2024 jyldyń alty aiynda Qazaqstannyń Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi gidrometeorologiia qyzmetin jańǵyrtýǵa jáne 2 mlrd aǵash otyrǵyzýǵa baǵyttalǵan birqatar negizgi jobany júzege asyrdy. Elimizdiń kúrt kontinenttik klimaty jaǵdaiynda klimatqa boljamdardyń dáldigin arttyrý jáne qorshaǵan ortany qorǵaý úshin jańa sharalar ázirlenip, engizilýde. QR ETRM qyzmetiniń birinshi jartyjyldyqtaǵy nátijeleri týraly – PrimeMinister.kz. saity redaktsiiasynyń sholýynan oqi alasyzdar, – dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ekologiiany qadaǵalaý jáne gidrometeorologiialyq qyzmetti damytý
Biylǵy birinshi jartyjyldyqta Ekologiia ministrligi 489 ekologiialyq tekserý júrgizdi. 1331 ekologiia zańnamasyn buzýshylyq anyqtalyp, 860 uiǵarym jasaldy. Nátijesinde 40 mlrd teńgeden astam somaǵa 1022 ákimshilik aiyppul salyndy, onyń ishinde 13,3 mlrd teńgege 884 aiyppul óndirildi.
Ákimdiktermen jáne jurtshylyqpen birlesip óńirlerdiń ekologiia problemalaryn keshendi túrde sheshý boiynsha 532 is-sharany qamtityn 18 jol kartasy ázirlendi, onyń ishinde 164-in biyl iske asyrý josparlanýda.
Halyqaralyq jasyl tehnologiialar men investitsiialyq jobalar ortalyǵy jyl basynan beri qol jetimdi eń jaqsy tehnikanyń úsh anyqtamalyǵyn jasap jatyr.
Aýa raiy boljamdary men gidrologiia derekteriniń dáldigin qamtamasyz etý úshin qosymsha 114 meteorologiia stansasyn, 167 agrometeorologiia beketin, 139 gidrologiia beketin jáne 143 ekologiia beketin ashý qajet.
Osyǵan bailanysty Ekologiia ministrligi Qazaqstannyń Ulttyq gidrometeorologiia qyzmetin damytýdyń jáne jańǵyrtýdyń 2025-2030 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn ázirledi. Sondai-aq biyl «Qazaqstan Respýblikasynyń Sý resýrstaryn basqarý júiesin damytýdyń 2025-2030 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy» sheńberinde ashý josparlanyp otyrǵan gidrologiia beketteriniń tizbesi qaita qaraldy.
2030 jylǵa deiin monitoringpen qamtylmaǵan elimizdegi jazyq aýmaqtaǵy ózenderdiń sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerinde 42 jańa gidrologiia beketin salý josparlanýda. Bul beketter Qostanai, Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Atyraý, Aqmola, Qaraǵandy oblystarynda, Ulytaý óńirinde, sondai-aq Qytaimen jáne Reseimen transshekaralyq ózenderde ornalasatyn bolady.
Klimatqa qatysty saiasat jáne strategiialyq maqsattar
Qazaqstan klimattyń ózgerýine qarsy jahandyq kúreske beiildiligin rastai otyryp, óziniń ekologiiaǵa qatysty mindettemelerin belsendi túrde nyǵaitýdy jalǵastyrýda.
Klimattyń ózgerýi týraly negizdemelik Konventsiia jáne Parij kelisimi boiynsha mindettemelerdi oryndaý sheńberinde Qazaqstan parnikti gazdar qaldyqtaryn 2030 jylǵa qarai 1990 jylǵy deńgeiden 15%-ǵa qysqartýǵa nietti.
Dýbaida ótken COP-28 konferentsiiasynda Qazaqstan metan boiynsha Jahandyq mindettemege qosylyp, munai-gaz, kómir jáne aýyl sharýashylyǵy sektorlaryndaǵy jeti jobany ázirleý jáne ózektendirý úshin shamamen $2 mln tartty. Sondai-aq osy salalardaǵy Metan qaldyqtaryn azaitý jónindegi ulttyq baǵdarlama ázirlenýde.
