مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىنا قاتىستى رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرگەننەن كەيىن جۋرناليستەرگە ارنالعان بريفينگ وتكىزدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
– الەمدىك تاجىريبەدە كونستيتۋسيالىق رەفورما ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلادى. ال بىزدە جاڭا كونستيتۋسيانى دايىنداۋعا جانە تالقىلاۋعا از عانا ۋاقىت جۇمسالدى. بۇعان حالىقارالىق بايقاۋشىلار نازار اۋدارىپ، سىنعا الدى. ءسىز بۇل جونىندە نە دەيسىز؟
"بۇعان دەيىن ايتقانىمداي، كونستيتۋسيا جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى ءبىراز ۋاقىتقا سوزىلدى. 2022 جىلى كونستيتۋسياعا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنى وزدەرىڭىزگە ءمالىم. سول كەزدىڭ وزىندە جاڭا كونستيتۋسيا قابىلداۋعا بولار ەدى. ءبىراق ءبىز ونداي قادامعا بارمادىق. دەگەنمەن جاڭا كونستيتۋسيا قابىلداۋ تۋرالى يدەيا پايدا بولدى. شامامەن ەكى جىل بۇرىن ىسكە كىرىستىم. ەلىمىزگە جاڭا كونستيتۋسيا قابىلداۋ كەرەك دەگەن ۇيعارىمعا كەلدىم. قازاقستان، ەڭ الدىمەن، زايىرلى مەملەكەت بولۋعا ءتيىس. بۇل كونستيتۋسيا ەلىمىزدى ىلگەرىلەتىنىنە ەشقانداي كۇمانىم جوق. ءبىز كوشتەن قالماي، پروگرەستىڭ الدىڭعى شەبىندە ءجۇرۋىمىز كەرەك. وزىق ەل بولساق، باسقا مەملەكەتتەر بىزگە قۇرمەتپەن قارايدى. ەل تاعدىرى ءوز قولىمىزدا. سول ءۇشىن تاباندى ەڭبەك ەتۋ كەرەك. الدىمىزدا تۇرعان ەڭ ۇلكەن ماقسات – وسى"، - دەدى پرەزيدەنت.– كەيبىر ساراپشىلار "كونستيتۋسيالىق رەفورما – بيلىك ترانزيتىنە، پرەزيدەنت سايلاۋىنا دايىندىق" دەگەن پىكىر ايتىپ ءجۇر. جالپى ۆيسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى نە ءۇشىن قاجەت؟ وسىعان قاتىستى پىكىرىڭىزدى بىلسەك دەپ ەدىك.
"ۆيسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى تۋرالى ءارتۇرلى اڭگىمە ايتىلىپ جۇرگەنىن بىلەمىن. شىن مانىندە، ءبىرقاتار شەت مەملەكەتتە ۆيسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى بار. كەيبىر ساراپشىلار "قازاقستاندا بيلىك ىشىندە باسەكە ءورشىپ، ءتۇرلى ۇردىستەر جۇرەدى، ەلگە زيان كەلەدى" دەگەن پىكىر ءبىلدىرىپ ءجۇر. بۇل ماسەلەدە قوعامعا زارداپ كەلەتىندەي قورقىنىش جوق. ۆيسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى ءبىزدىڭ بيلىك ينستيتۋتتارىن نىعايتادى. كەلەشەكتە ءبارى ايقىن بولادى. مەملەكەت باسشىسى رەتىندە بۇل لاۋازىمعا، جالپى بۇكىل رەفورماعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىرمىن. ال پرەزيدەنت سايلاۋى قازىرگى كونستيتۋسياعا سايكەس 2029 جىلى ءوز مەرزىمىندە وتەدى"، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.– قازاقستان حالىقارالىق قاقتىعىستاردى ءاردايىم ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋدى جاقتايدى. ءسىز بۇل ۇستانىمدى جاقىندا تاياۋ شىعىستاعى احۋالعا قاتىستى مالىمدەمەلەرىڭىز ارقىلى راستادىڭىز. سونداي-اق، شىعاناقتاعى ءبىرقاتار مەملەكەت باسشىسىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ، ولارعا قولداۋ ءبىلدىردىڭىز. ءبىراق يران پرەزيدەنتىمەن سويلەسپەدىڭىز. بۇل قازاقستاننىڭ بەيتاراپ ۇستانىمىنان اينىپ، اراب ەلدەرىن قولدايتىنىن بىلدىرە مە؟
