Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jańa Konstitýtsiia jobasyna qatysty referendýmda daýys bergennen keiin jýrnalisterge arnalǵan brifing ótkizdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
– Álemdik tájiribede konstitýtsiialyq reforma uzaq ýaqytqa sozylady. Al bizde jańa Konstitýtsiiany daiyndaýǵa jáne talqylaýǵa az ǵana ýaqyt jumsaldy. Buǵan halyqaralyq baiqaýshylar nazar aýdaryp, synǵa aldy. Siz bul jóninde ne deisiz?
"Buǵan deiin aitqanymdai, Konstitýtsiia jobasyn ázirleý jumystary biraz ýaqytqa sozyldy. 2022 jyly Konstitýtsiiaǵa ózgerister engizilgeni ózderińizge málim. Sol kezdiń ózinde jańa Konstitýtsiia qabyldaýǵa bolar edi. Biraq biz ondai qadamǵa barmadyq. Degenmen jańa Konstitýtsiia qabyldaý týraly ideia paida boldy. Shamamen eki jyl buryn iske kiristim. Elimizge jańa Konstitýtsiia qabyldaý kerek degen uiǵarymǵa keldim. Qazaqstan, eń aldymen, zaiyrly memleket bolýǵa tiis. Bul Konstitýtsiia elimizdi ilgeriletinine eshqandai kúmánim joq. Biz kóshten qalmai, progrestiń aldyńǵy shebinde júrýimiz kerek. Ozyq el bolsaq, basqa memleketter bizge qurmetpen qaraidy. El taǵdyry óz qolymyzda. Sol úshin tabandy eńbek etý kerek. Aldymyzda turǵan eń úlken maqsat – osy", - dedi Prezident.– Keibir sarapshylar "Konstitýtsiialyq reforma – bilik tranzitine, Prezident sailaýyna daiyndyq" degen pikir aityp júr. Jalpy vitse-prezident laýazymy ne úshin qajet? Osyǵan qatysty pikirińizdi bilsek dep edik.
"Vitse-prezident laýazymy týraly ártúrli áńgime aitylyp júrgenin bilemin. Shyn máninde, birqatar shet memlekette vitse-prezident laýazymy bar. Keibir sarapshylar "Qazaqstanda bilik ishinde báseke órship, túrli úrdister júredi, elge ziian keledi" degen pikir bildirip júr. Bul máselede qoǵamǵa zardap keletindei qorqynysh joq. Vitse-prezident laýazymy bizdiń bilik institýttaryn nyǵaitady. Keleshekte bári aiqyn bolady. Memleket basshysy retinde bul laýazymǵa, jalpy búkil reformaǵa úlken úmit artyp otyrmyn. Al Prezident sailaýy qazirgi Konstitýtsiiaǵa sáikes 2029 jyly óz merziminde ótedi", - dedi Memleket basshysy.– Qazaqstan halyqaralyq qaqtyǵystardy árdaiym diplomatiialyq jolmen sheshýdi jaqtaidy. Siz bul ustanymdy jaqynda Taiaý Shyǵystaǵy ahýalǵa qatysty málimdemelerińiz arqyly rastadyńyz. Sondai-aq, Shyǵanaqtaǵy birqatar memleket basshysymen telefon arqyly sóilesip, olarǵa qoldaý bildirdińiz. Biraq Iran prezidentimen sóilespedińiz. Bul Qazaqstannyń beitarap ustanymynan ainyp, arab elderin qoldaitynyn bildire me?
