20 qańtarda Donald Tramp inaýgýratsiia rásiminde ant qabyldap, resmi túrde AQSh prezidenti qyzmetine kiristi. Osyǵan orai Dalanews.kz tilshisi belgili qoǵam qairatkeri, saiasatker Muhtar Taijanmen pikirlesip, saltanatty rásimniń erekshelikteri men AQSh-tyń Orta Aziiaǵa, sonyń ishinde Qazaqstanǵa degen ustanymy jaily oiyn bilgen edi.
Taijannyń aitýynsha, biylǵy inaýgýratsiianyń basty ózgesheligi – onyń ashyq aspan astynda emes, ǵimarat ishinde ótýi. Dál osyndai rásim osydan qyryq jyl buryn ótkizilgen.
"Meniń oiymsha, mundai sharanyń dalada ótkeni qyzyǵyraq. Halyq jinalyp, sharany tamashalaidy. Al ǵimarattyń ishindegi rásim sán-saltanatty sál báseńdetedi. Onyń ústine, prezident Tramptyń sóilegen sózi de tym uzaqqa sozyldy. Bul joly ol shamamen 29 minýt sóilepti. Ádette sailanǵan prezidentterdiń jurtqa arnaǵan joldaýy 15-20 minýttan aspaityn edi", – deidi Muhtar Taijan.
Dese de, Tramptyń sózinde airyqsha nazar aýdartatyn tustar jeterlik.
"Mysaly, Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynan shyǵý, Parij kelisimshartynan bas tartý, Meksikamen shekarany qatań baqylaý, milliondaǵan migrantty kúshpen shyǵarý siiaqty radikaldy málimdeler aityldy.
Sonyń ishinde "Marsta AQSh-tyń týyn ornatamyz" degeni de, "Meksika shyǵanaǵynyń ataýyn ózgertemiz" degeni de, "Panama kanalyn qaitaryp alamyz" degeni de bar. Ámirikanyń kózqarasy men ustanymyn esepke alsaq, munyń bári de qajet qadamdar dep esepteimin.
Tramptyń taǵy bir mańyzdy qadamy – munai óndirisin arttyrý jospary. AQSh osyǵan deiingi tyiymdardy joiyp, munaidy burynǵydan da kóp óndire bastasa, naryqtaǵy baǵa tómendeidi. Bul Resei, Iran, Venesýela, Saýd Arabiiasy jáne Qazaqstan siiaqty ekonomikasy munaiǵa bailanǵan elderge aitarlyqtai áser etedi", – dep túsindiredi Taijan.
Saiasatkerdiń pikirinshe, Tramptyń bilikke kelýi Qazaqstanǵa aitarlyqtai yqpal etpeidi, óitkeni Orta Aziia aimaǵy AQSh úshin basym baǵyttardyń qatarynda emes.
"Jaǵrafiialyq turǵyda biz olar úshin tym-tym jyraqta jatqan aimaqpyz. Osy sebepti de saiasi, ekonomikalyq nemese mádeni aspektide mańyzdy ról atqarmaimyz. (Tramptyń tusynda da) bul kózqaras ózgeredi dep oilamaimyn. Buǵan deiin AQSh-tyń esh prezidenti Orta Aziiaǵa attap basqan emes. Qazaqstanǵa da AQSh prezidentteri aiaq basqan joq. Bul "dástúr" jalǵasyn tabady dep esepteimin. Sebebi AQSh-tyń bizdiń aimaqtaǵy múddesi sonshalyqty aýqymdy emes. Teńizshevroil sekildi jobalar bar, árine, biraq munyń ózi Ámirikanyń bizge degen qyzyǵýshylyǵyn oiatýǵa túrtki bolatyn dúnie emes. Astanaǵa, jalpy Orta Aziiaǵa joǵary laýazymdy tulǵalar – memlekettik hatshy, syrtqy ister ministri ne energetika ministri kelse kelýi múmkin, al prezidentter deńgeiinde sapar kútý qiyn", – deidi ol.
Taijan, sondai-aq, aldaǵy ýaqytta Vladimir Pýtin men Donald Tramptyń kezdesý múmkindigine toqtalyp, «eki prezidenttiń ózara sóilesetini anyq, biraq naqty qandai nátijege qol jetkizetinin boljaý qiyn» degen pikirde.
«Meniń oiymsha, olardyń múddeleri múlde toǵyspaidy. Sondyqtan ortaq mámilege kelýi ekitalai. Tramp Ýkrainadaǵy jaǵdaidy sheshemin dep talai márte málimdegen. Alaida bul máseleni birjolata, túbegeili retteý onyń qolynan kele qoiaryna óz basym kúmánmen qaraimyn. Dei turǵanmen, Tramptyń radikaldy áreketterge beiim tulǵa ekenin umytpaýymyz kerek. Mysaly, "Soltústik aǵyn" gaz qubyryna tyiym salǵan osy Tramp edi. Ýkrainaǵa alǵash ret ushqyshsyz qarý bergen de – Tramptyń ákimshiligi. Pýtinmen ótetin kelissózden keiin AQSh-tyń Ýkrainaǵa beretin áskeri kómegi ulǵaiady dep oilaimyn", – deidi Muhtar Taijan.
Saiasatker, AQSh-tyń Orta Aziiaǵa qatysty ustanymy Tramptyń tusynda da eleýli ózgeriske ushyramaidy degen uiǵarymǵa kelip otyr. Elimiz úshin eń úlken yqpal – munai naryǵyndaǵy baǵanyń ózgerýi bolýy múmkin. Tramptyń jeke baǵyty ámirikalyq múddeni tabandy túrde qorǵap, jahandyq deńgeidegi kelisimsharttardan alshaqtaýymen erekshelene bermek.