"قازاقستان الەمگە بەيبىت ەل رەتىندە بەلگىلى. كەز كەلگەن قاقتىعىستى ديپلوماتيالىق جولمەن شەشۋدى جاقتايمىز. بۇل – اينىماس ۇستانىمىمىز. تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. مەن مۇنى جاقىندا وتكەن القالى جيىندا دا ايتقانمىن. راسىندا، شىعاناقتاعى اراب ەلدەرىنىڭ باسشىلارىمەن تەلەفون ارقىلى سويلەستىم، تىلەكتەس ەكەنىمدى جەتكىزدىم. ال يران پرەزيدەنتى ماسۋد پەزەشكياننىڭ جاقىندا ەلىمىزگە رەسمي ساپارمەن كەلگەنىن بىلەسىزدەر. سول كەزدە جاقسى اسەر قالدىردى. ول – زايىرلى كوزقاراستاعى ادام، ءوزى كارديوحيرۋرگ. مەن ونىڭ يران شىعاناق ەلدەرىنە شابۋىل جاسامايدى دەگەن مالىمدەمەسىن قۇپتادىم. ءتىپتى ول يراننىڭ اتىنان كەشىرىم سۇرادى. الايدا كەيىن ونىڭ مالىمدەمەسى جوققا شىعارىلدى. يران اراب ەلدەرىنە شابۋىل جاساۋدى ءالى توقتاتقان جوق. بۇدان يران پرەزيدەنتىنىڭ بيلىككە تولىق يە ەمەس ەكەنى كورىنەدى. ول انىق. مەن ەشكىمدى ايىپتامايمىن، جاي عانا فاكتى رەتىندە ايتىپ وتىرمىن. بۇل يران بيلىگىنىڭ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى دەپ ويلايمىن. ءبىر جاعىنان ءدىني بيلىك ۇستەمدىك ەتەدى. ويتكەنى يراندا ءدىني بيلىك نەگىزگى باعىت-باعداردى ايقىنداپ، شەشىم قابىلدايدى. پرەزيدەنت تە بار، ءبىراق ول – فورمالدى مەملەكەت باسشىسى، ءىس جۇزىندە ىقپالدى تۇلعا سانالمايدى. جالپى كەز كەلگەن ەلدە، سونىڭ ىشىندە قازاقستاندا قوس بيلىك بولماۋعا ءتيىس. كەزىندە مۇنداي جۇيەنى ءبىز دە باستان وتكەردىك، ءبىراق بايانسىز بولدى. ءتورت جىل بۇرىن ەلىمىزدىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىنا ءقاۋىپ ءتوندى. بۇل قازاقستانعا دا، باسقا مەملەكەتتەرگە دە ۇلكەن ساباق بولدى دەپ ويلايمىن. ءبىز يران حالقىنا، ونىڭ مادەنيەتى مەن تاريحىنا قۇرمەتپەن قارايمىز. سوندىقتان ءوز ۇستانىمىمىزدان اينىعان جوقپىز، ءاردايىم بەيبىتسۇيگىش ەل بولىپ قالا بەرەمىز"، - دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.– جاڭا كونستيتۋسيا جوباسىن ەكى-ۇش سوزبەن سيپاتتاپ بەرە الاسىز با؟
"بۇل – زاڭ مەن ءتارتىپ ۇستەمدىك قۇراتىن ادىلەتتى قازاقستاننىڭ كونستيتۋسياسى، بولاشاققا باعدارلانعان قۇجات. اتا زاڭ الدىمەن جاستارعا ارنالعان، ياعني جاس بۋىننىڭ تەمىرقازىعى بولۋعا ءتيىس. جاڭا اتا زاڭنىڭ ماقساتى – وسى. قازاقستان پروگرەسسيۆتى، زاماناۋي مەملەكەتكە اينالۋى كەرەك. بۇل – ءبىزدىڭ الدىمىزدا تۇرعان ەڭ باستى مىندەت"، - دەدى مەملەكەت باسشىسى.– ءسىز قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا ورتا دەرجاۆا رەتىندە تانىلعانىن ۇدايى ايتىپ كەلەسىز. قازاقستان پرەزيدەنت ترامپ قۇرعان بەيبىتشىلىك كەڭەسىنە مۇشە بولدى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، تاياۋ شىعىستاعى قازىرگى جاعداي بەيبىتشىلىك كەڭەسىنە قالاي اسەر ەتەدى؟ بۇل باستاما ومىرشەڭ دەي الاسىز با؟ دونالد ترامپتىڭ جوباسىن قولداۋ جونىندەگى شەشىمگە قالاي كەلدىڭىز؟
"ەڭ الدىمەن، امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پرەزيدەنتىنە قۇرمەتىم ەرەكشە ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ونىڭ اقىل-پاراساتقا نەگىزدەلگەن ستراتەگياسى وتە دۇرىس، قۇپتاۋعا لايىق. بەيبىتشىلىك كەڭەسى تۋرالى باستامانىڭ يدەياسى، حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋدەگى جاڭاشىل تاسىلدەرى كوڭىلدەن شىقتى. مۇندا اۋەلى ءداستۇرلى ديپلوماتيا مەن ءىرى بيزنەستىڭ مۇمكىندىكتەرى ۇشتاسادى. بۇل قاراپايىم حالىققا، سونىڭ ىشىندە گازا سەكتورىنىڭ تۇرعىندارىنا ناقتى پايداسىن تيگىزەدى. الەم حالقى بىتپەيتىن كونفەرەنسيالاردان جالىقتى. وسى جيىنداردا قابىلداناتىن ىزگى نيەتتى قارارلاردى ازداعان ادام عانا وقيدى. سول سەبەپتى بۇل يدەيانى قولداۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ويتكەنى تىڭ شەشىمدەر ۇسىنادى. پرەزيدەنت ترامپ مىقتى تۇلعا رەتىندە اسەر قالدىرادى. ول – باتىل كوشباسشى. تاياۋ شىعىستا، سونىڭ ىشىندە پالەستينادا بەيبىتشىلىك ورناتۋ مۇمكىندىگى ءالى دە بار ەكەنىنە كامىل سەنەمىن. بۇل باستاما باياندى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن"، - دەدى پرەزيدەنت.
