El úshiń eń basty másele bolyp turǵan ol nietinen Ábeń búgin de qaitqan joq…
Qazaq ádebietiniń klassigi, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy ataǵy bar eki jazýshynyń biri (ekinshisi áigili aqiyq aqynymyz, til qorǵany Muqtar Shahanov), jazýshylardan jalǵyz kózi tiri KSRO memlekettik syilyǵynyń laýreaty (barlyǵy úsheý-aq bolǵan, ekeýi - M.Áýezov, J.Moldaǵaliev), qaisar qoǵam qairatkeri Ábdijámil Nurpeiisov búgin 22 qazanda 97 jasqa toldy! Alla jar bolsyn Alash abyzyna!
Áigili “Qan men terdiń”, “Seń” jáne “Sońǵy paryz” romandarynyń avtory áli tyń, qudaiǵa shúkir.
Eki jyl buryn torqaly toqsan bes jasyn toiladyq. Toqsanyn toilatpaǵan edi, toqsan besin qalamger-qairatkerler bar, biligi bar, jabylyp júrip suraǵasyn, zorǵa kelisim bergen edi…
“Aq jol” partiiasynyń atynan quttyqtap bardyq, jyr arnadyq:
ABYZ. Ábdi-Jámil Nurpeiiske
"Qan men terdi" álem búgin án ǵylyp,
Jan men sherdi jyrlap jatsa-zańdylyq!
Keiipkerler atyp shyǵyp kitaptan,
Ketti ómirge aralasyp máńgilik!
Terbelesiń tereń teńiz zarymen,
Ádildikti talap ettiń bárinen.
Ómir úshin kúresýdiń ne ekenin,
Muzǵa jazdy el tyrnaǵynyń qanymen...
Teńiz beti qyzyl qanǵa boialyp,
Daýyldardan ketti qazaq oianyp...
Elamandai Erge eliktep óstik biz,
Aqbaladai arýlardy aiadyq...
Qabaǵyna qaratatyn qoǵamdy,
Súieý bolar Súieý qarttar joq álgi..
Táńirbergen kúshin áli kórsetip,
Bizdiń bilik Sýdyr Ahmet bop aldy...
Ómirge bul óte qatal suraǵy,
Qalendeiin qaranarlar shydady...
Tilimiz ben dilimizge obyr bop,
Shodyr* bitken shodyraiyp júr áli...
Muz ústinde ajal bolyp ár adym,
Balyqshylar aýlaǵanda tamaǵyn,
Tolqyndarmen alyssa da tappaǵan,
Altyn balyq syilady Altyn qalamyń.
Ulyqtardyń ultsyzdyǵyn uqpadyń,
Tireý boldy Tildi qorǵap shyqqanyń.
Keri iterip keshe Keńes kósemin,
Jeltoqsannyń yzǵarynan yqpadyń.
Arynyńnan Aral tolqyp yrǵala,
Tileýińdi tilep búkil tur Dala.
"Júzge jet!"-dep, jelpinsem men, jekisiń,
"Bes-aq jyldy berdi ǵoi" dep "bul bala...."
Dúnieni dúbirletip ár iziń,
Oryndadyń ulttyń " Sońǵy paryzyn".
El aldynda endi joq qoi qaryzyń.
"Elaman" dep Erdiń atyn qoiǵandai,
El amanda -Sen amansyń, Abyzym!
Ábeń jyly jymiyp, qolymdy qysyp, rizashylyǵyn bildirdi.
Ábeńniń toqsannan assa da qairaty áli qaitpaǵanyna 2017 jyly ózim kýá boldym. Sol kezde biz, ult ziialylary Memlekettik tildi mindetteitin zań qabyldaý úshin Qazaqstan Prezidentine Ashyq hat jariialaǵan edik.
Sol Ashyq hattyń mátinin kórsetýge kórnekti jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri Smaǵul Elýbai ekeýmiz Ábeńe kelgenbiz.
Ábeń jasy toqsannyń beseýine kelse de biz aparǵan hatty asúiinde shái iship otyryp, kózildiriksiz oqydy… Biraz jerin, túzedi.
