بٷگٸن تٷركٸستان قالاسىنداعى «دوستىق ٷيٸندە» وبلىستىق قوعامدىق دامۋ باسقارماسى «قوعامدىق كەلٸسٸم» كمم-نٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «كيبەركەڭٸستٸكتە اقپاراتتى تۇتىنۋ مەدەنيەتٸ» تاقىرىبىندا سەمينار ٶتتٸ, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ٸس-شارانىڭ ماقساتى – كيبەركەڭٸستٸكتە اقپاراتتى تۇتىنۋ مەدەنيەتٸن ارتتىرۋ, جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىنا قارسى زاڭ اياسىندا اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋ جەنە ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ, ۇسىنىستاردى تالقىلاۋ, اقپاراتتىق جۇمىستاردى جەتٸلدٸرۋ.
سەمينارعا تٷركٸستان وبلىسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان كٷزەمباەۆ مودەراتورلىق جاسادى.
بٸرلٸكتٸ بەكەمدەۋگە باعىتتالعان جيىنعا تٷركٸستان وبلىستىق قحا جانىنداعى قۇرىلىمداردىڭ تٶراعالارى مەن مٷشەلەرٸ, وبلىستىق قحا جانىنداعى ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ تٶراعالارى مەن مٷشەلەرٸ, باق ٶكٸلدەرٸ, جاستار, سونداي-اق «قوعامدىق كەلٸسٸم» كمم-نٸڭ اۋداندىق, قالالىق فيليالدارىنىڭ ماماندارى قاتىستى.
جيىندا سپيكەرلەر قاتارىندا بولعان قر مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنە قاراستى قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايگٷل سادۋاقاسوۆا, تٷركٸستان وبلىسى پروكۋرورىنىڭ اعا كٶمەكشٸسٸ – توپ باسشىسى ەربول تۇرسىنباەۆ, تٷركٸستان وبلىسى قحا جانىنداعى جۋرناليستەر مەن بلوگەرلەر كلۋبىنىڭ تٶراعاسى ەرسۇلتان ەمٸربەك جەنە «Turkistan TV» تەلەارناسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى جاننا جايلاۋبايقىزى مازمۇندى بايانداما جاساپ, ەتنوسارالىق قاتىناستار تۋرالى حالىققا اقپارات بەرۋدٸڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ جەنە جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جايىندا سىندارلى پٸكٸرلەرٸمەن, پايدالى تەجٸريبەلەرٸمەن بٶلٸستٸ.
سونىمەن قاتار سەمينارعا قر ۇقك تٷركٸستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتٸ اقپارات جەنە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرٸ سەكەن ەۋەسبەكوۆ, تٷركٸستان وبلىسى پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارى قۋانىشباي جۇمادٸلداەۆ قاتىستى.
كيبەركەڭٸستٸكتە اقپاراتتى تۇتىنۋ مەدەنيەتٸ
قازٸرگٸ زامانعى قوعامدا كيبەركەڭٸستٸك اقپارات الماسۋ مەن تۇتىنۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالدى. الايدا, تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ دامۋى اقپاراتتى سانالى ەرٸ قاۋٸپسٸز تۇتىنۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەدٸ. اقپاراتتى تۇتىنۋ مەدەنيەتٸ – ادامنىڭ ينتەرنەت پەن باسقا دا اقپارات كٶزدەرٸنەن الىنعان مەلٸمەتتەردٸ تٷسٸنۋٸ, باعالاۋى جەنە پايدالانۋىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸك دەڭگەيٸن سيپاتتايدى.
قازٸر ەلٸمٸزدٸڭ كيبەركەڭٸستٸگٸندە تٷرلٸ ساپاداعى جەنە سەنٸمدٸلٸگٸ ەرتٷرلٸ اقپارات جٷكتەلەدٸ. سوندىقتان اقپاراتتى تۇتىنۋشىلار اقپارات كٶزٸنٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸن تەكسەرۋ ەدٸستەرٸن بٸلۋٸ كەرەك. مىسالى, فاكتٸلەردٸ تەكسەرەتٸن ارنايى پلاتفورمالار مەن رەسمي دەرەككٶزدەردٸ پايدالانۋ قاجەت.
اقپاراتتىڭ اۆتورىن, جارييالانعان ۋاقىتىن, ماقسات-مٷددەسٸن انىقتاۋ ماڭىزدى. تٷركٸستان تٶرٸندە ٶتكەن سەميناردا بٸلٸكتٸ ماماندار وسى مەسەلە گە دە نازار اۋداردى.
– ساندىق ساۋاتتىلىق – بۇل ينتەرنەت پەن تەحنولوگييالاردى تيٸمدٸ ەرٸ قاۋٸپسٸز پايدالانۋ داعدىسى. ونىڭ ٸشٸندە ونلاين قاۋٸپسٸزدٸك, دەربەس دەرەكتەردٸ قورعاۋ جەنە زيياندى كونتەنتتەن ساقتانۋ داعدىلارى بار.
ينتەرنەتتەگٸ جالعان اقپاراتتى, الاياقتىقتى جەنە سپامداردى تانۋ ماڭىزدى, – قر ۇقك تٷركٸستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتٸ اقپارات جەنە كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرٸ سەكەن ەۋەسبەكوۆ.
اقپاراتتى جاۋاپكەرشٸلٸكپەن بٶلٸسۋ جەنە تاراتۋ – اقپاراتتىق مەدەنيەتتٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. سەنٸمسٸز نەمەسە ارانداتۋشى سيپاتتاعى اقپاراتتى تاراتۋدان اۋلاق بولۋ كەرەك. باسقا ادامداردىڭ پٸكٸرٸن قۇرمەتتەپ, اقپاراتتىق الاڭدا كونسترۋكتيۆتٸ ديالوگ قۇرۋعا ۇمتىلۋدىڭ ماڭىزى زور.
