Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jańa Konstıtýsıa jobasyna qatysty referendýmda daýys bergennen keıin jýrnalıserge arnalǵan brıfıń ótkizdi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
– Álemdik tájirıbede konstıtýsıalyq reforma uzaq ýaqytqa sozylady. Al bizde jańa Konstıtýsıany daıyndaýǵa jáne talqylaýǵa az ǵana ýaqyt jumsaldy. Buǵan halyqaralyq baıqaýshylar nazar aýdaryp, synǵa aldy. Siz bul jóninde ne deısiz?
"Buǵan deıin aıtqanymdaı, Konstıtýsıa jobasyn ázirleý jumystary biraz ýaqytqa sozyldy. 2022 jyly Konstıtýsıaǵa ózgerister engizilgeni ózderińizge málim. Sol kezdiń ózinde jańa Konstıtýsıa qabyldaýǵa bolar edi. Biraq biz ondaı qadamǵa barmadyq. Degenmen jańa Konstıtýsıa qabyldaý týraly ıdeıa paıda boldy. Shamamen eki jyl buryn iske kiristim. Elimizge jańa Konstıtýsıa qabyldaý kerek degen uıǵarymǵa keldim. Qazaqstan, eń aldymen, zaıyrly memleket bolýǵa tıis. Bul Konstıtýsıa elimizdi ilgeriletinine eshqandaı kúmánim joq. Biz kóshten qalmaı, progrestiń aldyńǵy shebinde júrýimiz kerek. Ozyq el bolsaq, basqa memleketter bizge qurmetpen qaraıdy. El taǵdyry óz qolymyzda. Sol úshin tabandy eńbek etý kerek. Aldymyzda turǵan eń úlken maqsat – osy", - dedi Prezıdent.– Keıbir sarapshylar "Konstıtýsıalyq reforma – bılik tranzıtine, Prezıdent saılaýyna daıyndyq" degen pikir aıtyp júr. Jalpy vıse-prezıdent laýazymy ne úshin qajet? Osyǵan qatysty pikirińizdi bilsek dep edik.
"Vıse-prezıdent laýazymy týraly ártúrli áńgime aıtylyp júrgenin bilemin. Shyn máninde, birqatar shet memlekette vıse-prezıdent laýazymy bar. Keıbir sarapshylar "Qazaqstanda bılik ishinde báseke órship, túrli úrdister júredi, elge zıan keledi" degen pikir bildirip júr. Bul máselede qoǵamǵa zardap keletindeı qorqynysh joq. Vıse-prezıdent laýazymy bizdiń bılik ınstıtýttaryn nyǵaıtady. Keleshekte bári aıqyn bolady. Memleket basshysy retinde bul laýazymǵa, jalpy búkil reformaǵa úlken úmit artyp otyrmyn. Al Prezıdent saılaýy qazirgi Konstıtýsıaǵa sáıkes 2029 jyly óz merziminde ótedi", - dedi Memleket basshysy.– Qazaqstan halyqaralyq qaqtyǵystardy árdaıym dıplomatıalyq jolmen sheshýdi jaqtaıdy. Siz bul ustanymdy jaqynda Taıaý Shyǵystaǵy ahýalǵa qatysty málimdemelerińiz arqyly rastadyńyz. Sondaı-aq, Shyǵanaqtaǵy birqatar memleket basshysymen telefon arqyly sóılesip, olarǵa qoldaý bildirdińiz. Biraq Iran prezıdentimen sóılespedińiz. Bul Qazaqstannyń beıtarap ustanymynan aınyp, arab elderin qoldaıtynyn bildire me?
