Búgin Túrkistan qalasyndaǵy «Dostyq úiinde» oblystyq qoǵamdyq damý basqarmasy «Qoǵamdyq kelisim» KMM-niń uiymdastyrýymen «Kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenieti» taqyrybynda seminar ótti, – dep habarlaidy Dalanews.kz Túrkistan oblysy ákiminiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Is-sharanyń maqsaty – kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenietin arttyrý, jalǵan aqparattyń taralýyna qarsy zań aiasynda aqparattyq-túsindirý jumystaryn kúsheitý jáne ózekti máselelerdi, usynystardy talqylaý, aqparattyq jumystardy jetildirý.
Seminarǵa Túrkistan oblysy qoǵamdyq damý basqarmasynyń basshysy Erlan Kúzembaev moderatorlyq jasady.
Birlikti bekemdeýge baǵyttalǵan jiynǵa Túrkistan oblystyq QHA janyndaǵy qurylymdardyń tóraǵalary men músheleri, oblystyq QHA janyndaǵy etnomádeni birlestikterdiń tóraǵalary men músheleri, BAQ ókilderi, jastar, sondai-aq «Qoǵamdyq kelisim» KMM-niń aýdandyq, qalalyq filialdarynyń mamandary qatysty.
Jiynda spikerler qatarynda bolǵan QR Mádeniet jáne aqparat ministrligine qarasty Qoldanbaly etnosaiasi zertteýler institýty direktorynyń orynbasary Aigúl Sadýaqasova, Túrkistan oblysy prokýrorynyń aǵa kómekshisi – top basshysy Erbol Tursynbaev, Túrkistan oblysy QHA janyndaǵy Jýrnalister men blogerler klýbynyń tóraǵasy Ersultan Ámirbek jáne «Turkistan TV» telearnasynyń basqarýshy direktory Janna Jailaýbaiqyzy mazmundy baiandama jasap, etnosaralyq qatynastar týraly halyqqa aqparat berýdiń basty ereksheligi jáne jaýapkershiligi jaiynda syndarly pikirlerimen, paidaly tájiribelerimen bólisti.
Sonymen qatar seminarǵa QR UQK Túrkistan oblysy boiynsha departamenti aqparat jáne kiberqaýipsizdik basqarmasynyń qyzmetkeri Sáken Áýesbekov, Túrkistan oblysy Politsiia departamentiniń basqarma bastyǵynyń orynbasary Qýanyshbai Jumadildaev qatysty.
Kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenieti
Qazirgi zamanǵy qoǵamda kiberkeńistik aqparat almasý men tutynýdyń mańyzdy alańyna ainaldy. Alaida, tsifrlyq tehnologiialardyń damýy aqparatty sanaly ári qaýipsiz tutyný mádenietin qalyptastyrýdy talap etedi. Aqparatty tutyný mádenieti – adamnyń internet pen basqa da aqparat kózderinen alynǵan málimetterdi túsinýi, baǵalaýy jáne paidalanýyndaǵy jaýapkershilik deńgeiin sipattaidy.
Qazir elimizdiń kiberkeńistiginde túrli sapadaǵy jáne senimdiligi ártúrli aqparat júkteledi. Sondyqtan aqparatty tutynýshylar aqparat kóziniń senimdiligin tekserý ádisterin bilýi kerek. Mysaly, faktilerdi tekseretin arnaiy platformalar men resmi derekkózderdi paidalaný qajet.
Aqparattyń avtoryn, jariialanǵan ýaqytyn, maqsat-múddesin anyqtaý mańyzdy. Túrkistan tórinde ótken seminarda bilikti mamandar osy másele ge de nazar aýdardy.
– Sandyq saýattylyq – bul internet pen tehnologiialardy tiimdi ári qaýipsiz paidalaný daǵdysy. Onyń ishinde onlain qaýipsizdik, derbes derekterdi qorǵaý jáne ziiandy kontentten saqtaný daǵdylary bar.
Internettegi jalǵan aqparatty, alaiaqtyqty jáne spamdardy taný mańyzdy, – QR UQK Túrkistan oblysy boiynsha departamenti aqparat jáne kiberqaýipsizdik basqarmasynyń qyzmetkeri Sáken Áýesbekov.
