«Bizdiń sheteldegi diplomattarymyzdyń jumysyna kelsek, ol bólek áńgimeniń taqyryby.
90-jyldardyń basynda biz mamandar tańdaý barysynda úlken qiyndyqtarǵa kezdestik.
Shet elderdegi elshilikterge aǵylshyn Syrtqy ister ministrligi (SIM) ortalyq apparatynyń úzdik qyzmetkerlerin jiberýge týra kelip, al Ortalyqta kásibi mamandardyń tapshylyǵy sezildi, jumystyń aýyrlyǵy da eselep arta tústi.
Biraq basqa jol joq, óitkeni basty nazar shet eldegi diplomatiialyq infraqurylymdy kúsheitýge bólindi.
Keiinde mundai kadrlyq saiasat, meniń oiymsha, dipqyzmettiń bir-birinen ajyratýǵa bolmaityn eki bóligi – elshilikter men SIM apparatyna birdei paidaly júzege asyryldy jáne ózin tolyq aqtady, óitkeni birneshe jyl ótken soń sapaly da saýatty daiyndalǵan mamandar býyny qalyptasty.
Maǵan birneshe márte: elshilikterge myqty kadrlerdi jiberýdiń ne qajeti bar, janyńda bolǵany durys, óziń kóbirek demalý úshin olar osynda ter tóksin degen usynystar aityldy.
Meniń kózqarasym: jas diplomattarǵa ortalyqta da, «syrtta» da jumys isteýge múmkindik berý qajet, sonda olardyń kásibi biliktiligi artady. Olardy, eń beri aitqanda, máńgilik kómekshilerge ainaldyryp, mańaiyńda «jibermei» ustaý durys emes.
Jumysqa kelsek men odan qýana qanaǵat alamyn, «sybyrlaýshylardyń» járdemine zárý emespin.
SIM-de jumys barysynda men ministr Qazaqstannyń halyqaralyq qyzmetiniń barlyq negizgi máseleleriniń tamyryn basyp otyrýy tiis dep sanadym. Sondyqtan kóp ýaqytym mańyzdy qyzmettik qujattardy oqýǵa, prezident pen úkimetke hattar daiyndaýǵa jumsaldy.
Printsipti túrde iri ujym basshylary, ásirese diplomatiialyq vedomstvo syndy ózindik mekemeniń jetekshisi qol astyndaǵylarǵa kásibi daiyndyǵy men eńbekqorlyǵy turǵysynan úlgi kórsetýi tiis dep sanaimyn. Qaramaǵyndaǵylardan kóp bilip, kóp istei alǵany abzal, tek osylaisha, ujymda shynaiy bedelge jetýge bolady.
Eń bastysy, óz qyzmetkerlerine tapsyrmalardy bólip berýdi durys dep sanaityn bastyqtarmen túbegeili kelispeimin.
Mundai adamdar, ádette, jumysqa berilip kirispeidi, tipti qyzmettik qujattarmen tanysýǵa da ýaqyt tappaidy.
Dál osylaisha, ózimbilemdikke salynyp, orynbasarlarynyń tizginin tartyp ustaýdy eń basty mindeti sanaityn dúlei basshylardy da túsiný qiyn.
Neǵurlym qysym kórsetken saiyn, solǵurlym syilaidy dep sanaityn pikirge túbegeili qarsymyn.
Al shyndyǵynda, mundai basshylardy syilaǵany bylai tursyn, qaita odan saiyn jek kóredi.
Rasynda, kúni-túni jumysta bolyp, qolynan túk kelmeitin basshyǵa anyqtama daiyndap, ol úshin maqalalar men sózder daiyndaý kimge unasyn. Mundai «qasiret-ministrlerdiń» óz basshylyq jumysyndaǵy «júielilikke» silteme jasaýy eshqandai syn kótermeidi. Bul – óziniń beiqam ómirge qumarlyǵyn aqtaýdyń álsiz áreketi.
Mundai jumys tásili jas mamandarǵa úlgi tárizdi kórine bastaýy, árine ókinishti. Olardyń keibiri beiqamdyq pen mansapqorlyqtyń indetine ushyrap, aq-qaraǵa qaramastan, biliktiń jalyna jarmasqysy keledi.
Bir kúni men bizdiń elshilikterdiń birindegi basshylyq qyzmetke úmitkermen áńgime ótkizdim.
