2025 جىلعى 14 مامىردا تٷركٸستان قالاسىندا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا (تمۇ) مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورماسى (وسو كپ) تۋرالى ەرەجەگە قول قويۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
ٸس-شاراعا تمۇ مٷشە مەملەكەتتەر – ەزەربايجان, قازاقستان, قىرعىزستان, تٷركييا, ٶزبەكستان جەنە تمۇ باقىلاۋشى مەملەكەت – ماجارستاننىڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ, سونداي-اق 4 بەدەلدٸ حالىقارالىق ۇيىم – تمۇ, سايلاۋ ورگاندارىنىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك قاۋىمداستىعى (A-WEB), تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسى (تٷركپا), تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ باسشىلارى, سونداي-اق تمۇ ەلدەرٸنٸڭ عالىمدارى, قر پارلامەنتٸنٸڭ دەپۋتاتتارى, قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسى جانىنداعى ساراپتامالىق كەڭەستٸڭ مٷشەلەرٸ, وبلىستىق, استانا, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسييالارىنىڭ تٶراعالارى قاتىستى.
تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورماسىن قۇرۋ باستاماسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ 2023 جىلعى 3 قاراشادا استانادا ٶتكەن تمۇ X مەرەيتويلىق سامميتٸندە ۇسىنعان بولاتىن.
تمۇ مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورماسىن قۇرۋ تۋرالى شەشٸم بارلىق تٷركٸ مەملەكەتتەر باسشىلارى تاراپىنان بٸراۋىزدان قولداۋ تاۋىپ, 2024 جىلعى 6 قاراشادا قابىلدانعان تمۇ XI سامميتٸنٸڭ بٸشكەك دەكلاراتسيياسىندا كٶرٸنٸس تاپتى.
وسو كپ ەرەجەسٸنە قول قويۋ رەسٸمٸندە قر ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ تٶراعاسى نۇرلان ەبدٸروۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٸس-شاراعا قاتىسۋشىلارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىدى.
پرەزيدەنت ٶز حاتىندا تمۇ X سامميتٸندە ۇسىنعان كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورمانى قۇرۋ تۋرالى باستامانى قولداعان باۋىرلاس ەلدەردٸڭ ەرٸپتەستەرٸنە العىس بٸلدٸرٸپ, بۇل باستاما ۇيىمنىڭ مٷشە مەملەكەتتەرٸنٸڭ سايلاۋ جٷيەلەرٸن جەتٸلدٸرۋگە ىقپال ەتەتٸنە سەنٸم بٸلدٸردٸ.
«بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى سانالاتىن تٷركٸستان قالاسىندا كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورمانىڭ ەرەجەسٸنە قول قويىلادى. مۇنىڭ سيمۆولدىق مەنٸ زور. سونداي-اق مەسەلەنٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, مەن «تٷركٸ ەلەمٸ: سايلاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ دەستٷرٸ, تەجٸريبەسٸ جەنە دامۋ بولاشاعى» اتتى عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتكٸزۋ تۋرالى باستامانى قولدايمىن. بۇل شارالار تاريحى ورتاق, تامىرى بٸر باۋىرلاس ەلدەردٸڭ قارىم-قاتىناسىن ودان ەرٸ تەرەڭدەتە تٷسەرٸ سٶزسٸز», – دەپ مەملەكەت باسشىسى ٶز حاتىندا دەن قويىپ, كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورماعا نەتيجەلٸ جۇمىس تٸلەدٸ.
سونىمەن قاتار, قر پارلامەنتٸ سەناتىنىڭ تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆ پەن قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ تٶراعاسى ەرلان قوشانوۆ ٶز قۇتتىقتاۋلارىن جولدادى.
ٸس-شارا بارىسىندا قر وسك تٶراعاسى اشىق دەرەكتەرگە سەيكەس تمۇ مٷشە مەملەكەتتەردە 96,5 ميلليوننان استام سايلاۋشى بار ەكەنٸن, سوڭعى ەكٸ جىلدا وسى ەلدەردە تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ 15 سايلاۋ ٶتكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار, ول «بٸز بٷگٸن بٷكٸل تٷركٸ حالقىنىڭ رۋحاني استاناسى – تٷركٸستاندا جينالىپ, تمۇ ەلدەرٸنٸڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورماسى تۋرالى ەرەجەگە قول قويىپ وتىرمىز. مۇنداي ديالوگ الاڭىن قۇرۋ سايلاۋ پروتسەستەرٸنٸڭ ساپاسى, تيٸمدٸلٸگٸ مەن ينكليۋزيۆتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ», – دەدٸ.