اقپاراتتىق شامادان تىس جٷكتەمە (ينفووكۋناليزاتسييا) مەسەلەسٸ اقپاراتتىق مەدەنيەتتٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى اسپەكتٸسٸ. قاجەتتٸ ەرٸ پايدالى اقپاراتتى تاڭداۋدى ٷيرەنۋ اقپاراتتى تيٸمدٸ پايدالانۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸ انىق. اقپارات كٶزدەرٸنٸڭ شەكتەۋلٸ سانىن پايدالانۋ جەنە ەرتٷرلٸ كٶزدەردەن الىنعان مەلٸمەتتەردٸ سالىستىرىپ وتىرۋ ۇسىنىلادى.
بٷگٸندە ەربٸر اامات ينتەرنەتتە جاساعان ەرەكەتٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك بولاتىنىن تٷسٸنۋ كەرەك. سوندىقتان ەلەمجەلٸدە وتىروىپ الىپ, كٶسٸلە سقيلەپ, كٶپٸرتٸپ جازىپ جۇرتتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىعامىن دەگەن كەلمەسكە كەتكەن.
كيبەركەڭٸستٸكتە اقپاراتتى تۇتىنۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋدىڭ جولدارىن ەربٸپ ادام بٸلۋٸ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا قازٸر تٷركٸستان وبلىسىنىڭ اۋماعىنداعى مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساندىق ساۋاتتىلىق پەن اقپاراتتىق مەدەنيەتكە ٷيرەتۋ ٸستەرٸ ٶز دەڭگەيٸندە جٷزەگە اسىپ جاتىر دەسەك بولادى. حالىق اراسىندا اقپاراتتىق-گراموتالىق ترەنينگتەر ٶتكٸز مەن مەديا ساۋاتتىلىقتى دامىتۋ بويىنشا دا جۇمىستار جٷرٸپ جاتقانىن اتاپ ايتۋىمىز كەرەك. ونىڭ تاعى بٸر ايقىن دەلەلٸ بٷگٸن ۇيىمداستىرىلعان ٸس-شارا.
سەميناردا كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە دەزينفورماتسييانى انىقتايتىن قوسىمشالاردى, براۋزەر كەڭەيتٸمدەرٸن جەنە الگوريتمدەردٸ ەنگٸزۋ مەسەلەسٸ دە سٶز بولدى.
– قازٸر قازاقستاندا دەزينفورماتسييانى انىقتاۋعا ارنالعان ارنايى موبيلدٸ قوسىمشالار كەڭٸنەن قولجەتٸمدٸ بولماعانىمەن, بۇل باعىتتا بٸرنەشە ماڭىزدى باستامالار جٷزەگە اسىرىلۋدا. 2024 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا قازاقستاندىق Factcheck.kz سايتى Meta كومپانيياسىنىڭ (Facebook, Instagram جەنە Threads پلاتفورمالارىنىڭ يەسٸ) قازاقستانداعى العاشقى سەرٸكتەسٸ اتاندى. بۇل سەرٸكتەستٸك اياسىندا Factcheck.kz اتالعان ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ جالعان اقپاراتتى انىقتاپ, ونىڭ تارالۋىن شەكتەۋگە كٶمەكتەسەدٸ. Meta كومپانيياسىنىڭ ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتۋ مەنەدجەرٸ نيكول حاننىڭ ايتۋىنشا, بۇل قادام قازاقستاندىق پايدالانۋشىلاردىڭ سەنٸمدٸ اقپارات الۋىنا ىقپال ەتەدٸ. Factcheck.kz رەسۋرسى ساياسي دەزينفورماتسييانى انىقتاۋعا كٶمەكتەسەتٸن 13 كەڭەس ۇسىنادى. بۇل كەڭەستەر اقپاراتتىڭ شىنايىلىعىن تەكسەرۋ, دەرەككٶزدەردٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸن باعالاۋ جەنە جالعان مەلٸمەتتەردٸ تانۋ داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان, – دەدٸ شاراعا قاتىسقان قر مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸنە قاراستى قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايگٷل سادۋاقاسوۆا.
ساراپشىلار اقپاراتتى سىني تۇرعىدان باعالاۋ جەنە سەنٸمدٸ دەرەككٶزدەردٸ پايدالانۋ داعدىلارىن دامىتۋ ماڭىزدى.
قازٸرگٸ تاڭدە ەلٸمٸزدٸڭ كيبەركەڭٸستٸكتە اقپاراتتى تۇتىنۋ مەدەنيەتٸ قالاپتاسۋدا. بۇل مەدەنيەتتٸ دامىتۋ ادامنىڭ جەكە قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتٸپ قانا قويماي, قوعامداعى سەنٸم مەن تۇراقتىلىقتى نىعايتادى. جالعان اقپاراتقا قارسى تۇرۋ, ەتيكانى ساقتاۋ جەنە تەحنولوگييانى سانالى قولدانۋ ارقىلى كيبەركەڭٸستٸكتٸ بارشا ٷشٸن پايدالى ەرٸ قاۋٸپسٸز ەتۋگە بولادى.
سەمينار بارىسىندا قاتىسۋشىلار بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, پٸكٸر-ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. ٸس-شارا سوڭىندا كوفە-برەيك ۇيىمداستىرىلىپ, قاتىسۋشىلارعا ارنايى سەرتيفيكاتتار تابىستالدى.
