǵy – qazaq jazýynyń latyn qarpindegi nusqasyna kóshýi. Sebebi, halqymyzda «qyran qustyń biikke samǵap ushýy úshin oǵan ýaqyt pen bap kerek» degen danalyq bar. Al Elbasy elimizde júrgizilgen ekonomikalyq, saiasi reformalardan keiin adamnyń sanasyn jańǵyrtýyna, rýhani baiýyna yqpal etetin latyn álipbiine kóshýdi usynyp otyr. Jańa álipbi, birinshiden, búkil túrkitildes memleketterdiń basyn biriktirýge yqpal etýi tiis. Eń bastysy, jańa álipbidiń qabyldanýy – qanshama jyldar boiy sanaǵa sińip qalǵan otarsyzdanýdyń bir joly. Kez kelgen adam sanany jańǵyrtqan kezde ózinen bastaý kerek dep oilaimyz, – degen Aidar Karbozuly búkil qaýymnyń álipbi jóninde jumyla jumysqa kiriskeni jón ekendigin de tilge tiek etti.
Jiyn barsynda I.Jansúgirov atyndaǵy JMÝ-diń oqytýshysy, professor Shara Qiiaxmetova «Latyn álipbiiniń mańyzy jáne erekshelikteri» týraly baian etti.
Kóktaldyqtarmen kezdesýde aqyn, oblystyq «Jetisý» gazetiniń tilshisi Qajet Andas ta latyn grafikasyna kóshýge qatysty oramdy oilarymen bólisti.
Osy kúni oblystyq til basqarmasynyń uiymdastyrýymen issaparǵa shyqqan mamandar eki topqa bólinip, birneshe aýyldy qamtyp úlgerdi. Top músheleri Aqjar, Topar, Baqbaqty eldimekenderi men aýdan ortalyǵy Baqanasta da bolyp, elmen júzdesti.
Aita keteiik, ústimizdegi jylǵy 12 qazan men 15 qarasha aralyǵynda «Jańa álipbi jańa dáýir bastaýy» atty oblystyq aqparattyq túsindirý tobynyń músheleri óńirimizdegi 16 aýdan men 2 qalaǵa (Tekeli, Qapshaǵai) qaraityn 63 aýylda (olardyń arasynda shalǵai jatqan aýyldar da qamtyldy) xalyqpen júzdesýler ótkizip, turǵyndardyń usynystaryn tyńdap, olardyń kóptegen saýalyna jaýap berdi.
Bir aidan astam ýaqytqa sozylǵan jumys barysynda kóz jetkizgenimiz eldimeken turǵyndarynyń basym kópshiligi táýelsiz Qazaqstan tarixyndaǵy Elbasymyzdyń uly bastamasyn qoldaýda.