Qazaqstannyń Orman kodeksine túzetýler jobasy orman qory men bos jerlerde kómirtekti ofset jobalaryn iske asyrýdy kózdeidi. Atalǵan jobalar jańadan orman otyrǵyzýǵa jáne tozǵan jerlerdi qalpyna keltirýge baǵyttalǵan, bul 2 mlrd aǵash otyrǵyzý maqsatyna jetýge kómektesedi.
2024 jyl ShYU-daǵy Ekologiia jyly bolyp jariialandy. Biylǵy mamyr aiynda Astanada ShYU sheńberinde qorshaǵan ortany qorǵaý boiynsha besinshi keńes ótti, onda alty negizgi qujat bekitildi.
Ónerkásiptik jáne kommýnaldyq qaldyqtar
2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ónerkásiptegi qaldyqtardy qaita óńdeý úlesi 20%-dy, al kommýnaldyq qaldyqtar úlesi – 22,5%-dy qurady. Prezidenttiń tapsyrmasy boiynsha turmystyq qatty qaldyqtardy (TQQ) qaita óńdeýge arnalǵan zaýyttar salý boiynsha 232 mlrd teńgege 94 joba maquldandy, onyń ishinde 136 mlrd teńgeden astam somaǵa 22 joba aldyn ala maquldandy. Bul sharalar qaita óńdeý kólemin jylyna 1,2 mln tonnaǵa arttyrady dep kútilýde.
Elimizde 3 016 poligon bar, onyń 21%-y talaptarǵa sáikes keledi. Jaǵdaidy jaqsartý úshin qoldanystaǵy TQQ poligondaryna qoiylatyn talaptardy ońailatý tetigi bekitildi, zańdastyrýǵa jatatyn poligondarǵa qoiylatyn kriteriiler men eń tómengi talaptar belgilendi.
Qoqys shyǵarýshy uiymdardy GPS-trekerler júiesine qosý boiynsha jumys jalǵasýda, bul qoqys shyǵarýǵa monitoring jasaý men qadaǵalaýdy jaqsartýǵa yqpal etedi. 2024 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ǵaryshtyq monitoring aimaǵy ruqsat etilmegen poligondardy anyqtaý jáne joiý úshin jeti eldi mekenge keńeitildi. «E-qurylys» aqparattyq júiesinde qurylys qaldyqtaryn qadaǵalaý tetigi engizildi, bul qurylys qaldyqtaryn tiimdi basqarýǵa jáne olardy zańsyz ornalastyrýdyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
Orman melioratsiiasy qalai damýda?
Memleket basshysynyń 2 mlrd aǵash otyrǵyzý jónindegi tapsyrmasyna sáikes oblys ákimdikteri Ekologiia ministrligimen birlesip keshendi jospar ázirledi. 2021 jyldan 2023 jylǵa deiin Qazaqstanda 840 millionǵa jýyq aǵash pen butalar otyrǵyzyldy, bul josparlanǵan kólemniń 83%-yn quraidy.
Aral teńizi óńirindegi ekologiia jaǵdaiyn jaqsartý sheńberinde teńizdiń qurǵaǵan tabanynda orman melioratsiiasy boiynsha jumys jalǵasýda. 2025 jylǵa deiin 1 mln gektardan astam aýmaqta jumys júrgizý kózdelgen, al 2024 jylǵa 275 myń gektarǵa jumys josparlanyp otyr.
Sonymen qatar eldi mekender aýmaǵynda 15 mln túp aǵash otyrǵyzý jumysy júrgizilýde, 2021-2025 jyldar aralyǵynda jyl saiyn 3 mln aǵash otyrǵyzý josparlanǵan.