«Joǵarydan» usynylǵan jas jigit shet tilin nashar biletini, onyń ústine baratyn eliniń tarihy men dástúrinen múlde maqurym ekeni baiqaldy. «Mundai intellektpen qalai jumys istemeksiń» degen saýalyma ol esh abyrjymastan: «Men bastyqpyn ǵoi, meniń isim – tapsyrmalar berý» degeni bar.
Al mamandardyń taǵy bir bóligi keibir basshylardyń jumysqa mundai kózqarasyn kórip, memlekettik qyzmetten kóńili qalady, onyń tek qana kóleńkeli jaqtaryn baiqap, aqyr sońynda ádildikke senýden ketedi.
SIM-di áspetteýden aýlaqpyn, biraq bizdiń júiede belgili bir moraldyq qalyptar saqtaldy.
Biz árqashan qabiletti diplomattardyń qyzmettik satymen órleýin nemese elshilikterge issaparǵa jiberilýin qoldaýǵa tyrystyq.
SIM basshysy retinde men úshin ministrlik qyzmetkerleri ózderin eshkimniń umytpaitynyn jáne qoldaitynyn sezinip júrýi erekshe mańyzdy boldy. Diplomatiialyq ujymda óz mamandyǵyna shynaiy berilgendik arqasynda korporativtik dástúr qalyptasty.
«Qol astyndaǵylardan kóbirek bilip, kóbirek jasai alý» qaǵidasy maǵan diplomatiialyq vedomstvo qyzmetkerlerimen qarym-qatynastarymda udaiy kómektesti.
1994 jylǵy qazannan bastap 2007 jylǵy qańtarǵa deiin, premerlik kresloda otyrǵan eki jyldan artyq merzimdi qospaǵanda, barlyǵy 23 adam meniń orynbasarym bolǵan eken.
Syrttai qaraǵanda bul kadrlerdiń toqtamaýy tárizdi kórinedi, biraq men basqasha sanadym: adamdarǵa elshi retinde óz betinshe jumys isteýge múmkindik berý qajet, óz múddeń úshin ǵana olardy «qanap» jáne boiyndaǵynyń bárin syǵyp alý shart emes.
Sondyqtan da memleket basshysyna elshi laýazymyna orynbasarlarymnyń, departament direktorlarynyń úlken tobyna usynyp otyrdym. Men usynǵan diplomattardyń kópshiligi ózderin jaqsy jaǵynan kórsete bildi, buǵan árine, kóńiliń jylyp qalady. Elshilik jumysqa kásibi diplomattardy kóptep tartý Prezident N.Nazarbaevtyń qoldaýynsyz iske aspas edi.
Ol 90-jyldardyń ózinde negizgi diplomatiialyq laýazymdarǵa qabiletti mamandardy tańdap alý mindetin qoidy.
Memleket basshysy bul kúrdeli de qaýyrt jumystyń barlyq kiltipandaryn kámil túsinedi, kadrlerge muqiiat qaraidy, kóptegen diplomattarmen jeke áńgime ótkizedi. Birde-bir jarlyq elshilik jumysqa nemese ministrdiń orynbasary laýazymyna úmitkerdiń kásibi qabiletin muqiiat zerdelep almaiynsha qol qoiylǵan joq.
Bul fakt Prezidenttiń diplomatiiaǵa, ásirese onyń basshylyq quramyn qalyptastyrýǵa basa nazar aýdaratynyn rastaidy. Basqasha bolýy múmkin de emes, óitkeni N.Nazarbaev barlyq máselelerge qatysty óziniń tiianaqtylyǵymen málim. Sondyqtan diplomatiialyq qyzmet memleket basshysynyń jeke qaramaǵynda turǵandyqtan, onyń nazarynan eshýaqytta tys qalǵan emes.
Prezident Konstitýtsiiaǵa sáikes, eldiń syrtqy saiasatynyń negizgi baǵyttaryn anyqtaidy. Basqasha aitqana, Qazaqstannyń syrtqy saiasi baǵytyn tikelei júzege asyrady.
Bul jai sóz emes, istiń naqty shyndyǵy. Muny tolyq túsinistikpen jáne jaýapkershilikpen aityp otyrmyn, olai deitinim on bes jyldyń kóleminde men bizdiń elimizdiń basshysyn kúrdeli diplomatiialyq istiń qainaǵan ortasynda kórý múmkindigine ie boldym».