ٸس-شارادا تمۇ مٷشە-مەملەكەتتەر ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى – ەزەربايجاننان مازاحير پاناحوۆ, قىرعىزستاننان تىنچتىك شاينازاروۆ, تٷركييادان احمەت يەنەر, ٶزبەكستاننان زاينيددين نيزامحودجاەۆ سٶز سٶيلەپ, ماجارستاننىڭ ۇلتتىق سايلاۋ بيۋروسىنىڭ باسشىسى اتتيلا نادتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى وقىلدى. سونىمەن قاتار, تمۇ باس حاتشىسى كۋبانىچبەك ومۋراليەۆ, سايلاۋ ورگاندارىنىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك قاۋىمداستىعىنىڭ (A-WEB) باس حاتشىسى ين-شيك چجانگ, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسىنىڭ (تٷركپا) باس حاتشىسى مەحمەت سۋرەييا ەر, تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ اسحات كەسٸكباەۆ سٶز سٶيلەدٸ.
تمۇ مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى قول قويعان وسو كپ ەرەجەسٸندە تمۇ ەلدەرٸنٸڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارى اراسىندا جٷيەلٸ ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸ نىعايتۋعا جەنە سايلاۋ پروتسەستەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتٸنٸ اتاپ ٶتٸلگەن. سونىمەن قاتار, قۇجات تمۇ مٷشە مەملەكەتتەردٸ سايلاۋ جەنە رەفەرەندۋمدار كەزٸندە حالىقارالىق بايقاۋ ميسسييالارىن ۇيىمداستىرۋ ارقىلى كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىق پەن ٷيلەستٸرۋدٸ دامىتۋعا ىنتالاندىرادى. وسو كپ مٷشەلەرٸ ەرەجەدە مىناداي شەشٸمدەر قابىلدادى:
• سايلاۋ رەسٸمدەرٸ بويىنشا ديالوگ, اقپارات, ٷزدٸك تەجٸريبەلەرمەن الماسۋ ٷشٸن پلاتفورما قۇرادى;
• سايلاۋ ورگاندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتادى;
• سايلاۋ پروتسەستەرٸنە يننوۆاتسييالىق تەسٸلدەر مەن تەحنولوگييالاردى ەنگٸزەدٸ;
• ەلەكتورالدى ٸس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋدا تمۇ ەلدەرٸنٸڭ وسو قىزمەتٸن ٷيلەستٸرەدٸ;
• سايلاۋ ورگاندارى اراسىندا ساراپشىلارمەن جەنە وقۋ-ەدٸستەمەلٸك ماتەريالدارمەن الماسۋعا جەردەمدەسەدٸ;
• سايلاۋ بايقاۋىنا قاتىسىپ, تەجٸريبە جيناقتاۋعا جەنە سايلاۋ جٷيەسٸن دامىتۋعا ىقپال ەتەدٸ جەنە ت.ب.
ٸس-شارا اياسىندا قر وسك تٶراعاسى ەزەربايجان, قىرعىزستان, تٷركييا, ٶزبەكستان, ماجارستان ەلدەرٸنٸڭ ەرٸپتەستەرٸمەن, سونداي-اق تمۇ, سايلاۋ ورگاندارىنىڭ دٷنيەجٷزٸلٸك قاۋىمداستىعى (A-WEB), تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسى (تٷركپا), باسشىلارىمەن ەكٸجاقتى كەزدەسۋلەر ٶتكٸزدٸ. تاراپتار سايلاۋ ناۋقاندارىن ۇيىمداستىرۋ تەجٸريبەسٸمەن الماسۋ جەنە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلادى. تمۇ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارى اراسىندا تۇراقتى كەڭەستەر جەنە ىنتىماقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان ورتاق پلاتفورما قۇرۋ ەلەكتورالدى پروتسەستەردٸ دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸنٸن تاراپتار تاعى دا اتاپ ٶتتٸ.
بٷگٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ «تٷركٸ ەلەمٸ: سايلاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ دەستٷرٸ, تەجٸريبەسٸ جەنە دامۋ بولاشاعى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتەدٸ.
