Qazaq tilin orys tildi mektepterde júieli oqytý úrdisin qalyptastyrý búgingi kúnniń basty talaby ǵana emes kókeitesti máselelerdiń biri desek artyq aitqandyǵymyz emes. Balalarǵa túsinikti de uǵynyqty bolý úshin memlekettik tildi oqytýdyń nátijelń ádis-tásilderin qalyptastyrý árbir muǵalimniń sheberligi men shyǵarmashylyǵyna bailanysty. Oqý orys tilinde júretin mektepterdegi qazaq tili páni muǵalimderiniń maqsaty - oqýshylardyń sóileý daǵdysyn damytý, qarym-qatynas biliktiligin qalyptastyrý, memlekettik tildi meńgerip, sóileýine jaǵdai týdyrý. Bul oraida qazaq tilin oqytýdyń ozyq tehnologiiasyn meńgerý - úlken istiń bastamasy. Al zamanaýi oqytý ádis-tásilderin mektep ómirine engizý - jańa bilim berýdiń birden-bir sharty.
Búgingi kúngi ǵylym men tehnikanyń damýy qazaq tilin úiretýdiń jańasha joldaryn talap etetindikten Táýelsiz Qazaqstannyń ár azamaty memlekettik tilde erkin qarym-qatynas jasaýy kerek. Ol úshin adamdarmen qarym-qatynas jasaý, iaǵni kommýnikatsiiaǵa túsýdi úiretý qajet. F.Sh.Orazbaeva óziniń «Tildik kommýnikatsiia negizderi» atty eńbeginde: «Kommýnikatsiia qarym-qatynas, aralasý, habarlasý, bailanys degen siiaqty maǵynalardy bildire kelip, adamdardyń til arqyly sóilesý protsesin, tildesý erekshelikterin, tildiń áleýmettik máni men qoǵamdyq qyzmetin, adamdar arasyndaǵy qarym-qatynasty, ózara túsinýshilikti kórsetedi», - dep atap ótti. Jalpy, tildi oqytýda úirenýshi men úiretýshiniń arasynda bir-birimen kózbe-kóz kezdesý, aýyzba-aýyz tildesý, iaǵni, tikelei qatynas bolmasa, sóilesim áreketi de iske aspaidy. Tildi úiretýge bailanysty qandai baǵyt-baǵdardy tańdap alý kerek, oǵan qatysty oryndalatyn jumystarmen tapsyrmalar qandai, ony iske asyrýda bul jumys túrleriniń alatyn orny men qyzmeti qandai degendi anyqtap belgilemei, alǵa qoiǵan maqsatqa jetý múmkin emes. Tildi damytý degenimiz - oqýshynyń sózdik qoryn damytý, oilaǵan oiyn óz erkinshe basqa adamǵa jetkize alý, onyń sózin túsine bilý, qysqasha aitqanda erkin sóilei bilýge úirený. Osydan kelip til damytý jumysynyń keń aialy ekenin kóremiz.
Adam árqashan da óz oiyn aýyzsha jáne jazbasha jetkizedi, sol sebepten bul uǵymdar ózara bailanysty. Aýyzsha jetkizý degenimiz - sóileý. Sóileý - tildiń kómegimen qarym-qatynas jasaý. Ár adam sóileý arqyly ekinshi adamǵa óz oiyn jetkize alady.
Sondyqtan oqytý ádisterinde kúndelikti sóileý daǵdylaryn damytý óte mańyzdy. Máselen, «Meniń otbasym», «Dúkende», «Stadionda», «Dárigerde», «Jyl mezgilderi» taǵy sol siiaqty taqyryptardy oqyǵanda tómendegi ádisterdi qoldanýǵa bolady:
- dialog;
- viktorina;
- kartochkamen jumys;
- sýret boiynsha jumys;
- ekskýrsiia;
- oqýshylardyń shyǵarmashylyq jumystary:
shyǵarma, taqpaqtar, albomdar, t.b.
Sabaqta tildik qatynas úsh túrli jolmen nemese qalyppen iske asady:
- Juptyq;
- Toptyq;
- Ujymdyq.
Osylardy eskere otyryp, memlekettik til mártebesin kóterý maqsatynda tildi úiretýdiń tiimdi, nátijeli ádisterin únemi izdestirip júremin.
Tastanbekova Merýert Sametqyzy,
Atyraý qalasy, Áliia Moldaǵulova atyndaǵy
№22 orta mektebiniń qazaq tili men ádebieti
páni muǵalimi
