ايتىپ قويالىق, وسى ماقالانى جازعان ادام قازٸرگٸ اۋىلدىڭ كەتەۋٸ كەتكەنٸنە كٸنəلٸ ەمەس. اۋىلدى توزدىرعان, ونىڭ تامىرىنا بالتا شاپقان بيلٸكتٸڭ ٶزٸ, انىعىندا. تۋرا ماعىناسىندا بالتالاپ, قيراتىپ, وتاپ كەتسە, بٸر جٶن.
بيلٸك اۋىلدى ۇمىتىپ كەتتٸ. اۋىلدىڭ بار ەكەنٸن ۇمىتىپ كەتتٸ. وندا ادامدار تۇراتىنىن, ولاردىڭ دا لايىقتى ٶمٸر سٷرۋگە قۇقىلى ەكەنٸن ەستەن شىعاردى, ٶكٸنٸشكە قاراي. Əلەمنٸڭ ەڭ وزىق دامىعان 30 ەلٸنٸڭ قاتارىنا كٸرگٸسٸ كەلەتٸن قازاقستان اۋىلدىڭ اياعىنا وراتىلعانىن قالامادى.
بٸزدٸڭ جەتٸستٸگٸمٸزدٸڭ بəرٸ استانانىڭ اتىمەن بايلانىستى, ەسەسٸنە.
سولاي جاساپ قويعانبىز. «بٸزدە استانا بار!» دەيمٸز بٸز. اسقاق استانا, ەڭسەلٸ ەلوردا… دəپ بٸر تٸرٸ ادام سيياقتى. قالانىڭ اتىنا ماداق ايتامىز. استانادان باسقا ەل-جەر اتاۋلى ەلەنبەيدٸ. سولاي.
انىعىندا, بٷگٸنگٸ قازاقستاننىڭ شىن بولمىسىن ٸزدەگەن ادام ونى استانادان تاپپايدى. يə, تاپپايدى.
بٸزدٸڭ ەلدٸڭ شىن بولمىسىن كٶرگٸڭٸز, بٸلگٸڭٸز كەلسە, اۋىلعا بارىڭىز. قاپالاناسىز. قازٸرگٸ اۋىل, ونىڭ تۇرمىس جايى بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ 25 جىلدا تٷك بٸتٸرمەگەنٸن ايتىپ بەرەدٸ.
اۋىل نەگە قاڭىراپ قالدى? حالىق نەگە قالاعا قاشتى? بəرٸ تٷسٸنٸكتٸ عوي. قاراۋسىز قالعان جەردەن قاشادى. «ارقا جىلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسٸ بار». بəلكٸم, دامىعان ەلدەر ٷشٸن ححٸ عاسىردا جارىقسىز, سۋسىز وتىرۋ نونسەنس شىعار, بٸراق بٸز ٷشٸن əلٸ دە قالىپتى دٷنيە.
قۇداي بٸلەدٸ, وسى ۋاقىتقا دەيٸن مۇناي ساتۋدان تٷسكەن قاراجاتتان اۋىلعا كٶك تيىن بۇيىرعان جوق.
جارتىسى استاناعا, جارتىسى كٸمگە, نەگە كەرەگٸ بەلگٸسٸز داۋرىقپا فورۋمدار مەن شارالارعا جۇمسالدى. جوق, راس. بۇيىرسا, اۋىلدا تٸرشٸلٸك بولار ەدٸ.
بəرٸمٸز دە اۋىلدان شىققانبىز. بٸراق اۋىلعا ورالعىمىز جوق. نەگە, بٸلەسٸز بە?
سالىستىرىپ قارايىق. بيلٸك اۋىلعا بارعىسى كەلەتٸن جاستارعا باسپانا بەرەمٸز دەيدٸ. جارايدى, جٶن دەلٸك. بٸراق, سول جاس مامانعا ٷي عانا كەرەك پە? ول سوندا سىرتقا شىقپاي ما? ول قىدىرماي ما? ول دەمالماي ما? ول تٶرت قابىرعاعا تەلمٸرٸپ وتىرۋى تيٸس پە? ايتالىق, جۇمىستان تىس ۋاقىتتا نە ٸستەيدٸ? اۋىلدا əلگٸ جاس ماماننىڭ تالاپ-تٸلەگٸنە جاۋاپ بەرە الاتىن نە بار? ٷلكەن ەكراننان كينو كٶرگٸسٸ, بولماسا كٶڭٸل كٶتەرگٸسٸ, كەلسە قايدا بارادى?
اۋىلدا قالادا قالىپتى دٷنيە كٶرٸنەتٸن دەمالىس, ويىن-ساۋىق نىساندارىنىڭ قايسىسى بار? جاۋابىن سٸز دە, بٸز دە بٸلەمٸز عوي. سولاي ەمەس پە?
يت بايلاسا تۇرمايتىن…
شىعىستا شار دەگەن شاعىن اۋدان بار. جۋرناليستٸك ساپاردىڭ بٸرٸندە جولىمىز تٷسكەن, دەم-تۇز بۇيىرعان جەر. كەڭەس وداعى كەزٸندە تاسى ٶرگە دومالاپ, شويىن جولىمەن اتاعى شىققان ەكەن. قازٸر دە توعىز جولدىڭ تورابىندا جاتىر.