Erteńine taǵy bardyq Smaǵul kókem ekeýmiz. Taǵy túzedi. Ashyq hattaǵy qalamgerlerdiń retin túzedi. Ózi qatty qurmetteitin Dýlat Isabekovty ózinen keiin ekinshi etip qoidy. “Asanáli nege joq?”-dedi maǵan qadala qarap. Ol tizimde Asanáli Áshimov aǵamyzdyń bolmaǵanyna tap bir men kináli sekildimin.
“Asanáli aǵamyz qol qoia ma eken?”-dedim men dúdámal kúide. “Qoiady, “men aitty” degin. Akademik Kamal Ormantaevqa da qoidyryńdar” dedi daýysyn nyqtap.
Sonymen, sol kúni túnde Kamal aǵamyzdyń úiin izdep júrip taýyp alyp, qolyn qoidyrdym. Sózge kelmei birden qolyn qoiyp berdi ol kisi. Akademik Tóregeldi Sharmanov aǵam qatty qoldap, qýattap turyp qol qoidy. Asanaly Áshimov aǵamnyń da qolyn qoidyrdyq, Ábeńniń sálemin salmaqtap aityp, biraz eńbek sińirip júrip…
Úshinshi kúni Smaǵul “endi óziń bara ber” dedi. Bardym. Taǵy túzedi. Esime ol kisiniń shyǵarmalaryn túzei beretini týraly áńgimeler tústi. Qara shal qataiyp alǵan. “Myna jerin nege bylqyldatyp, jumsartyp jibergesińder? Seniń ondaiyń joq edi ǵoi? Ony kim jazdy? Smaǵul ma?”- deidi maǵan shanshyla qarap. Oipyrmai, meniń jazǵandarymdy oqyp júredi eken ǵoi dep qoiamyn ishimnen marqaiyp.
“Ábeń túzei beredi, “jóndedim” dep, óziń durys dep tapqanyńdy jariialai ber”-dedi Smaǵul kókem kúshti keńes berip.
Ábeńe baryp júrgen sol kezde tarlan jazýshymyz ótkende Smaǵul aǵamyz aitqan áigili sózin aitqan edi. Iá, ol sóz 2021 jyly 17 shildede Almatyda depýtattyq jumys josparyma sai Qazaqstan Jazýshylar odaǵynda kórnekti jazýshy-dramatýrg Dýlat Isabekov bastaǵan bir top ziialy qaýymmen, shyǵarmashylyq odaq ókilderimen kezdesýde aitylǵan bolatyn.
Endi sol kezde “Qazaq úni” gazetinde jariialanǵan Smaǵul Elýbai aǵamnyń óziniń sózin keltireiin:
“Budan úsh jyldai buryn Qazybek Til máselesin qoldaýǵa bailanysty dúbirli bir qozǵalysty bastady. Ol, shyntýaitynda, Til maidany edi. Bárimiz sol kúreske daiynbyz dep jappai qol qoidyq. Tý ustaýshymyz Qazybek Isanyń mańaiyna shoǵyrlandyq. Qajet bolǵan jaǵdaida, Memlekettik til úshin alańǵa, kóshege shyǵamyz dep sheshtik.
Toqsan bes jastaǵy Halyq jazýshysy Ábdijámil Nurpeiisovtiń ózi «Til úshin alańǵa shyqqan eldiń eń aldynda men júretin bolamyn” dep shiryqty.
Sóitip, álgi hatqa búginde 126 myń belsendi adam qol qoidy. Al onyń syrtynda belsendi emes milliondaǵan qazaq tur ǵoi!”-dep tolǵap, tolǵanyp sóilegen edi Smaǵul aǵamyz.