Aqparatty jaýapkershilikpen bólisý jáne taratý – aqparattyq mádeniettiń mańyzdy bóligi. Senimsiz nemese arandatýshy sipattaǵy aqparatty taratýdan aýlaq bolý kerek. Basqa adamdardyń pikirin qurmettep, aqparattyq alańda konstrýktivti dialog qurýǵa umtylýdyń mańyzy zor.
Aqparattyq shamadan tys júkteme (infookýnalizatsiia) máselesi aqparattyq mádeniettiń taǵy bir mańyzdy aspektisi. Qajetti ári paidaly aqparatty tańdaýdy úirený aqparatty tiimdi paidalanýǵa kómektesetini anyq. Aqparat kózderiniń shekteýli sanyn paidalaný jáne ártúrli kózderden alynǵan málimetterdi salystyryp otyrý usynylady.
Búginde árbir aamat internette jasaǵan áreketi úshin jaýapkershilik bolatynyn túsiný kerek. Sondyqtan álemjelide otyroyp alyp, kósile sqilep, kópirtip jazyp jurttyń kóńilinen shyǵamyn degen kelmeske ketken.
Kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenietin qalyptastyrýdyń joldaryn árbip adam bilýi mańyzdy. Bul baǵytta qazir Túrkistan oblysynyń aýmaǵyndaǵy mektepter men joǵary oqý oryndarynda sandyq saýattylyq pen aqparattyq mádenietke úiretý isteri óz deńgeiinde júzege asyp jatyr desek bolady. Halyq arasynda aqparattyq-gramotalyq treningter ótkiz men media saýattylyqty damytý boiynsha da jumystar júrip jatqanyn atap aitýymyz kerek. Onyń taǵy bir aiqyn dáleli búgin uiymdastyrylǵan is-shara.
Seminarda kúndelikti ómirimizge dezinformatsiiany anyqtaityn qosymshalardy, braýzer keńeitimderin jáne algoritmderdi engizý máselesi de sóz boldy.
– Qazir Qazaqstanda dezinformatsiiany anyqtaýǵa arnalǵan arnaiy mobildi qosymshalar keńinen qoljetimdi bolmaǵanymen, bul baǵytta birneshe mańyzdy bastamalar júzege asyrylýda. 2024 jyldyń qyrkúiek aiynda qazaqstandyq Factcheck.kz saity Meta kompaniiasynyń (Facebook, Instagram jáne Threads platformalarynyń iesi) Qazaqstandaǵy alǵashqy seriktesi atandy. Bul seriktestik aiasynda Factcheck.kz atalǵan áleýmettik jelilerdegi jalǵan aqparatty anyqtap, onyń taralýyn shekteýge kómektesedi. Meta kompaniiasynyń strategiialyq seriktestikti damytý menedjeri Nikol Hannyń aitýynsha, bul qadam qazaqstandyq paidalanýshylardyń senimdi aqparat alýyna yqpal etedi. Factcheck.kz resýrsy saiasi dezinformatsiiany anyqtaýǵa kómektesetin 13 keńes usynady. Bul keńester aqparattyń shynaiylyǵyn tekserý, derekkózderdiń senimdiligin baǵalaý jáne jalǵan málimetterdi taný daǵdylaryn damytýǵa baǵyttalǵan, – dedi sharaǵa qatysqan QR Mádeniet jáne aqparat ministrligine qarasty Qoldanbaly etnosaiasi zertteýler institýty direktorynyń orynbasary Aigúl Sadýaqasova.
Sarapshylar aqparatty syni turǵydan baǵalaý jáne senimdi derekkózderdi paidalaný daǵdylaryn damytý mańyzdy.
Qazirgi tańde elimizdiń kiberkeńistikte aqparatty tutyný mádenieti qalaptasýda. Bul mádenietti damytý adamnyń jeke qaýipsizdigin qamtamasyz etip qana qoimai, qoǵamdaǵy senim men turaqtylyqty nyǵaitady. Jalǵan aqparatqa qarsy turý, etikany saqtaý jáne tehnologiiany sanaly qoldaný arqyly kiberkeńistikti barsha úshin paidaly ári qaýipsiz etýge bolady.
Seminar barysynda qatysýshylar belsendilik tanytyp, pikir-usynystaryn ortaǵa saldy. Is-shara sońynda kofe-breik uiymdastyrylyp, qatysýshylarǵa arnaiy sertifikattar tabystaldy.
