Keiingi kúnderi Beijiń álemdik saiasattyń basty ortalyǵyna ainaldy. Bir apta ishinde Qytai tóraǵasy Si Tszinpin aldymen AQSh prezidenti Donald Trampty, keiin Resei prezidenti Vladimir Pýtindi qabyldady. Sarapshylardyń pikirinshe, bul kezdesýler Qytaidyń jahandyq saiasattaǵy yqpaly kúsheigenin ańǵartady. Osy tusta Dalanews.kz qos sapardyń saiasi astaryn saralady.
Tramptyń sapary
AQSh prezidenti Donald Tramp Beijińge negizinen ekonomikalyq jáne geosaiasi máselelerdi talqylaý úshin barǵan. Kezdesý barysynda taraptar saýda, Taivan máselesi, tehnologiia salasyndaǵy báseke jáne Taiaý Shyǵystaǵy jaǵdaidy sóz etken.
Syrt kózge kezdesý jyly atmosferada ótkendei kóringenimen, sarapshylar naqty mańyzdy kelisimder jasalmaǵanyn aitady. Frantsiianyń Le Monde basylymynyń jazýynsha, Qytai tarapy kezdesýdi joǵary deńgeide uiymdastyrǵanymen, eki el arasyndaǵy negizgi qaishylyqtar sol kúii sheshimin tappaǵan. Ásirese Taivan máselesi, tarifter men tehnologiialyq shekteýler boiynsha ortaq mámile bolmaǵan.
Sarapshylardyń pikirinshe, Tramp bul sapar arqyly Qytaimen qarym-qatynasty tym ýshyqtyryp almaýǵa tyrysqan. Óitkeni AQSh pen Qytai arasyndaǵy teketires kúsheigenimen, eki el bir-birine áli de ekonomikalyq jaǵynan táýeldi.
Al Qytai úshin AQSh prezidentin qabyldaý — óziniń álemdik yqpalyn kórsetý múmkindigi boldy. Beijiń osylaisha álemge “AQSh-tyń ózi bizben sanasady” degen signal bergendei áser qaldyrdy.
Pýtinniń sapary
Tramptyń saparynan keiin kóp uzamai Beijińge Vladimir Pýtin keldi. Bul onyń Qytaiǵa jasaǵan 25-sapary eken.
Qytai tarapy Pýtindi erekshe saltanatpen qarsy aldy. Kreml men Beijiń bul kezdesýdi “strategiialyq seriktestiktiń jańa kezeńi” dep atady. Pýtin de Qytaimen qarym-qatynasty “tarihta eń joǵary deńgeige jetti” dep baǵalady.
Alaida halyqaralyq sarapshylar Resei men Qytai qarym-qatynasyndaǵy tepe-teńdik ózgergenin aitady. Ýkrainadaǵy soǵys pen Batys sanktsiialarynan keiin Resei Qytaiǵa burynǵydan áldeqaida táýeldi bola bastaǵan.
Qazir Máskeý úshin Qytai negizgi ekonomikalyq seriktes, iri naryq, tehnologiia men taýar jetkizýshi, halyqaralyq qysym jaǵdaiyndaǵy mańyzdy saiasi tirekke ainalǵan.
Al Jazeera sarapshylarynyń pikirinshe, bul kezdesýde Qytai ózin áldeqaida senimdi ári myqty pozitsiiada ustady. Tipti kei sarapshylar “qazir Qytaiǵa qaraǵanda, Reseige Qytai kóbirek qajet” degen pikir aityp jatyr.
The Washington Post basylymy da Reseidiń Qytai ekonomikasyna táýeldiligi kúsheigenin jazady. Buryn Máskeý ózin Beijińmen teń deńgeidegi seriktes retinde kórsetýge tyryssa, qazir jaǵdai ózgergeni baiqalady.
Qytai álemge qandai belgi bergisi keldi?
Sarapshylar Tramp pen Pýtinniń Beijińge araǵa birneshe kún salyp kelýin kezdeisoqtyq emes dep esepteidi.
Bir jaǵynan Beijiń AQSh-pen dialog júrgize alatynyn baiqatty. Ekinshi jaǵynan Reseimen strategiialyq bailanysyn saqtap otyrǵanyn kórsetti.
Iaǵni Qytai ózin Batys pen Resei arasyndaǵy jai baqylaýshy emes, álemdik saiasattaǵy jeke ári yqpaldy kúsh retinde tanytýǵa tyrysyp otyr.
The Guardian basylymy da búginde Beijińniń jahandyq diplomatiianyń basty ortalyqtarynyń birine ainalyp bara jatqanyn jazady. Tramp pen Pýtinniń araǵa sanaýly kún salyp Qytaiǵa barýy — sonyń aiqyn dáleli.
Álemdegi kúsh tepe-teńdigi ózgerip jatyr ma?
Sońǵy jyldary álemde jańa geosaiasi tártip qalyptasyp jatqany jii aitylady. AQSh pen Qytai arasyndaǵy báseke kúsheiip keledi. Al Resei Ýkrainadaǵy soǵystan keiin burynǵy yqpalyn álsirete bastaǵany baiqalady.
Osyndai jaǵdaida Qytai eki iri derjavamen de bailanysyn saqtap, óz yqpalyn kúsheitýge tyrysyp otyr.
Sarapshylardyń pikirinshe, sońǵy kezdesýlerdiń negizgi messedji de osy. Búgingi álemdik saiasatta Qytaidy ainalyp ótý múmkin emes.
