Aityp qoialyq, osy maqalany jazǵan adam qazirgi aýyldyń keteýi ketkenine kinəli emes. Aýyldy tozdyrǵan, onyń tamyryna balta shapqan biliktiń ózi, anyǵynda. Týra maǵynasynda baltalap, qiratyp, otap ketse, bir jón.
Bilik aýyldy umytyp ketti. Aýyldyń bar ekenin umytyp ketti. Onda adamdar turatynyn, olardyń da laiyqty ómir súrýge quqyly ekenin esten shyǵardy, ókinishke qarai. Əlemniń eń ozyq damyǵan 30 eliniń qataryna kirgisi keletin Qazaqstan aýyldyń aiaǵyna oratylǵanyn qalamady.
Bizdiń jetistigimizdiń bəri Astananyń atymen bailanysty, esesine.
Solai jasap qoiǵanbyz. «Bizde Astana bar!» deimiz biz. Asqaq Astana, eńseli Elorda… Dəp bir tiri adam siiaqty. Qalanyń atyna madaq aitamyz. Astanadan basqa el-jer ataýly elenbeidi. Solai.
Anyǵynda, búgingi Qazaqstannyń shyn bolmysyn izdegen adam ony Astanadan tappaidy. Iə, tappaidy.
Bizdiń eldiń shyn bolmysyn kórgińiz, bilgińiz kelse, aýylǵa baryńyz. Qapalanasyz. Qazirgi aýyl, onyń turmys jaiy bizdiń biliktiń 25 jylda túk bitirmegenin aityp beredi.
Aýyl nege qańyrap qaldy? Halyq nege qalaǵa qashty? Bəri túsinikti ǵoi. Qaraýsyz qalǵan jerden qashady. «Arqa jyly bolsa, arqar aýyp nesi bar». Bəlkim, damyǵan elder úshin HHI ǵasyrda jaryqsyz, sýsyz otyrý nonsens shyǵar, biraq biz úshin əli de qalypty dúnie.
Qudai biledi, osy ýaqytqa deiin munai satýdan túsken qarajattan aýylǵa kók tiyn buiyrǵan joq.
Jartysy Astanaǵa, jartysy kimge, nege keregi belgisiz daýryqpa forýmdar men sharalarǵa jumsaldy. Joq, ras. Buiyrsa, aýylda tirshilik bolar edi.
Bərimiz de aýyldan shyqqanbyz. Biraq aýylǵa oralǵymyz joq. Nege, bilesiz be?
Salystyryp qaraiyq. Bilik aýylǵa barǵysy keletin jastarǵa baspana beremiz deidi. Jaraidy, jón delik. Biraq, sol jas mamanǵa úi ǵana kerek pe? Ol sonda syrtqa shyqpai ma? Ol qydyrmai ma? Ol demalmai ma? Ol tórt qabyrǵaǵa telmirip otyrýy tiis pe? Aitalyq, jumystan tys ýaqytta ne isteidi? Aýylda əlgi jas mamannyń talap-tilegine jaýap bere alatyn ne bar? Úlken ekrannan kino kórgisi, bolmasa kóńil kótergisi, kelse qaida barady?
Aýylda qalada qalypty dúnie kórinetin demalys, oiyn-saýyq nysandarynyń qaisysy bar? Jaýabyn siz de, biz de bilemiz ǵoi. Solai emes pe?
It bailasa turmaityn…
Shyǵysta Shar degen shaǵyn aýdan bar. Jýrnalistik sapardyń birinde jolymyz túsken, dám-tuz buiyrǵan jer. Keńes odaǵy kezinde tasy órge domalap, shoiyn jolymen ataǵy shyqqan eken. Qazir de toǵyz joldyń torabynda jatyr.
Alaida burynǵy dúrkiregen dańqynan aiyrylǵan, bir kezgi alyp aýdannyń jurnaǵy da joq qazir. Óndirisi? Qabyrǵasy qulaǵan, irgetasy irigen. Qalǵandary toihanaǵa ainalǵan…
Jańbyr shaiǵan, tamshy tesken tas joly qai ǵasyrda jóndeý kórgenin aýdan turǵyndarynyń ózderi de bilmeidi, sirá. Kúnkórisi temirjolǵa táýeldi. Al ol jaqqa aǵylǵandardyń bárine birdei «eki qolǵa bir kúrek» buiyra bermesi anyq. Aýdan turǵyndarynyń aýzynan estigenimiz osy.
Al kórgenimiz odan da kóp. Qaisibirin aitaiyq. «Aýdanymyz aýylǵa ainaldy» degen sonda turǵyndar. «Aýyl she, qurdymǵa kete me?» degen aýyr oi arqalap qaitqanbyz Almatyǵa.
Shardaǵy jaǵdai ózge óńirlerde joqqa tán dep aita alamyz ba? Osyndaida Serik Aprymovtyń áigili «Aqsýaty» oiǵa oralady. Bilseńiz, Aprymovtyń ataǵyn shyǵarǵan osy «Aqsýat» filmi. Túsirgen dúnielerin qoltyqtap shetel aralady, kino báigelerde top jardy. Sondaida «alys-jaqyndy sharlaǵan Aprymov ondaǵy kórermendi nesimen tańǵaldyrdy?», dep tań-tamasha bolatyn edik. Bálkim, sol kezdegi qazaq aýylynyń ómirin boiamasyz kórsetkeni úshin uta bilgen shyǵar.
Qý dala. Jutaǵan el. Toqal tam. Tynysyńdy taryltatyn kúńgirt, suryqsyz keńistik. Jan-dúnieńdi qulazytar belgisiz muń. Sol tustaǵy kinokameralardyń taspasy solǵyn boldy ma bilmeimiz, áiteýir Aprymovtyń «Aqsýatyn» kórgende qapyryq kúnde tymyrsyq bólmege qamap qoiǵandai kúi keshetin edik. Bárin qoishy, ásirese, aýyldyń ajarsyz tirligi, jadaý turmysy kóńilge qaiaý túsirip keter edi.
19-shy ǵasyrdyń qoinaýynda qalyp qoiǵandai kórinetin aýyldyń keipine qarap ishtei «it bailasa turmaityn jer eken» dep oilaitynbyz. Ne kerek Aqsýatty, odan qaldy Qazaqstandy shetel solai tanydy… Qaitedi. Kózben kórgendi qabyldaidy da.
It bailasa turmaityn… Osy sóz esimizge oralǵan saiyn bizdiń kóz aldymyzǵa tunjyrańqy tirshiligi bar suryqsyz aýyldyń beinesi keledi. Kinonyń jelisi de, keiipkerleri de áldeqashan umyt bolǵan, biraq sol bir kórinis sanada saqtalyp qalypty. Óshken joq áli kúnge. Ózgermegen de shyǵar.
It bailasa turmaityn… Ondai aýyldar az ba bizde? Az emes ekenine aýyl tirshiligimen tanysqan ár saparymyzda kóz jetkizip qaitamyz.
Dýman BYQAI
Derekkóz: kaz.365info.kz/
