2024 جىلدىڭ التى ايىندا قازاقستاننىڭ ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ گيدرومەتەورولوگييا قىزمەتٸن جاڭعىرتۋعا جەنە 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار نەگٸزگٸ جوبانى جٷزەگە اسىردى. ەلٸمٸزدٸڭ كٷرت كونتينەنتتٸك كليماتى جاعدايىندا كليماتقا بولجامداردىڭ دەلدٸگٸن ارتتىرۋ جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ٷشٸن جاڭا شارالار ەزٸرلەنٸپ, ەنگٸزٸلۋدە. قر ەترم قىزمەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتاعى نەتيجەلەرٸ تۋرالى – PrimeMinister.kz. سايتى رەداكتسيياسىنىڭ شولۋىنان وقي الاسىزدار, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەكولوگييانى قاداعالاۋ جەنە گيدرومەتەورولوگييالىق قىزمەتتٸ دامىتۋ
بيىلعى بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتا ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ 489 ەكولوگييالىق تەكسەرۋ جٷرگٸزدٸ. 1331 ەكولوگييا زاڭناماسىن بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 860 ۇيعارىم جاسالدى. نەتيجەسٸندە 40 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 1022 ەكٸمشٸلٸك ايىپپۇل سالىندى, ونىڭ ٸشٸندە 13,3 ملرد تەڭگەگە 884 ايىپپۇل ٶندٸرٸلدٸ.
ەكٸمدٸكتەرمەن جەنە جۇرتشىلىقپەن بٸرلەسٸپ ٶڭٸرلەردٸڭ ەكولوگييا پروبلەمالارىن كەشەندٸ تٷردە شەشۋ بويىنشا 532 ٸس-شارانى قامتيتىن 18 جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ, ونىڭ ٸشٸندە 164-ٸن بيىل ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
حالىقارالىق جاسىل تەحنولوگييالار مەن ينۆەستيتسييالىق جوبالار ورتالىعى جىل باسىنان بەرٸ قول جەتٸمدٸ ەڭ جاقسى تەحنيكانىڭ ٷش انىقتامالىعىن جاساپ جاتىر.
اۋا رايى بولجامدارى مەن گيدرولوگييا دەرەكتەرٸنٸڭ دەلدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قوسىمشا 114 مەتەورولوگييا ستانساسىن, 167 اگرومەتەورولوگييا بەكەتٸن, 139 گيدرولوگييا بەكەتٸن جەنە 143 ەكولوگييا بەكەتٸن اشۋ قاجەت.
وسىعان بايلانىستى ەكولوگييا مينيسترلٸگٸ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق گيدرومەتەورولوگييا قىزمەتٸن دامىتۋدىڭ جەنە جاڭعىرتۋدىڭ 2025-2030 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىن ەزٸرلەدٸ. سونداي-اق بيىل «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جٷيەسٸن دامىتۋدىڭ 2025-2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى» شەڭبەرٸندە اشۋ جوسپارلانىپ وتىرعان گيدرولوگييا بەكەتتەرٸنٸڭ تٸزبەسٸ قايتا قارالدى.
2030 جىلعا دەيٸن مونيتورينگپەن قامتىلماعان ەلٸمٸزدەگٸ جازىق اۋماقتاعى ٶزەندەردٸڭ سۋ تاسقىنى قاۋپٸ بار ۋچاسكەلەرٸندە 42 جاڭا گيدرولوگييا بەكەتٸن سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇل بەكەتتەر قوستاناي, باتىس قازاقستان, اقتٶبە, اتىراۋ, اقمولا, قاراعاندى وبلىستارىندا, ۇلىتاۋ ٶڭٸرٸندە, سونداي-اق قىتايمەن جەنە رەسەيمەن ترانسشەكارالىق ٶزەندەردە ورنالاساتىن بولادى.
كليماتقا قاتىستى ساياسات جەنە ستراتەگييالىق ماقساتتار
قازاقستان كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى جاھاندىق كٷرەسكە بەيٸلدٸلٸگٸن راستاي وتىرىپ, ٶزٸنٸڭ ەكولوگيياعا قاتىستى مٸندەتتەمەلەرٸن بەلسەندٸ تٷردە نىعايتۋدى جالعاستىرۋدا.
كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ تۋرالى نەگٸزدەمەلٸك كونۆەنتسييا جەنە پاريج كەلٸسٸمٸ بويىنشا مٸندەتتەمەلەردٸ ورىنداۋ شەڭبەرٸندە قازاقستان پارنيكتٸ گازدار قالدىقتارىن 2030 جىلعا قاراي 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 15%-عا قىسقارتۋعا نيەتتٸ.
