مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىنا قاتىستى رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرگەننەن كەيٸن جۋرناليستەرگە ارنالعان بريفينگ ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
– ەلەمدٸك تەجٸريبەدە كونستيتۋتسييالىق رەفورما ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلادى. ال بٸزدە جاڭا كونستيتۋتسييانى دايىنداۋعا جەنە تالقىلاۋعا از عانا ۋاقىت جۇمسالدى. بۇعان حالىقارالىق بايقاۋشىلار نازار اۋدارىپ, سىنعا الدى. سٸز بۇل جٶنٸندە نە دەيسٸز?
"بۇعان دەيٸن ايتقانىمداي, كونستيتۋتسييا جوباسىن ەزٸرلەۋ جۇمىستارى بٸراز ۋاقىتقا سوزىلدى. 2022 جىلى كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەنٸ ٶزدەرٸڭٸزگە مەلٸم. سول كەزدٸڭ ٶزٸندە جاڭا كونستيتۋتسييا قابىلداۋعا بولار ەدٸ. بٸراق بٸز ونداي قادامعا بارمادىق. دەگەنمەن جاڭا كونستيتۋتسييا قابىلداۋ تۋرالى يدەيا پايدا بولدى. شامامەن ەكٸ جىل بۇرىن ٸسكە كٸرٸستٸم. ەلٸمٸزگە جاڭا كونستيتۋتسييا قابىلداۋ كەرەك دەگەن ۇيعارىمعا كەلدٸم. قازاقستان, ەڭ الدىمەن, زايىرلى مەملەكەت بولۋعا تيٸس. بۇل كونستيتۋتسييا ەلٸمٸزدٸ ٸلگەرٸلەتٸنٸنە ەشقانداي كٷمەنٸم جوق. بٸز كٶشتەن قالماي, پروگرەستٸڭ الدىڭعى شەبٸندە جٷرۋٸمٸز كەرەك. وزىق ەل بولساق, باسقا مەملەكەتتەر بٸزگە قۇرمەتپەن قارايدى. ەل تاعدىرى ٶز قولىمىزدا. سول ٷشٸن تاباندى ەڭبەك ەتۋ كەرەك. الدىمىزدا تۇرعان ەڭ ٷلكەن ماقسات – وسى", - دەدٸ پرەزيدەنت.– كەيبٸر ساراپشىلار "كونستيتۋتسييالىق رەفورما – بيلٸك ترانزيتٸنە, پرەزيدەنت سايلاۋىنا دايىندىق" دەگەن پٸكٸر ايتىپ جٷر. جالپى ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى نە ٷشٸن قاجەت? وسىعان قاتىستى پٸكٸرٸڭٸزدٸ بٸلسەك دەپ ەدٸك.
"ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى تۋرالى ەرتٷرلٸ ەڭگٸمە ايتىلىپ جٷرگەنٸن بٸلەمٸن. شىن مەنٸندە, بٸرقاتار شەت مەملەكەتتە ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى بار. كەيبٸر ساراپشىلار "قازاقستاندا بيلٸك ٸشٸندە بەسەكە ٶرشٸپ, تٷرلٸ ٷردٸستەر جٷرەدٸ, ەلگە زييان كەلەدٸ" دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرٸپ جٷر. بۇل مەسەلەدە قوعامعا زارداپ كەلەتٸندەي قورقىنىش جوق. ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمى بٸزدٸڭ بيلٸك ينستيتۋتتارىن نىعايتادى. كەلەشەكتە بەرٸ ايقىن بولادى. مەملەكەت باسشىسى رەتٸندە بۇل لاۋازىمعا, جالپى بٷكٸل رەفورماعا ٷلكەن ٷمٸت ارتىپ وتىرمىن. ال پرەزيدەنت سايلاۋى قازٸرگٸ كونستيتۋتسيياعا سەيكەس 2029 جىلى ٶز مەرزٸمٸندە ٶتەدٸ", - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.– قازاقستان حالىقارالىق قاقتىعىستاردى ەردايىم ديپلوماتييالىق جولمەن شەشۋدٸ جاقتايدى. سٸز بۇل ۇستانىمدى جاقىندا تاياۋ شىعىستاعى احۋالعا قاتىستى مەلٸمدەمەلەرٸڭٸز ارقىلى راستادىڭىز. سونداي-اق, شىعاناقتاعى بٸرقاتار مەملەكەت باسشىسىمەن تەلەفون ارقىلى سٶيلەسٸپ, ولارعا قولداۋ بٸلدٸردٸڭٸز. بٸراق يران پرەزيدەنتٸمەن سٶيلەسپەدٸڭٸز. بۇل قازاقستاننىڭ بەيتاراپ ۇستانىمىنان اينىپ, اراب ەلدەرٸن قولدايتىنىن بٸلدٸرە مە?