Prezidenttiń bastamasymen osy jyldyń naýryz aiynan bastap «Taza Qazaqstan» aktsiiasy bastaldy, onyń ishinde aýmaqtardy tazalaý, jasyl jelekterdi otyrǵyzý jáne stihiialyq qoqystardy joiý boiynsha aktsiialar bar. Aktsiiaǵa 800 myńnan astam adam qatysyp, 165 myń tonnaǵa jýyq qoqys jinaldy. 326 myńnan astam jasyl jelek otyrǵyzyldy.
«Búkilqazaqstandyq orman otyrǵyzý kúni» aktsiiasy aiasynda 203 myńǵa jýyq tal egildi.
2023-2027 jyldarǵa respýblikanyń orman sharýashylyǵyn materialdyq-tehnikalyq qamtamasyz etýge 68 mlrd teńgeden astam qarjy qarastyrylǵan. Bul turǵyda 303 birlik arnaiy tehnika jáne 655 birlik qosymsha órtke qarsy jabdyq satyp alyndy.
Qorshaǵan ortany qorǵaý jáne bioalýantúrlilik salasyndaǵy jańa zańnamalyq bastamalar men jobalar
Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip, Qazaqstannyń ekologiia mádenietin damytýdyń 2024-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasynyń jobasyn ázirledi. Tujyrymdamany iske asyrý boiynsha is-qimyl josparynyń jobasy ázirlendi, qujat Ashyq NQA portalynda ornalastyryldy.
Parlament Májilisiniń depýtattarymen birlesip ańshylyq sharýashylyǵy salasyndaǵy zańnamalyq bazany jaqsartýǵa baǵyttalǵan zań jobasy ázirlendi. Zań ań-qus ósirýdi yntalandyrýdy, sheteldik týrizmdi damytýdy jáne janýarlar dúniesin qorǵaý tetikterin nyǵaitýdy kózdeidi.
Orman órtin sóndirý stansalary qyzmetkerleriniń qaýipsizdigin arttyrý maqsatynda Qazaqstan Úkimetiniń qaýlysyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi, olar densaýlyǵy men ómirine tóner qaýip-qaterge bailanysty jumysyna laýazymdyq jalaqynyń 100% mólsherinde qosymsha aqy belgileidi.
Ministrlik BUUDB-men birlesip bioalýantúrlilikti saqtaý salasyndaǵy ulttyq basymdyqtar men mindetterdi qaita qaraý boiynsha jumys júrgizýde. 2025-2035 jyldarǵa arnalǵan bioalýantúrlilikti saqtaý jáne ornyqty paidalaný tujyrymdamasynyń jobasy ázirlenýde.
Biyl Qazaqstan Respýblikasynyń Ekologiialyq kodeksine memlekettik ekologiia saraptamasyn júrgizý merzimin qysqartýdy, qoǵamdyq tyńdaýlar rásimin jetildirýdi jáne qurylys-montajdaý jumystaryna jáne paidalanýǵa ekologiia ruqsatyn jeke alýdy qosa alǵanda, ózgerister engizildi.
Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúniesi komiteti men Praga haiýanattar baǵy arasyndaǵy memorandým aiasynda 2024 jylǵy 4 maýsymda «Altyn Dala» memlekettik tabiǵi rezervatyna 7 Prjevalskii jylqysy (Kerqulan, Kertaǵy) qaita jersindirildi. 2029 jylǵa deiin barlyǵy 40 jabaiy janýardy ákelý josparlanýda.
«Qazaqstan Respýblikasynda jolbarysty reintrodýktsiialaý baǵdarlamasyn» iske asyrý jalǵasýda. 2018-2023 jyldar aralyǵynda Ile-Balqash MTR-ǵa 205 Buhar buǵysy men 60 qulan ákelindi. Qazirgi ýaqytta jabaiy janýarlardyń sanyn kóbeitý boiynsha biotehnikalyq is-sharalar júrgizilýde.