دۋبايدا ٶتكەن COP-28 كونفەرەنتسيياسىندا قازاقستان مەتان بويىنشا جاھاندىق مٸندەتتەمەگە قوسىلىپ, مۇناي-گاز, كٶمٸر جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورلارىنداعى جەتٸ جوبانى ەزٸرلەۋ جەنە ٶزەكتەندٸرۋ ٷشٸن شامامەن $2 ملن تارتتى. سونداي-اق وسى سالالارداعى مەتان قالدىقتارىن ازايتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق باعدارلاما ەزٸرلەنۋدە.
قازاقستاننىڭ ورمان كودەكسٸنە تٷزەتۋلەر جوباسى ورمان قورى مەن بوس جەرلەردە كٶمٸرتەكتٸ وفسەت جوبالارىن ٸسكە اسىرۋدى كٶزدەيدٸ. اتالعان جوبالار جاڭادان ورمان وتىرعىزۋعا جەنە توزعان جەرلەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋگە باعىتتالعان, بۇل 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋ ماقساتىنا جەتۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
2024 جىل شىۇ-داعى ەكولوگييا جىلى بولىپ جارييالاندى. بيىلعى مامىر ايىندا استانادا شىۇ شەڭبەرٸندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا بەسٸنشٸ كەڭەس ٶتتٸ, وندا التى نەگٸزگٸ قۇجات بەكٸتٸلدٸ.
ٶنەركەسٸپتٸك جەنە كوممۋنالدىق قالدىقتار
2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ٶنەركەسٸپتەگٸ قالدىقتاردى قايتا ٶڭدەۋ ٷلەسٸ 20%-دى, ال كوممۋنالدىق قالدىقتار ٷلەسٸ – 22,5%-دى قۇرادى. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى (تقق) قايتا ٶڭدەۋگە ارنالعان زاۋىتتار سالۋ بويىنشا 232 ملرد تەڭگەگە 94 جوبا ماقۇلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 136 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا 22 جوبا الدىن الا ماقۇلداندى. بۇل شارالار قايتا ٶڭدەۋ كٶلەمٸن جىلىنا 1,2 ملن تونناعا ارتتىرادى دەپ كٷتٸلۋدە.
ەلٸمٸزدە 3 016 پوليگون بار, ونىڭ 21%-ى تالاپتارعا سەيكەس كەلەدٸ. جاعدايدى جاقسارتۋ ٷشٸن قولدانىستاعى تقق پوليگوندارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى وڭايلاتۋ تەتٸگٸ بەكٸتٸلدٸ, زاڭداستىرۋعا جاتاتىن پوليگوندارعا قويىلاتىن كريتەرييلەر مەن ەڭ تٶمەنگٸ تالاپتار بەلگٸلەندٸ.
قوقىس شىعارۋشى ۇيىمداردى GPS-ترەكەرلەر جٷيەسٸنە قوسۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا, بۇل قوقىس شىعارۋعا مونيتورينگ جاساۋ مەن قاداعالاۋدى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدٸ. 2024 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا عارىشتىق مونيتورينگ ايماعى رۇقسات ەتٸلمەگەن پوليگونداردى انىقتاۋ جەنە جويۋ ٷشٸن جەتٸ ەلدٸ مەكەنگە كەڭەيتٸلدٸ. «ە-قۇرىلىس» اقپاراتتىق جٷيەسٸندە قۇرىلىس قالدىقتارىن قاداعالاۋ تەتٸگٸ ەنگٸزٸلدٸ, بۇل قۇرىلىس قالدىقتارىن تيٸمدٸ باسقارۋعا جەنە ولاردى زاڭسىز ورنالاستىرۋدىڭ الدىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ورمان مەليوراتسيياسى قالاي دامۋدا?
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2 ملرد اعاش وتىرعىزۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىنا سەيكەس وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸ ەكولوگييا مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ كەشەندٸ جوسپار ەزٸرلەدٸ. 2021 جىلدان 2023 جىلعا دەيٸن قازاقستاندا 840 ميلليونعا جۋىق اعاش پەن بۇتالار وتىرعىزىلدى, بۇل جوسپارلانعان كٶلەمنٸڭ 83%-ىن قۇرايدى.
ارال تەڭٸزٸ ٶڭٸرٸندەگٸ ەكولوگييا جاعدايىن جاقسارتۋ شەڭبەرٸندە تەڭٸزدٸڭ قۇرعاعان تابانىندا ورمان مەليوراتسيياسى بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا. 2025 جىلعا دەيٸن 1 ملن گەكتاردان استام اۋماقتا جۇمىس جٷرگٸزۋ كٶزدەلگەن, ال 2024 جىلعا 275 مىڭ گەكتارعا جۇمىس جوسپارلانىپ وتىر.