الايدا بۇرىنعى دٷركٸرەگەن داڭقىنان ايىرىلعان, بٸر كەزگٸ الىپ اۋداننىڭ جۇرناعى دا جوق قازٸر. ٶندٸرٸسٸ? قابىرعاسى قۇلاعان, ٸرگەتاسى ٸرٸگەن. قالعاندارى تويحاناعا اينالعان…
جاڭبىر شايعان, تامشى تەسكەن تاس جولى قاي عاسىردا جٶندەۋ كٶرگەنٸن اۋدان تۇرعىندارىنىڭ ٶزدەرٸ دە بٸلمەيدٸ, سٸرە. كٷنكٶرٸسٸ تەمٸرجولعا تەۋەلدٸ. ال ول جاققا اعىلعانداردىڭ بەرٸنە بٸردەي «ەكٸ قولعا بٸر كٷرەك» بۇيىرا بەرمەسٸ انىق. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ اۋزىنان ەستٸگەنٸمٸز وسى.
ال كٶرگەنٸمٸز ودان دا كٶپ. قايسٸبٸرٸن ايتايىق. «اۋدانىمىز اۋىلعا اينالدى» دەگەن سوندا تۇرعىندار. «اۋىل شە, قۇردىمعا كەتە مە?» دەگەن اۋىر وي ارقالاپ قايتقانبىز الماتىعا.
شارداعى جاعداي ٶزگە ٶڭٸرلەردە جوققا تەن دەپ ايتا الامىز با? وسىندايدا سەرٸك اپرىموۆتىڭ ەيگٸلٸ «اقسۋاتى» ويعا ورالادى. بٸلسەڭٸز, اپرىموۆتىڭ اتاعىن شىعارعان وسى «اقسۋات» فيلمٸ. تٷسٸرگەن دٷنيەلەرٸن قولتىقتاپ شەتەل ارالادى, كينو بەيگەلەردە توپ جاردى. سوندايدا «الىس-جاقىندى شارلاعان اپرىموۆ ونداعى كٶرەرمەندٸ نەسٸمەن تاڭعالدىردى?», دەپ تاڭ-تاماشا بولاتىن ەدٸك. بەلكٸم, سول كەزدەگٸ قازاق اۋىلىنىڭ ٶمٸرٸن بوياماسىز كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن ۇتا بٸلگەن شىعار.
قۋ دالا. جۇتاعان ەل. توقال تام. تىنىسىڭدى تارىلتاتىن كٷڭگٸرت, سۇرىقسىز كەڭٸستٸك. جان-دٷنيەڭدٸ قۇلازىتار بەلگٸسٸز مۇڭ. سول تۇستاعى كينوكامەرالاردىڭ تاسپاسى سولعىن بولدى ما بٸلمەيمٸز, ەيتەۋٸر اپرىموۆتىڭ «اقسۋاتىن» كٶرگەندە قاپىرىق كٷندە تىمىرسىق بٶلمەگە قاماپ قويعانداي كٷي كەشەتٸن ەدٸك. بەرٸن قويشى, ەسٸرەسە, اۋىلدىڭ اجارسىز تٸرلٸگٸ, جاداۋ تۇرمىسى كٶڭٸلگە قاياۋ تٷسٸرٸپ كەتەر ەدٸ.
19-شى عاسىردىڭ قويناۋىندا قالىپ قويعانداي كٶرٸنەتٸن اۋىلدىڭ كەيپٸنە قاراپ ٸشتەي «يت بايلاسا تۇرمايتىن جەر ەكەن» دەپ ويلايتىنبىز. نە كەرەك اقسۋاتتى, ودان قالدى قازاقستاندى شەتەل سولاي تانىدى… قايتەدٸ. كٶزبەن كٶرگەندٸ قابىلدايدى دا.
يت بايلاسا تۇرمايتىن… وسى سٶز ەسٸمٸزگە ورالعان سايىن بٸزدٸڭ كٶز الدىمىزعا تۇنجىراڭقى تٸرشٸلٸگٸ بار سۇرىقسىز اۋىلدىڭ بەينەسٸ كەلەدٸ. كينونىڭ جەلٸسٸ دە, كەيٸپكەرلەرٸ دە ەلدەقاشان ۇمىت بولعان, بٸراق سول بٸر كٶرٸنٸس سانادا ساقتالىپ قالىپتى. ٶشكەن جوق ەلٸ كٷنگە. ٶزگەرمەگەن دە شىعار.
يت بايلاسا تۇرمايتىن… ونداي اۋىلدار از با بٸزدە? از ەمەس ەكەنٸنە اۋىل تٸرشٸلٸگٸمەن تانىسقان ەر ساپارىمىزدا كٶز جەتكٸزٸپ قايتامىز.
دۋمان بىقاي
دەرەككٶز: kaz.365info.kz/