Iá, Memlekettik tildi talap etip, Prezidentke jazylǵan Ashyq hatqa elimizdiń álemge áigili tarlandary Ábdijámil Nurpeiisov, Dýlat Isabekov, Asanáli Áshimov, Qabdesh Jumádilov, Ómirzaq Aitbaev, Mekemtas Myrzahmetov, Tóregeldi Sharmanov, Kamal Ormantaev, Nurǵali Núsipjanov, Tólen Ábdik, Amangeldi Aitaly, Smaǵul Elýbai, Sábit Dosanov, Ǵabbas Qabyshev, Temirhan Medetbek, Beksultan Nurjekeev, Israil Saparbai, Ulyqbek Esdáýlet jáne t.b. bastaǵan ult ziialylary qol qoidy.
Konstitýtsiiadaǵy orys tili týraly 7-baptyń 2-shi tarmaǵyn alyp tastap, Memlekettik til týraly zań qabyldaýdy talap etken bul Ashyq hatqa «Qazaq úni» ulttyq portalynda búginde 126 myńnan astam adam qol qoiyp, qoldap, burynǵy mejelerden 1000 esedei kóp tarihi rekordtyq deńgeige jetip otyr. Ult múddesi úshin buryn munshalyqty qalyń qol jinalǵan emes.
Bular tek internetke qoly jetkender ǵana. Bul birjarym aida ǵana 125 myńnan asqan El patriottary artynda smartfon paidalana almaityn milliondaǵan halyq turǵany aiqyn. Bul qalyń qol ishinde tek qazaqtar ǵana emes, ártúrli ult ókilderi de (50-ge jýyq) jetkilikti.
Belgili jýrnalist, qoǵam qairatkeri Maksim Rojin bastaǵan kóptegen orys ulty ókilderi de Memlekettik tildi talap etken Ashyq hatty qoldap, qol qoiyp, naǵyz otanshyl patriottyqtaryn kórsetti.
Iaǵni, Memlekettik til týraly zań qabyldaý kún tártibindegi kúnnen-kúnge kúsheiip kele jatqan eń basty ózekti másele bolyp tur. Áleýmettik jelilerdegi qaptaǵan qoldaýshylardyń sanyn esepteý múlde múmkin emes.
126 myń adamnyń qoly qoiylǵan Ashyq hat Prezident ákimshiligine, Aqordadaǵy sanaýly ult qairatkeriniń birine ulttyń Amanaty retinde tapsyrylǵan bolatyn. Ol QR Prezidenti Q.Toqaevtyń qolyna tidi me, timedi me belgisiz.
Eger qolyna tise, sol Ashyq hatqa ózi birinshi bolyp qol qoiyp, jasy júzge taiaǵan shaǵynda qazaq tili úshin alańǵa shyǵýǵa daiyn otyrǵan Ábdijámil Nurpeiisovpen birge qan maidandy keship kelgen, qazaq ádebietinde detektiv janrynyń negizin qalaǵan qalamger, kemel jazýshy Kemel Toqaevtyń prezident uly artynda milliondar turǵan halyqtyń Ashyq hatyna nazar aýdarmaýy jáne nátije shyǵarmaýy múmkin emes dep oilaimyn.
Búgin 22 qazan -tolaǵai 97 jasqa tolǵan Alash abyzy Ábdijámil Nurpeiisovtiń týǵan kúni!
Keshegi Qazaq Halyq Assambleiasy jiynynan qazaq qairańdap qalǵanda, dál búgin týǵanyńyzǵa dán rizamyz Ábe! Óitkeni, quttyqtaimyz dep, jyrymyzdy, muńymyzdy aityp qaldyq. “Qan men terdiń” avtoryna Jan men Sherdi aǵyttyq.
Qudai qalasa, endi eki-úsh jylda Jambyldyń jasy, Júz jastyń júzi kórinip qalar dep tilep otyr elińiz.
Ulttyń múddesi jolynda toqsan besinde de top jarǵan tolaǵaiymyz, Alash aýzyna qaraǵan abyzymyz Ábe, qudai sizge qýat berip, Alla jar bolsyn!
Bizdiń biliktiń piǵylyna qaraǵanda qairatyńyz qaitpai, Qazaq tiliniń Táýelsizdigi úshin qai kezde de alańǵa bastap shyǵýǵa daiyn bolyńyz!
Biz bárine de daiynbyz!
Qazybek ISA, Májilis depýtaty
