Qarjyny igermeý qashanǵa qaitalanady?
Esepti tyńdaý barysynda Senat Tóraǵasy ótken jyldyń óte kúrdeli bolǵanyn, Parlament koronavirýs daǵdarysyn eńserý úshin Úkimetpen birlesip, belsendi jumys istegenin atap ótti. Qolǵa alynǵan jumystardy zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý úshin depýtattar mańyzdy zańdardy jedel túrde qabyldady.
– Qazirgi tańda jaǵdai birtindep turaqtalyp keledi. Biylǵy bes aida ekonomikanyń ósimi 1,6 paiyzdy qurap otyr. Memleket basshysy belgilep bergen mindetterdiń kelesi kezeńin iske asyrý úshin de Úkimet músheleri men Parlament depýtattary, bárimiz osylai jumyla jumys isteýimiz kerek. Aldymyzda turǵan basty mindetterdiń biri ekonomikalyq ósimdi qalpyna keltirý jáne azamattarymyzdyń ómir súrý deńgeiin arttyrý ekeni sózsiz, – dedi Máýlen Áshimbaev.
Otyrys kezinde Respýblikalyq biýdjetti atqarýǵa qatysty problemalyq jaittar da nazardan tys qalmady. Olardyń qatarynda bólingen qarajatty igermeý nemese tiimsiz jumsaý jáne keibir baǵdarlamalardy iske asyrý kezindegi ashyqtyqtyń tiisti deńgeide bolmaýy siiaqty máseleler bar.
Osyǵan orai Senat Spikeri memlekettik organdardyń jumysyndaǵy birqatar kemshilikterge toqtaldy. Sondai olqylyqtardyń saldarynan memleket tarapynan azamattarǵa qoldaý kórsetý maqsatymen bólingen qarjynyń bári birdei oryndy jumsalmaǵan.
Tiimsiz shyǵyndar qysqartylsyn!
Máýlen Áshimbaev respýblikalyq biýdjetti kirister men shyǵystar turǵysynan teńgerimdi etýdiń mańyzdy ekenin taǵy bir ret Úkimet músheleriniń esine saldy.
Óitkeni bes jyldyń ishinde respýblikalyq biýdjettiń shyǵystary 2 esege deiin ósken. Byltyr shyǵystardyń tek 44 paiyzy «taza kirister» esebinen jabylǵan. Al, qalǵan 36 paiyzyn Ulttyq qordan transfertter men 20 paiyzyn qaryzdar quraǵan.
– Osyǵan bailanysty depýtattardy biýdjet tapshylyǵynyń ósimi alańdatady. Mundai úrdisti ózgertý qajet. Bul jóninde mamyr aiynda biýdjetke engizilgen túzetýlerdi qaraǵan kezde de aitqan edik. Biz qaryzdardy kóbeite bermei jáne bolashaq urpaqtyń qoryn ysyrap etpei, «qaltamyz» ben múmkindigimizge qarai ómir súrýimiz kerek, – dedi Máýlen Áshimbaev.
Sondai-aq, Senat Spikeri biýdjettiń teńgerimdiligin qamtamasyz etý úshin tiimsiz shyǵyndardy ońtailandyrý jáne qysqartýdy usyndy.
Kvazimemlekettik sektorǵa memleket 817 mdrd teńge bólgen
Ol Esep komitetiniń derekterin tilge tiek etip, 2020 jyly tiimsiz jumsalǵan jáne igerilmegen biýdjet qarajatynyń kólemi shamamen 570 milliard teńgege jetkenin aitty. Bul – 2019 jylǵy kórsetkishten 33 paiyzǵa kóp.
– Sońǵy jyldary kvazimemlekettik sýbektilerdi qarjylandyrý úshin respýblikalyq biýdjetten aýqymdy qarajat bólinip keledi. Tek byltyrdyń ózinde bul kórsetkish 817 milliard teńgeden asqan. Sonymen birge qarajattyń aitarlyqtai kólemi tiimsiz jumsalatyny anyqtalyp otyr. Kvazimemlekettik sektordyń 25 sýbektisin qamtyǵan aýdit qorytyndysy boiynsha Esep komiteti shamamen 380 milliard teńgeni quraityn buzýshylyqtardy anyqtaǵan. Osyǵan orai Úkimetten jaýapty tulǵalarǵa qatysty tiisti sharalar qabyldaýdy jáne bolashaqta mundai buzýshylyqtardyń aldyn alýdy suraimyz, – dedi Palata Tóraǵasy.
Senatorlardyń aitýynsha, biýdjettiń tiimsiz shyǵystaryn qysqartý úshin birqatar nysandy jekeshelendirý isiniń bereri mol. Sol sebepti, Máýlen Áshimbaev bul baǵyttaǵy jumystardyń qarqynyn arttyrý jáne barlyq rásimniń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý kerektigin atap ótti.
Sonymen qatar Senat Spikeri el biýdjetindegi ekonomikanyń ósimine salynatyn qarajattyń úlesin ulǵaitý máselesine de toqtaldy.
– Esep komiteti baǵalaǵandai, 2020 jyldyń qorytyndysy boiynsha biýdjet shyǵystarynyń 61 paiyzy aǵymdaǵy muqtajdyqtarǵa jumsalǵan. Tek 15 paiyzy ǵana damý maqsattaryna baǵyttalǵan. Ekonomikadan túsetin «taza kirister» respýblikalyq biýdjettiń shyǵystaryn jappai otyrǵan qazirgi jaǵdaiymyzda, ósý draiverlerine basa mán berý kerek. Iaǵni, biýdjet qarajatyn óndiris oryndaryn salýǵa nemese rekonstrýktsiialaýǵa, infraqurylymǵa, kommýnikatsiiaǵa, biznesti kreditteý men sýbsidiialaýǵa jáne taǵy basqa investitsiialyq maqsattarǵa jumsaýdyń mańyzy zor, – dedi Máýlen Áshimbaev.
Senat Tóraǵasy Parlament depýtattary Úkimettiń osy baǵyttaǵy tiisti bastamalaryna qoldaý kórsetýge daiyn ekenin de jetkizdi.
Aita keteiik, 2020 jylǵy respýblikalyq biýdjettiń atqarylýy týraly esepter sońǵy ret 2021 jylǵy 21 maýsymda ótetin Parlament Palatalarynyń birlesken otyrysynda qaralady.
Búgingi Palata otyrysynda senatorlar «Memlekettik feldegerlik bailanys týraly» jáne «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine memlekettik feldegerlik bailanys jáne ishki ister organdary qyzmetiniń máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy da qarap, qabyldady. Bul qujattar politsiianyń servistik modeliniń tetikterin dáiekti túrde engizýdi jáne órtke qarsy qyzmet organdarynyń ókilettikterin bekitýdi kózdeidi.