"Qazaqstan álemge beıbit el retinde belgili. Kez kelgen qaqtyǵysty dıplomatıalyq jolmen sheshýdi jaqtaımyz. Bul – aınymas ustanymymyz. Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdyń túrli sebebi bar. Men muny jaqynda ótken alqaly jıynda da aıtqanmyn. Rasynda, Shyǵanaqtaǵy arab elderiniń basshylarymen telefon arqyly sóılestim, tilektes ekenimdi jetkizdim. Al Iran prezıdenti Masýd Pezeshkıannyń jaqynda elimizge resmı saparmen kelgenin bilesizder. Sol kezde jaqsy áser qaldyrdy. Ol – zaıyrly kózqarastaǵy adam, ózi kardıohırýrg. Men onyń Iran Shyǵanaq elderine shabýyl jasamaıdy degen málimdemesin quptadym. Tipti ol Irannyń atynan keshirim surady. Alaıda keıin onyń málimdemesi joqqa shyǵaryldy. Iran arab elderine shabýyl jasaýdy áli toqtatqan joq. Budan Iran prezıdentiniń bılikke tolyq ıe emes ekeni kórinedi. Ol anyq. Men eshkimdi aıyptamaımyn, jaı ǵana fakti retinde aıtyp otyrmyn. Bul Iran bıliginiń ereksheligine baılanysty dep oılaımyn. Bir jaǵynan dinı bılik ústemdik etedi. Óıtkeni Iranda dinı bılik negizgi baǵyt-baǵdardy aıqyndap, sheshim qabyldaıdy. Prezıdent te bar, biraq ol – formaldy memleket basshysy, is júzinde yqpaldy tulǵa sanalmaıdy. Jalpy kez kelgen elde, sonyń ishinde Qazaqstanda qos bılik bolmaýǵa tıis. Kezinde mundaı júıeni biz de bastan ótkerdik, biraq baıansyz boldy. Tórt jyl buryn elimizdiń ishki turaqtylyǵyna qaýip tóndi. Bul Qazaqstanǵa da, basqa memleketterge de úlken sabaq boldy dep oılaımyn. Biz Iran halqyna, onyń mádenıeti men tarıhyna qurmetpen qaraımyz. Sondyqtan óz ustanymymyzdan aınyǵan joqpyz, árdaıym beıbitsúıgish el bolyp qala beremiz", - dedi Qasym-Jomart Toqaev.– Jańa Konstıtýsıa jobasyn eki-úsh sózben sıpattap bere alasyz ba?
"Bul – zań men tártip ústemdik quratyn Ádiletti Qazaqstannyń Konstıtýsıasy, bolashaqqa baǵdarlanǵan qujat. Ata zań aldymen jastarǵa arnalǵan, ıaǵnı jas býynnyń temirqazyǵy bolýǵa tıis. Jańa Ata zańnyń maqsaty – osy. Qazaqstan progresıvti, zamanaýı memleketke aınalýy kerek. Bul – bizdiń aldymyzda turǵan eń basty mindet", - dedi Memleket basshysy.– Siz Qazaqstan halyqaralyq arenada orta derjava retinde tanylǵanyn udaıy aıtyp kelesiz. Qazaqstan prezıdent Tramp qurǵan Beıbitshilik keńesine múshe boldy. Sizdiń oıyńyzsha, Taıaý Shyǵystaǵy qazirgi jaǵdaı Beıbitshilik keńesine qalaı áser etedi? Bul bastama ómirsheń deı alasyz ba? Donald Tramptyń jobasyn qoldaý jónindegi sheshimge qalaı keldińiz?
"Eń aldymen, Amerıka Qurama Shtattarynyń prezıdentine qurmetim erekshe ekenin atap ótkim keledi. Onyń aqyl-parasatqa negizdelgen strategıasy óte durys, quptaýǵa laıyq. Beıbitshilik keńesi týraly bastamanyń ıdeıasy, halyqaralyq kún tártibindegi kúrdeli máselelerdi sheshýdegi jańashyl tásilderi kóńilden shyqty. Munda áýeli dástúrli dıplomatıa men iri bıznestiń múmkindikteri ushtasady. Bul qarapaıym halyqqa, sonyń ishinde Gaza sektorynyń turǵyndaryna naqty paıdasyn tıgizedi. Álem halqy bitpeıtin konferensıalardan jalyqty. Osy jıyndarda qabyldanatyn izgi nıetti qararlardy azdaǵan adam ǵana oqıdy. Sol sebepti bul ıdeıany qoldaý qajet dep oılaımyn. Óıtkeni tyń sheshimder usynady. Prezıdent Tramp myqty tulǵa retinde áser qaldyrady. Ol – batyl kóshbasshy. Taıaý Shyǵysta, sonyń ishinde Palestınada beıbitshilik ornatý múmkindigi áli de bar ekenine kámil senemin. Bul bastama baıandy bolady dep úmittenemin", - dedi Prezıdent.