سونىمەن قاتار ەلدٸ مەكەندەر اۋماعىندا 15 ملن تٷپ اعاش وتىرعىزۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلۋدە, 2021-2025 جىلدار ارالىعىندا جىل سايىن 3 ملن اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانعان.
پرەزيدەنتتٸڭ باستاماسىمەن وسى جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ «تازا قازاقستان» اكتسيياسى باستالدى, ونىڭ ٸشٸندە اۋماقتاردى تازالاۋ, جاسىل جەلەكتەردٸ وتىرعىزۋ جەنە ستيحييالىق قوقىستاردى جويۋ بويىنشا اكتسييالار بار. اكتسيياعا 800 مىڭنان استام ادام قاتىسىپ, 165 مىڭ تونناعا جۋىق قوقىس جينالدى. 326 مىڭنان استام جاسىل جەلەك وتىرعىزىلدى.
«بٷكٸلقازاقستاندىق ورمان وتىرعىزۋ كٷنٸ» اكتسيياسى اياسىندا 203 مىڭعا جۋىق تال ەگٸلدٸ.
2023-2027 جىلدارعا رەسپۋبليكانىڭ ورمان شارۋاشىلىعىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋگە 68 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. بۇل تۇرعىدا 303 بٸرلٸك ارنايى تەحنيكا جەنە 655 بٸرلٸك قوسىمشا ٶرتكە قارسى جابدىق ساتىپ الىندى.
قورشاعان ورتانى قورعاۋ جەنە بيوالۋانتٷرلٸلٸك سالاسىنداعى جاڭا زاڭنامالىق باستامالار مەن جوبالار
ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸ مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, قازاقستاننىڭ ەكولوگييا مەدەنيەتٸن دامىتۋدىڭ 2024-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسىن ەزٸرلەدٸ. تۇجىرىمدامانى ٸسكە اسىرۋ بويىنشا ٸس-قيمىل جوسپارىنىڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ, قۇجات اشىق نقا پورتالىندا ورنالاستىرىلدى.
پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتتارىمەن بٸرلەسٸپ اڭشىلىق شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى زاڭنامالىق بازانى جاقسارتۋعا باعىتتالعان زاڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ. زاڭ اڭ-قۇس ٶسٸرۋدٸ ىنتالاندىرۋدى, شەتەلدٸك تۋريزمدٸ دامىتۋدى جەنە جانۋارلار دٷنيەسٸن قورعاۋ تەتٸكتەرٸن نىعايتۋدى كٶزدەيدٸ.
ورمان ٶرتٸن سٶندٸرۋ ستانسالارى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ قاۋلىسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلدٸ, ولار دەنساۋلىعى مەن ٶمٸرٸنە تٶنەر قاۋٸپ-قاتەرگە بايلانىستى جۇمىسىنا لاۋازىمدىق جالاقىنىڭ 100% مٶلشەرٸندە قوسىمشا اقى بەلگٸلەيدٸ.
مينيسترلٸك بۇۇدب-مەن بٸرلەسٸپ بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق باسىمدىقتار مەن مٸندەتتەردٸ قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە. 2025-2035 جىلدارعا ارنالعان بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋ جەنە ورنىقتى پايدالانۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە.
بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگييالىق كودەكسٸنە مەملەكەتتٸك ەكولوگييا ساراپتاماسىن جٷرگٸزۋ مەرزٸمٸن قىسقارتۋدى, قوعامدىق تىڭداۋلار رەسٸمٸن جەتٸلدٸرۋدٸ جەنە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنا جەنە پايدالانۋعا ەكولوگييا رۇقساتىن جەكە الۋدى قوسا العاندا, ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ.
ورمان شارۋاشىلىعى جەنە جانۋارلار دٷنيەسٸ كوميتەتٸ مەن پراگا حايۋاناتتار باعى اراسىنداعى مەموراندۋم اياسىندا 2024 جىلعى 4 ماۋسىمدا «التىن دالا» مەملەكەتتٸك تابيعي رەزەرۆاتىنا 7 پرجەۆالسكيي جىلقىسى (كەرقۇلان, كەرتاعى) قايتا جەرسٸندٸرٸلدٸ. 2029 جىلعا دەيٸن بارلىعى 40 جابايى جانۋاردى ەكەلۋ جوسپارلانۋدا.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جولبارىستى رەينترودۋكتسييالاۋ باعدارلاماسىن» ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا. 2018-2023 جىلدار ارالىعىندا ٸلە-بالقاش متر-عا 205 بۇحار بۇعىسى مەن 60 قۇلان ەكەلٸندٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جابايى جانۋارلاردىڭ سانىن كٶبەيتۋ بويىنشا بيوتەحنيكالىق ٸس-شارالار جٷرگٸزٸلۋدە.
