2025 jylǵy 14 mamyrda Túrkistan qalasynda Túrki memleketteri uiymyna (TMU) múshe memleketterdiń ortalyq sailaý organdarynyń Konsýltativtik platformasy (OSO KP) týraly Erejege qol qoiý rásimi ótti, - dep habarlaidy Dalanews.kz
Is-sharaǵa TMU múshe memleketter – Ázerbaijan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Túrkiia, Ózbekstan jáne TMU baqylaýshy memleket – Majarstannyń ortalyq sailaý organdarynyń, sondai-aq 4 bedeldi halyqaralyq uiym – TMU, Sailaý organdarynyń dúniejúzilik qaýymdastyǵy (A-WEB), Túrki memleketteriniń Parlamenttik Assambleiasy (TúrkPA), Túrki akademiiasynyń basshylary, sondai-aq TMU elderiniń ǵalymdary, QR Parlamentiniń depýtattary, QR Ortalyq sailaý komissiiasy janyndaǵy Saraptamalyq keńestiń músheleri, oblystyq, Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń aýmaqtyq sailaý komissiialarynyń tóraǵalary qatysty.
Túrki memleketteri uiymyna múshe memleketterdiń ortalyq sailaý organdarynyń konsýltativtik platformasyn qurý bastamasyn Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev 2023 jylǵy 3 qarashada Astanada ótken TMU X mereitoilyq sammitinde usynǵan bolatyn.
TMU múshe memleketterdiń ortalyq sailaý organdarynyń konsýltativtik platformasyn qurý týraly sheshim barlyq túrki memleketter basshylary tarapynan biraýyzdan qoldaý taýyp, 2024 jylǵy 6 qarashada qabyldanǵan TMU XI sammitiniń Bishkek deklaratsiiasynda kórinis tapty.
OSO KP Erejesine qol qoiý rásiminde QR Ortalyq sailaý komissiiasynyń Tóraǵasy Nurlan Ábdirov Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń is-sharaǵa qatysýshylarǵa arnaǵan quttyqtaý hatyn oqydy.
Prezident óz hatynda TMU X sammitinde usynǵan konsýltativtik platformany qurý týraly bastamany qoldaǵan baýyrlas elderdiń áriptesterine alǵys bildirip, bul bastama uiymnyń múshe memleketteriniń sailaý júielerin jetildirýge yqpal etetine senim bildirdi.
«Búkil Túrki áleminiń rýhani astanasy sanalatyn Túrkistan qalasynda konsýltativtik platformanyń erejesine qol qoiylady. Munyń simvoldyq máni zor. Sondai-aq máseleniń mańyzdylyǵyn eskere otyryp, men «Túrki álemi: sailaý júieleriniń dástúri, tájiribesi jáne damý bolashaǵy» atty ǵylymi-tájiribelik konferentsiia ótkizý týraly bastamany qoldaimyn. Bul sharalar tarihy ortaq, tamyry bir baýyrlas elderdiń qarym-qatynasyn odan ári tereńdete túseri sózsiz», – dep Memleket basshysy óz hatynda den qoiyp, konsýltativtik platformaǵa nátijeli jumys tiledi.
Sonymen qatar, QR Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev pen QR Parlamenti Májilisiniń Tóraǵasy Erlan Qoshanov óz quttyqtaýlaryn joldady.
Is-shara barysynda QR OSK Tóraǵasy ashyq derekterge sáikes TMU múshe memleketterde 96,5 millionnan astam sailaýshy bar ekenin, sońǵy eki jylda osy elderde túrli deńgeidegi 15 sailaý ótkenin atap ótti. Sonymen qatar, ol «biz búgin búkil túrki halqynyń rýhani astanasy – Túrkistanda jinalyp, TMU elderiniń ortalyq sailaý organdarynyń Konsýltativtik platformasy týraly Erejege qol qoiyp otyrmyz. Mundai dialog alańyn qurý sailaý protsesteriniń sapasy, tiimdiligi men inkliýzivtiligin arttyrýǵa yqpal etedi», – dedi.
Is-sharada TMU múshe-memleketter ortalyq sailaý organdarynyń basshylary – Ázerbaijannan Mazahir Panahov, Qyrǵyzstannan Tynchtyk Shainazarov, Túrkiiadan Ahmet Iener, Ózbekstannan Zainiddin Nizamhodjaev sóz sóilep, Majarstannyń Ulttyq sailaý biýrosynyń basshysy Attila Nadtyń quttyqtaý haty oqyldy. Sonymen qatar, TMU Bas hatshysy Kýbanychbek Omýraliev, Sailaý organdarynyń dúniejúzilik qaýymdastyǵynyń (A-WEB) Bas hatshysy In-Shik Chjang, Túrki memleketteriniń Parlamenttik Assambleiasynyń (TúrkPA) Bas hatshysy Mehmet Sýreiia Er, Túrki akademiiasynyń vitse-prezidenti Ashat Kesikbaev sóz sóiledi.
TMU múshe memleketterdiń ortalyq sailaý organdarynyń basshylary qol qoiǵan OSO KP Erejesinde TMU elderiniń ortalyq sailaý organdary arasynda júieli yntymaqtastyq ornatý ózara túsinistikti nyǵaitýǵa jáne sailaý protsesteriniń tiimdiligin arttyrýǵa yqpal etetini atap ótilgen. Sonymen qatar, qujat TMU múshe memleketterdi sailaý jáne referendýmdar kezinde halyqaralyq baiqaý missiialaryn uiymdastyrý arqyly kópjaqty yntymaqtastyq pen úilestirýdi damytýǵa yntalandyrady. OSO KP músheleri Erejede mynadai sheshimder qabyldady:
• sailaý rásimderi boiynsha dialog, aqparat, úzdik tájiribelermen almasý úshin platforma qurady;
• sailaý organdary arasyndaǵy yntymaqtastyqty damytady;
• sailaý protsesterine innovatsiialyq tásilder men tehnologiialardy engizedi;
• elektoraldy is-sharalardy uiymdastyrýda TMU elderiniń OSO qyzmetin úilestiredi;
• sailaý organdary arasynda sarapshylarmen jáne oqý-ádistemelik materialdarmen almasýǵa járdemdesedi;
• sailaý baiqaýyna qatysyp, tájiribe jinaqtaýǵa jáne sailaý júiesin damytýǵa yqpal etedi jáne t.b.
Is-shara aiasynda QR OSK Tóraǵasy Ázerbaijan, Qyrǵyzstan, Túrkiia, Ózbekstan, Majarstan elderiniń áriptesterimen, sondai-aq TMU, Sailaý organdarynyń dúniejúzilik qaýymdastyǵy (A-WEB), Túrki memleketteriniń Parlamenttik Assambleiasy (TúrkPA), basshylarymen ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Taraptar sailaý naýqandaryn uiymdastyrý tájiribesimen almasý jáne yntymaqtastyqty nyǵaitý máselelerin talqylady. TMU ortalyq sailaý organdary arasynda turaqty keńester jáne yntymaqtastyqty qamtamasyz etýge arnalǵan ortaq platforma qurý elektoraldy protsesterdi damytýǵa yqpal etetinin taraptar taǵy da atap ótti.
Búgin Qazaqstan Respýblikasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligimen birlesip «Túrki álemi: sailaý júieleriniń dástúri, tájiribesi jáne damý bolashaǵy» atty halyqaralyq ǵylymi-tájiribelik konferentsiia ótedi.