"قازاقستان ەلەمگە بەيبٸت ەل رەتٸندە بەلگٸلٸ. كەز كەلگەن قاقتىعىستى ديپلوماتييالىق جولمەن شەشۋدٸ جاقتايمىز. بۇل – اينىماس ۇستانىمىمىز. تاياۋ شىعىستاعى جاعدايدىڭ تٷرلٸ سەبەبٸ بار. مەن مۇنى جاقىندا ٶتكەن القالى جيىندا دا ايتقانمىن. راسىندا, شىعاناقتاعى اراب ەلدەرٸنٸڭ باسشىلارىمەن تەلەفون ارقىلى سٶيلەستٸم, تٸلەكتەس ەكەنٸمدٸ جەتكٸزدٸم. ال يران پرەزيدەنتٸ ماسۋد پەزەشكياننىڭ جاقىندا ەلٸمٸزگە رەسمي ساپارمەن كەلگەنٸن بٸلەسٸزدەر. سول كەزدە جاقسى ەسەر قالدىردى. ول – زايىرلى كٶزقاراستاعى ادام, ٶزٸ كارديوحيرۋرگ. مەن ونىڭ يران شىعاناق ەلدەرٸنە شابۋىل جاسامايدى دەگەن مەلٸمدەمەسٸن قۇپتادىم. تٸپتٸ ول يراننىڭ اتىنان كەشٸرٸم سۇرادى. الايدا كەيٸن ونىڭ مەلٸمدەمەسٸ جوققا شىعارىلدى. يران اراب ەلدەرٸنە شابۋىل جاساۋدى ەلٸ توقتاتقان جوق. بۇدان يران پرەزيدەنتٸنٸڭ بيلٸككە تولىق يە ەمەس ەكەنٸ كٶرٸنەدٸ. ول انىق. مەن ەشكٸمدٸ ايىپتامايمىن, جاي عانا فاكتٸ رەتٸندە ايتىپ وتىرمىن. بۇل يران بيلٸگٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸنە بايلانىستى دەپ ويلايمىن. بٸر جاعىنان دٸني بيلٸك ٷستەمدٸك ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ يراندا دٸني بيلٸك نەگٸزگٸ باعىت-باعداردى ايقىنداپ, شەشٸم قابىلدايدى. پرەزيدەنت تە بار, بٸراق ول – فورمالدى مەملەكەت باسشىسى, ٸس جٷزٸندە ىقپالدى تۇلعا سانالمايدى. جالپى كەز كەلگەن ەلدە, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستاندا قوس بيلٸك بولماۋعا تيٸس. كەزٸندە مۇنداي جٷيەنٸ بٸز دە باستان ٶتكەردٸك, بٸراق بايانسىز بولدى. تٶرت جىل بۇرىن ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ تۇراقتىلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸ. بۇل قازاقستانعا دا, باسقا مەملەكەتتەرگە دە ٷلكەن ساباق بولدى دەپ ويلايمىن. بٸز يران حالقىنا, ونىڭ مەدەنيەتٸ مەن تاريحىنا قۇرمەتپەن قارايمىز. سوندىقتان ٶز ۇستانىمىمىزدان اينىعان جوقپىز, ەردايىم بەيبٸتسٷيگٸش ەل بولىپ قالا بەرەمٸز", - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.– جاڭا كونستيتۋتسييا جوباسىن ەكٸ-ٷش سٶزبەن سيپاتتاپ بەرە الاسىز با?
"بۇل – زاڭ مەن تەرتٸپ ٷستەمدٸك قۇراتىن ەدٸلەتتٸ قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيياسى, بولاشاققا باعدارلانعان قۇجات. اتا زاڭ الدىمەن جاستارعا ارنالعان, ياعني جاس بۋىننىڭ تەمٸرقازىعى بولۋعا تيٸس. جاڭا اتا زاڭنىڭ ماقساتى – وسى. قازاقستان پروگرەسسيۆتٸ, زاماناۋي مەملەكەتكە اينالۋى كەرەك. بۇل – بٸزدٸڭ الدىمىزدا تۇرعان ەڭ باستى مٸندەت", - دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.– سٸز قازاقستان حالىقارالىق ارەنادا ورتا دەرجاۆا رەتٸندە تانىلعانىن ۇدايى ايتىپ كەلەسٸز. قازاقستان پرەزيدەنت ترامپ قۇرعان بەيبٸتشٸلٸك كەڭەسٸنە مٷشە بولدى. سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, تاياۋ شىعىستاعى قازٸرگٸ جاعداي بەيبٸتشٸلٸك كەڭەسٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ? بۇل باستاما ٶمٸرشەڭ دەي الاسىز با? دونالد ترامپتىڭ جوباسىن قولداۋ جٶنٸندەگٸ شەشٸمگە قالاي كەلدٸڭٸز?
"ەڭ الدىمەن, امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ پرەزيدەنتٸنە قۇرمەتٸم ەرەكشە ەكەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ونىڭ اقىل-پاراساتقا نەگٸزدەلگەن ستراتەگيياسى ٶتە دۇرىس, قۇپتاۋعا لايىق. بەيبٸتشٸلٸك كەڭەسٸ تۋرالى باستامانىڭ يدەياسى, حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋدەگٸ جاڭاشىل تەسٸلدەرٸ كٶڭٸلدەن شىقتى. مۇندا ەۋەلٸ دەستٷرلٸ ديپلوماتييا مەن ٸرٸ بيزنەستٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ ۇشتاسادى. بۇل قاراپايىم حالىققا, سونىڭ ٸشٸندە گازا سەكتورىنىڭ تۇرعىندارىنا ناقتى پايداسىن تيگٸزەدٸ. ەلەم حالقى بٸتپەيتٸن كونفەرەنتسييالاردان جالىقتى. وسى جيىنداردا قابىلداناتىن ٸزگٸ نيەتتٸ قارارلاردى ازداعان ادام عانا وقيدى. سول سەبەپتٸ بۇل يدەيانى قولداۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. ٶيتكەنٸ تىڭ شەشٸمدەر ۇسىنادى. پرەزيدەنت ترامپ مىقتى تۇلعا رەتٸندە ەسەر قالدىرادى. ول – باتىل كٶشباسشى. تاياۋ شىعىستا, سونىڭ ٸشٸندە پالەستينادا بەيبٸتشٸلٸك ورناتۋ مٷمكٸندٸگٸ ەلٸ دە بار ەكەنٸنە كەمٸل سەنەمٸن. بۇل باستاما باياندى بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن", - دەدٸ پرەزيدەنت.
