Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń mamyr aiynda Túrkiiaǵa barǵan saparynda eki memleket arasynda áskeri yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa bailanysty kelisimge qol qoiylǵan bolatyn. Bul baýyrlas elder tatýlyǵy men dostyǵynyń strategiialyq áriptestikke ulasqanynyń aiǵaǵy.
Osy sapardyń mán-mazmuny men jai-japsaryna úńilip kóreiikshi.
Elimizde janarmai baǵasynyń sharyqtap ketýine orai jer-jerde beibit sherýler men tolqýlar týyndaǵany belgili. Muny prezident diplomatiialyq turǵyda sheshýge áreket jasady. Alǵashqy qadam retinde Qazaqstannyń Qorǵanys ministri Rýslan Jaqsylyqov pen Túrkiianyń qorǵanys ministri Hýlýsi Akar da kelissóz júrgizip, qorǵanys salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaitý jolyn, sondai-aq aimaqtyq qaýipsizdik máselelerin talqylaǵan edi.
Iaǵni, munyń aiasynda Túrkiia-Qazaqstan arasynda birlesken áskeri jattyǵýlar ótkizý jáne qorǵanys ónerkásibi salasyn keńeitýdiń mańyzdylyǵy sóz boldy. Bolashaqta ásker daiarlaý jáne áskeri ǵylym salasyndaǵy jańalyqtardy almasý da nazarǵa alyndy.
Aitpaqshy, 28 mamyr men 9 maýsym aralyǵynda Túrkiianyń Izmir qalasynda ótken «Efes-2022» oqý-jattyǵýyna álemniń 40-qa jýyq elinen áskerler qatysqan edi. Solardyń qatarynan qazaqstandyq áskeri qyzmetshiler de kóringeni úlken jetistik.
Qazaqstan Qorǵanys ministriniń orynbasary Sultan Kamaletdinov Túrkiianyń Qazaqstanǵa áskeri kómegin kórsetý yqtimaldyǵyn eskere otyryp, kez kelgen soǵys qimyly bolǵan jaǵdaida turaqsyzdandyrý negizinen el ishinde bolýy múmkin ekenin aitqan.
Osylaisha, 10 mamyrda Túrkiia men Qazaqstan qol qoiǵan ortaq memorandýmǵa sáikes, saiasi, ekonomikalyq, saýda jáne qorǵanys salasyndaǵy yntymaqtastyq jandana tústi. Budan ózge eki el qorǵanys ónerkásibi, áskeri barlaý, saýda jáne aýyl sharýashylyǵy salalaryna qatysty 15 kelisimge qol qoidy.
Sonyń ishinde Kazakhstan Engineering jáne Turkish Aerospace (TUSAS) ulttyq kompaniiasy Qazaqstanda Anka ushqyshsyz ushaqtaryn birlesip shyǵarýdy maquldaityn kelisimge qol qoidy.
Oǵan sáikes, túrik tarapy Qazaqstan qarýly kúshteri paidalanatyn Anka ushaǵyna tehnikalyq qyzmet kórsetý jáne jóndeý úshin tehnologiialardy tasymaldap, mamandardy oqytatyn boldy. Ministrliktiń málimdeýinshe, Qazaqstan Anka ushqyshsyz ushaǵyn shyǵarýdy jolǵa qoiǵan alǵashqy shetel memleketi bolmaq.
Al 27 maýsymda Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaev Túrkiianyń Koc Holding kompaniiasynyń basqarma múshesi Ali Kochpen kelissóz júrgizip, birlesken qorǵanys jobalaryn júzege asyrý máselelerin talqylady. Kezdesý barysynda Toqaev Túrkiiamen yntymaqtastyq Qazaqstan úshin erekshe mańyzdy ekenin atap ótip, Ortalyq Aziia elinde jumys isteitin investorlarǵa qoldaý kórsetýge ýáde berdi.
Prezidenttiń osy sapary birtalai máseleniń sheshimin tabýǵa túrtki boldy. Ile-shala 5 tamyzda Qazaqstan premer-ministri Álihan Smaiylov Qazaqstan men Túrkiianyń áskeri barlaý salasyndaǵy áriptestigi týraly hattamany bekitý jónindegi qaýlyǵa qol qoiyldy. Bul kelissóz 5 jylǵa deiin kúshinde bolmaq.
Qaýlyda áskeri barlaý turǵysyndaǵy áriptestik Qazaqstannyń Qorǵanys ministrligi men Túrkiianyń Bas shtaby deńgeiinde ótetini egjei-tegjeili aitylǵan.
Al bul eki eldiń arasyndaǵy áriptestik naqty qai salada júzege asady?
- Birinshi, ózekti máseleler boiynsha áskeri barlaý aqparaty jáne saraptamalyq baǵalaýlarmen ózara almasý;
- Ekinshi, eki memlekettiń qaýipsizdigine qater tóndiretin aimaqtaǵy (memlekettegi) áskeri-saiasi jaǵdaidyń damýyna monitoring júrgizý;
- Úshinshi, eki memlekettiń qaýipsizdigine qater tóndiretin halyqaralyq terroristik jáne ózge de uiymdarǵa qatysty ózara aqparat almasý.
Sondai-aq, bul qujatta eger taraptardyń biriniń ulttyq egemendigi men qaýipsizdigine qater tóngen nemese ulttyq-halyqaralyq múddege qaishy keletin jaǵdai bolsa, áskeri barlaý aqparatyn berýden bas tartý múmkin ekeni atap kórsetilgen. Munymen qosa, eki el arasyndaǵy bul kelisim 5 jyldan keiin de uzartylýy yqtimal.
Aita ketý kerek, búginde áskeri barlaý jónindegi kelisim men yntymaqtastyq Túrkiiamen ǵana emes, shekaralas emes barlyq memlekettermen de júrgizilip jatyr.
