Táýelsiz sarapshy, ekonomist Baýyrjan Ysqaqov Úkimet bank sektoryna nelikten yqpal ete almai otyrǵanyn aitty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Bizdegi Úkimettiń bank sektoryna yqpal ete almai otyrǵanynyń basty sebebi naryqtyq ekonomika qatynasynda bolǵandyqtan, Ulttyq bankten basqa barlyq banktiń aktsionerlik, kommertsiialyq qurylymdar bolýynda. Iaǵni olardyń negizgi maqsaty - tabys tabý, al memleket bul jerde retteýshi ǵana rólge ie, iaǵni Úkimet usynys jasai alady, biraq naryqtyq jaǵdaida ony tikelei májbúrlei almaidy", - deidi sarapshy.
Qarjy mamanynyń pikirinshe, Ulttyq bank pen qarjy agenttikteriniń de tetikteri shekteýli, olar tek qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etýmen ainalysady.
"Mysaly ipotekalyq paiyzdy túsirýdi Úkimet usynǵanmen, ony oryndaýǵa bankter mindetti emes, sebebi olar táýekel men qarjy resýrstaryn ózderi esepteidi. Sonymen qatar, iri bankter naryqty bólip alǵan, iaǵni olar bir-birimen básekelespeidi, osylaisha olar óz talaptaryn da qoia alady. Sonyń kesirinen ipoteka paiyzyn memleket tómendetkisi kelse de, bankter buǵan qarsylyq bildiredi. Bul shyn máninde Úkimettiń qarjylyq institýttar aldyndaǵy yqpaly shekteýli ekenin kórsetip otyr", - deidi Baýyrjan Ysqaqov.
Sonymen qatar, sarapshy sheteldik bankter Qazaqstan naryǵyna kirýge nege tejelip otyrǵanyn aitty.
"Birinshiden, retteýshi talaptardyń kúrdeligi, iaǵni Qazaqstan Respýblikasynyń zańnamasy men qarjylyq esep berý talaptary sheteldik bankterge beiimdelmegen. Iaǵni bul, árine, biýrokratiialyq tosqaýyl dep aitýǵa bolady. Ekinshiden, ishki bankterdiń lobbii dep aitýǵa bolady, iaǵni jergilikti bankter sheteldik kapitaldan qorqady, sebebi olar naryqtaǵy óz úlesin joǵaltyp alýy múmkin. Osy sebeppen tikelei nemese janama túrde shekteýler jasalyp jatqanyn da kórýge bolady. Sonymen qatar, saiasi jáne ekonomikalyq turaqsyzdyqqa bailanysty. Iaǵni keibir sheteldik bankter úshin Qazaqstan naryǵy áli de táýekeli joǵary dep esepteýge bolady. Naryqqa jańa oiynshylar kirmegendikten, qazirgi bankter básekeden qoryqpaidy jáne joǵary paiyzdyq saiasatty da jalǵastyryp otyr", - deidi ol.
Buǵan deiingi daǵdarystarda memlekettiń bankterge kómegi qalai aqtaldy? Sarapshy bul saýalǵa bylai jaýap berdi.
"2008, 2015 jyldardaǵy daǵdarystarda memleket halyqtyń aqshasyna, iaǵni Ulttyq qordan jáne biýdjetten bankterge tikelei nemese janama túrde qoldaý kórsetti. Keibir bankter sol kómekten keiin qaita qulap jabyldy nemese biriktirildi. Esesine halyqqa nesie berý paiyzy tómendegen joq, kerisinshe artty. Qarjy salasynda bankterde "óziniń qatesine memleket jaýap beredi" degen senim de paida bolǵany belgili. Kómek alǵan bankter áli de joǵary paiyzben nesie usynyp otyr. Qazaqstandaǵy bank sektory naryqtyq, biraq áleýmettik jaýapkershilikke álsiz júie retinde qalyptasyp otyr. Úkimettiń yqpal etý tetikteri de shekteýli. Shynaiy básekelestik ortasy qalyptasýy kerek. Sonda ǵana sheteldik bankterge jol ashylady. Memlekettik turǵyn úi nesieleý sektoryn kúsheitýge bailanysty saiasaty kúsheiedi. Sonymen qatar, bankterdiń áleýmettik jaýapkershiligin zańmen naqtylaý degen siiaqty jumystar da jasalýy kerek dep oilaimyn".
Eske salaiyq, buǵan deiin memleket ipoteka mólsherlemesin 20%-ǵa túsirmek bolǵany, biraq bankter muny qabyldamai, 25%-ǵa qaita kótergeni aityldy. Dalanews.kz-tiń osy baǵyttaǵy saýaldaryna tanymal ekonomist sarapshy Lázzat Janmoldaeva jaýap qatty.