"Qazaqstan álemge beibit el retinde belgili. Kez kelgen qaqtyǵysty diplomatiialyq jolmen sheshýdi jaqtaimyz. Bul – ainymas ustanymymyz. Taiaý Shyǵystaǵy jaǵdaidyń túrli sebebi bar. Men muny jaqynda ótken alqaly jiynda da aitqanmyn. Rasynda, Shyǵanaqtaǵy arab elderiniń basshylarymen telefon arqyly sóilestim, tilektes ekenimdi jetkizdim. Al Iran prezidenti Masýd Pezeshkiannyń jaqynda elimizge resmi saparmen kelgenin bilesizder. Sol kezde jaqsy áser qaldyrdy. Ol – zaiyrly kózqarastaǵy adam, ózi kardiohirýrg. Men onyń Iran Shyǵanaq elderine shabýyl jasamaidy degen málimdemesin quptadym. Tipti ol Irannyń atynan keshirim surady. Alaida keiin onyń málimdemesi joqqa shyǵaryldy. Iran arab elderine shabýyl jasaýdy áli toqtatqan joq. Budan Iran prezidentiniń bilikke tolyq ie emes ekeni kórinedi. Ol anyq. Men eshkimdi aiyptamaimyn, jai ǵana fakti retinde aityp otyrmyn. Bul Iran biliginiń ereksheligine bailanysty dep oilaimyn. Bir jaǵynan dini bilik ústemdik etedi. Óitkeni Iranda dini bilik negizgi baǵyt-baǵdardy aiqyndap, sheshim qabyldaidy. Prezident te bar, biraq ol – formaldy memleket basshysy, is júzinde yqpaldy tulǵa sanalmaidy. Jalpy kez kelgen elde, sonyń ishinde Qazaqstanda qos bilik bolmaýǵa tiis. Kezinde mundai júieni biz de bastan ótkerdik, biraq baiansyz boldy. Tórt jyl buryn elimizdiń ishki turaqtylyǵyna qaýip tóndi. Bul Qazaqstanǵa da, basqa memleketterge de úlken sabaq boldy dep oilaimyn. Biz Iran halqyna, onyń mádenieti men tarihyna qurmetpen qaraimyz. Sondyqtan óz ustanymymyzdan ainyǵan joqpyz, árdaiym beibitsúigish el bolyp qala beremiz", - dedi Qasym-Jomart Toqaev.– Jańa Konstitýtsiia jobasyn eki-úsh sózben sipattap bere alasyz ba?
"Bul – zań men tártip ústemdik quratyn Ádiletti Qazaqstannyń Konstitýtsiiasy, bolashaqqa baǵdarlanǵan qujat. Ata zań aldymen jastarǵa arnalǵan, iaǵni jas býynnyń temirqazyǵy bolýǵa tiis. Jańa Ata zańnyń maqsaty – osy. Qazaqstan progressivti, zamanaýi memleketke ainalýy kerek. Bul – bizdiń aldymyzda turǵan eń basty mindet", - dedi Memleket basshysy.– Siz Qazaqstan halyqaralyq arenada orta derjava retinde tanylǵanyn udaiy aityp kelesiz. Qazaqstan prezident Tramp qurǵan Beibitshilik keńesine múshe boldy. Sizdiń oiyńyzsha, Taiaý Shyǵystaǵy qazirgi jaǵdai Beibitshilik keńesine qalai áser etedi? Bul bastama ómirsheń dei alasyz ba? Donald Tramptyń jobasyn qoldaý jónindegi sheshimge qalai keldińiz?
"Eń aldymen, Amerika Qurama Shtattarynyń prezidentine qurmetim erekshe ekenin atap ótkim keledi. Onyń aqyl-parasatqa negizdelgen strategiiasy óte durys, quptaýǵa laiyq. Beibitshilik keńesi týraly bastamanyń ideiasy, halyqaralyq kún tártibindegi kúrdeli máselelerdi sheshýdegi jańashyl tásilderi kóńilden shyqty. Munda áýeli dástúrli diplomatiia men iri biznestiń múmkindikteri ushtasady. Bul qarapaiym halyqqa, sonyń ishinde Gaza sektorynyń turǵyndaryna naqty paidasyn tigizedi. Álem halqy bitpeitin konferentsiialardan jalyqty. Osy jiyndarda qabyldanatyn izgi nietti qararlardy azdaǵan adam ǵana oqidy. Sol sebepti bul ideiany qoldaý qajet dep oilaimyn. Óitkeni tyń sheshimder usynady. Prezident Tramp myqty tulǵa retinde áser qaldyrady. Ol – batyl kóshbasshy. Taiaý Shyǵysta, sonyń ishinde Palestinada beibitshilik ornatý múmkindigi áli de bar ekenine kámil senemin. Bul bastama baiandy bolady dep úmittenemin", - dedi Prezident.
